در بحث «فارسی» و «دری» بیش از همه مرحوم استاد محمد حسین یمین استاد زبان و ادبیات در دانشگاه کابل آگاهی و تبحر داشتند.
روح استاد گرانقدر شاد باد !
گفتوگوی استاد ارجمند با یکی از افرادی که بر «دری» بودن این زبان اصرار میورزید، میتواند نقطهٔ پایانی برای بسیاری از جدلهای مربوط به زبان فارسی و دری باشد.
فارسی کنونی در اصل از زبان «پارتی» برخاسته است؛ و میدانیم که «پارت» ها قوم کهن و زبان شان پارتی بود. زبان پارسی مشتق از پارتی است ، در تلفظ پهلوی، این واژه به «پارسی» بدل شده است. در نگارش لاتینِ تاریخی، نام این زبان به صورت Parthi آمده که در آن ترکیب th به صورت «س» تلفظ میشده است.
گل نیست ماه نیست دل ماست پارسی
غوغای کوه ترنم دریاست پارسی
كابل -
دركابل اقوام مختلف زندكى ميكنند. در جلكه ها و وادى هايش اتراک وايماق واعراب ودر شهر وبعضى روستا هايش سارت ها زندكى دارند ودر بعضى ديگر از دهكده ها وولاياتش پشايى و پراجى و تاجيك بره كى و افغانها اند.
در كوه هاى غزنى هزاره ونكدرى زيست دارند. در ميان اين ها كسانى هم هستندكه به زبان مغولى سخن مى زنند. كوههاى طرف شمال شرق كافرستان است، مثل: كتور و كبرى وجنوب آن افغانستان است.
در كابل ده- يازده زبان تكلم ميشود: عربى، فارسى، تركى، مغولى، هندى، افغانى، پشايى، پراچى، گبرى، بره كى، لمغانى. معلوم نيست كه در هيج ولايتى اينقدر اقوام مختلف با زبان هاى گوناگون وجود داشته باشد.
#بابر نامه
ظهیر الدین محمد بابر
اگر نام زبان من «دری» است و فارسی نیست، پس نام زبان تو هم «افغانی» است و پشتو نیست. اگر فارسی زبان مردم ایران است، پس پشتو هم زبان گویشوران بخشهایی از پاکستان است.
با این استدلال، رحمان بابا و خوشحالخان ختک و حتا استاد اولمیر هم پاکستانی میشوند، نه «افغان». در اینصورت، «افغانی» و «پشتو» نیز، به قول خودت، «دو لسان» خواهد شد.
یک توصیه:
از داخل خانۀ شیشهای به سوی دیگران سنگ پرتاب نکن.
«کارِ مردان روشنی و گرمی است
کارِ دونان حیله و بیشرمی است»
مولانا
حاکمان مستبدی که خود نه از بطن فرهنگ و زبان فارسی برخاستهاند و نه شایستگی تعیین تکلیف برای آن را دارند، سالهاست در پی تضعیف جایگاه این زبان و زدودن هویت فرهنگی فارسیزبانان بودهاند.
سیاست زبانزدایی و هویتزدایی در افغانستان، ریشه در جریانهای سیاسی و فکری دوران امانی و اندیشههای محمود طرزی دارد ، جریانی که در دورههای بعد، بهویژه با درج رویکردهای تبعیضآمیز در قوانین و سیاستهای رسمی کشور، ابعاد گستردهتری یافت و تا امروز نیز به شیوههای گوناگون ادامه دارد.
در باب این تصاویر
در این تصاویر، لوحههای پارسی دری را با دو گونه نوشتاری بر فراز بخش زبان و ادبیات پارسی دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل مشاهده میکنید ، لوحههایی که به همت استادان فرهیخته و دانشجویان آگاه و با روحیه پاسداری از زبان پارسی نصب شده بودند.
اما این بازتاب فرهنگی با سیاست رسمی حکومت سازگار نبود. در پی فشارهای حکومتی، لوحههای این دانشکده همچنان با سرنوشت نامعلومی روبهرو ماند ، زیرا حکومت اصرار داشت عنوان «پوهنزی» جایگزین «دانشکده» شود تحمیلی که استادان و دانشجویان با قاطعیت در برابر آن ایستادند و نپذیرفتند.
در سوی دیگر، روبهروی همین دروازه، بخش پشتوی دانشکده قرار دارد که لوحه آن با عنوان «د پښتو د ادبیاتو څانګه» نصب شده است. در صورتیکه از منظر تاریخی زبان پشتو امروز ، زبان افغانی بوده است .
این تفاوت آشکار، خود گویای برخورد دوگانه و تبعیضآمیز در برابر زبانهای کشور است.
در آن روزگار، زبان پارسی در این مکان، همچون شمعی در دل تاریکی میدرخشید و نفس میکشید ، در حالی که فضای حاکم بر دانشکده ادبیات، دانشگاه کابل و حتی وزارت تحصیلات عالی، زیر سایهٔ سیاستهایی قرار داشت که با زبان پارسی و پارسیزبانان برخوردی آمیخته با تبعیض و بیمهری داشتند.
در دوران ریاست اشرف غنی احمدزی بر دانشگاه کابل، این فشارها شدت بیشتری یافت و سیاستهای مبتنی بر تبعیض زبانی و هویتی بیش از پیش تقویت شد.
روزی استاد گرامی، عینالدین نصر، از استادان دانشکده زبان و ادبیات، در یکی از نشستها خود را استاد دانشکده زبان و ادبیات فارسی معرفی کرده بود. این سخن با واکنش تند اشرف غنی احمدزی روبهرو شد. او برآشفته از استاد خواسته بود که بهجای واژه «دانشکده»، واژه «پوهنزی» را به کار ببرد.
استاد نصر همچون یعقوب لیک صفار با شهامت و صراحت پاسخ داده بود:
«این زبان من است و شما نمیتوانید برای من تعیین تکلیف کنید.»
این پاسخ، بیانگر حق طبیعی هر انسان در پاسداری از زبان مادری و هویت فرهنگی خویش بود. گفته میشود که پس از آن، با وجود شایستگیهای علمی و آموزشی استاد نصر، روند ترفیع علمی ایشان نیز هیچگاه به انجام نرسید؛ رویدادی که اگر چنین بوده باشد، نمونه ی تلخ از پیوند قدرت سیاسی با تبعیض فرهنگی و زبانی است.
شگفتآور آنکه برخی از کسانی که در فضای دموکراسی و آزادی در غرب رشد کرده بودند، در برخورد با تنوع زبانی و فرهنگی افغانستان، گاه چنان رفتار میکردند که گویی از اصول ابتدایی مدارا و همپذیری هیچ آگاهی ندارند.
اما حقیقت این است ، ممکن است با تکیه بر قدرت سیاسی، برای مدتی واژه ی را تحمیل کنند، لوحه ی را پایین بیاورند، نامی را تغییر دهند و صدایی را در گلو خفه سازند ، اما هیچ قدرتی توان ویران کردن کاخ بلند زبان پارسی را ندارد ، کاخی که بنیادهای آن در ژرفای تاریخ، فرهنگ، اندیشه و حافظه ی جمعی میلیونها انسان استوار شده است.
شاید سنگی به سوی این کاخ پرتاب کنند، اما آن سنگ هرگز ستونهای استوارش را فرو نخواهد ریخت.
«که دایم سنگ طفلان بر سر دیوانه میریزد»
فارسی، تنها مجموعهی از واژهها و قواعد دستوری نیست؛ حافظه تاریخی، میراث ادبی، جهانبینی و بخشی جداییناپذیر از هویت فرهنگی مردمانی است که با آن اندیشیدهاند، سرودهاند، عشق ورزیدهاند و تاریخ ساختهاند.
این زبان در دل گویشورانش زنده و پویاست و هیچ فرمان حکومتی نمیتواند پیوند عمیق انسانها را با زبان و فرهنگشان از میان ببرد. پاسداری از ادبیات، ایستادگی در برابر تبعیض و دفاع از هویت فرهنگی، نه دشمنی با زبان دیگران، بلکه دفاع از حق طبیعی انسانهاست.
گل نیست، ماه نیست، دل ماست پارسی
غوغای کوه، ترنم دریاست پارسی
و اما سخنی با پارسیزبانان عزیز:
با هر امکان و توانی که در اختیار دارید، در راه پاسداری، گسترش و اعتلای زبان پارسی دری تلاش کنید. آن را در خانه، مدرسه، دانشگاه، رسانه، کتاب و فضای مجازی زنده نگه دارید. بگذارید مخالفان هرچه میخواهند بکنند؛ رسالت ما خاموش نشدن، فراموش نکردن و تسلیم نشدن است.
زبان را با فرمان نمی توان آن را از بین برد .
🍁جازبه های ایالات متحده امریکا
[ پاییز واشنگتن دیسی، رنگهای پاییزی، پاییز از راه رسیده، حال هوای پاییزی، تماشای برگهای پاییزی، قابهای پاییزی، نشنل مال (National Mall)، ساختمان کنگره آمریکا (US Capitol)، ]
ثبتشده به همراه :
Linh Dinh، DcDphoto و Minh Phan
📸 دوربین :
Canon EOS R5 Mark II |
لنز :
RF 15-35mm f2.8
🗓️ ۷ نوامبر ۲۰۲۶
________________
#واشنگتن_دی_سی #پاییز #کنگره_آمریکا #رنگهای_پاییزی #فقط_در_دی_سی
6
159
این بیت، از زیباترین تصویرهای عرفانی درباره تسلیم، فنا و بیاختیاری انسان در برابر اراده هستی است:
( برگ کاهم پیش تو ای تندباد
من چه دانم که کجا خواهم فتاد )
مثنوی معنوی مولوی
زیباترین راز این بیت شاید همین باشد. انسان گمان میکند که مقصد را میداند، اما گاهی تازه در پایان راه درمییابد که باد او را به کجا برده است.
7
205
چکیده ی از تاریخ
گویند مکاتب دخترانه در دورهٔ " بچهٔ سقأ " بسته شد، امروزباگذشت هشتاد و هفت سال بازهم درب مکاتب بروی اکثریت دختران و زنان کشورمابسته است ,این عمل درین زمان و آنزمان هر دو قابل نکوهش .
دورهٔ شاه امان الله به کوشش و همت اسمأ رسمیهٔ یهود سوری خانم محمودطرزی حدودی چهل تن از زنان ودختران خاندان شاهی در چوکات " مکتب مستورات" غرض آموزش شامل شدند بعداً " مکتب عصمت " به گنجایش بیشتر دانش آموزان دخترانه از طبقه خاص سلطنتی در شهر کابل گشایش یافت جریدهٔ " ارشادالنسوان " چاپ و به نشر رسید ، این فعالیت تنها معدودمی شد به شهر کابل اما مطابق فیصله " جرگه پغمان" سال ۱۹۲۸میلادی ، شاه امان الله مکاتب برای آموزش زنان را لغـــــوکرد ودرب مکاتب مستورات و عصمت بروی نسوان بسته شد پس در زمان امیر حبیب الله خادم دین رسول الله مکاتب زنانهٔ میراث دولت امانی نمانده بود که مسدود می شدیکسال قبل بفرمان رسمی شاه امان الله لغو گردیده بودند۰
ازسوی دیگر حاکمیت امیر در زمستان اغازشد مکاتب دخترانه تعطیل بودند و با شدت جنگها مجال نیافتند همچنان اکثر دختران متعلم ازخاندان شاه سابق بود.
دوره محمدنادر مکاتب برای دختران وجود نداشت فقط فرمان بازگشائی مکاتب پسرانه را صادر نمود.
در دورهٔ نادری و اوائل دورهٔ ظاهرشاهی دیده میشود که زن دیگر هویت خود راهم از دست می دهد بگونهٔ مثال در نخستین برگهٔ اصولنامهٔ تذکرهٔ تابعیت « لطفاً توجه شود به اسناد زیرین» توزیع شناسنامه تنها ویژهٔ "ذکــــــــــور" است که " اناث" از آن محروم اند ۰
#محمد ایوب عظیمی
12
485
بسیار زشت است که کسی خود را داعیهدار دادخواهی قومی و «مبارز هویتی» بخواند و سپس به هر دلیلی از کسی پشتیبانی کند که مهمترین عنصر مبارزه او را نشانه رفته است.
شعار «من افغان نیستم» بنیاد مبارزه هویتی در خراسان/افغانستان است. هر غیر افغانی که این شعار را نمیپذیرد یا علیه آن سخن میگوید، فارغ از این سه حالت نیست:
۱- ناآگاه است؛
۲- مجبور است؛
۳- مزدور است.
ما مسوولیت داریم تا دسته نخست را آگاه سازیم، دسته دوم را درک کنیم و دسته سوم را طرد.
به باور من، میر مفتون جز دسته دوم است. بیجا نیست که پیش از قضاوت، شرایطی را که او در آن مصاحبه انجام داده است، بررسی کنیم. مفتون با یک کانال یوتیوب گفتگو کرده که در افغانستان و با مجوز استخبارات تالبان فعالیت میکند. فکر میکنم نیاز نباشد که رابطه میان تالبان و افغانیت تحمیلی را اینجا به بحث بگیریم، زیرا بسیار هویداست.
شاید مفتون میتوانست از آن پرسش به نحوی طفره برود و نگذارد که چلونکیهای تالب از آن ماهی مقصود صید کنند؛ اما اینکه این کار را نکرد جای تعجب ندارد، زیرا مفتون حنجره خوبی دارد، اما از سواد و مهارت گفتوگو بیبهره است.
گذشته از جزییات این گفتگو، آنچه برای من به عنوان یک پروانی بسیار منزجرکننده است، این است که میبینم برادران روشنفکر بدخشانی در تلاشاند تا مفتون را توجیه کنند. استدلالشان در برابر منتقدان این است که «چون مفتون سیاستمدار نبود و برای کرزی، غنی و خلیلزاد ارزشفروشی نکرد، نباید نقد شود.»
این کار رفیقان را میتوان «عذر بدتر از گناه» خواند.
شما نمیتوانید همزمانی که دم از دادخواهی قومی میزنید، به دلیل «پلوانشریکی و هماستانی بودن با مفتون، یکی از کلانترین اشتباهات او را توجیه کنید؛ آنهم توجیهی به این پیمانه مضحک.
خلق تاجیک و سیاستمداران این حوزه، حسابهای زیادی برای تسویه کردن دارند؛ اما رجوع به اشتباهات گذشته سیاستمداران برای توجیه خطاهای تازه، کار درستی نیست.
شما نمیتوانید بگویید که چون «فلانیها در فلان زمان دچار فلان اشتباهات شدند، مفتون نیز حق دارد اشتباه کند» و نباید بابت آن بازخواست شود. در این صورت، تا زمان، زمان است و زمین، زمین، تاجیکان در مسیر اشتباه خواهند بود.
کوچکبینی را کنار بگذارید؛ بگذارید مفتون بازخواست شود و به اشتباهش پی ببرد. بگذارید بازخواست مفتون به همه بفهماند که حتی اگر سالیان سال گوشهای مردم را نوازیده باشید و مردم دوستتان داشته باشند، وقتی از ارزشها و خطوط سرخ عبور کنید، مواخذه میشوید. این بد نیست، بلکه اتفاقاً یک نیاز جدی است تا پندی شود برای دیگران.
مفتون چیزی نگفته که قابل دفاع باشد؛ پس لطفا از او در این مورد دفاع نکنید. این کار شما، فقط کدورت و دوری میان تاجیکان میافکند؛ در حالی که ما پیش از هر چیز به همدلی و نزدیکی نیاز داریم.
بگذارید خطوط ارزشهای هویتی روشن بمانند تا نسل امروز بدانند که دادخواهی، ایستادن پای بنیادیترین ارزشهای یک ملت است.
بنی آدم اعضای یک پیکرند
که در آفرینش ز یک گوهر اند
چو عضوی بدرد آورد روزگار
دگر عضو ها را نماند قرار
تو کز محنت دیگران بی غمی
نشاید که نامت نهند آدمی
موسسه دانشگاه ملل متحد در حوزه آب، محیطزیست و سلامت، به مناسبت سیامین سالگرد تاسیس خود، شعری از حضرت سعدی ، شاعر نامدار و بلندآوازه زبان فارسی/پارسی را در ورودی ساختمان این نهاد رونمایی کرد.
این اقدام ارزشمند، بار دیگر نشاندهنده جایگاه والای زبان و ادبیات فارسی و تاثیر ماندگار اندیشه و آثار سعدی در عرصه فرهنگ و ادبیات جهانی است.
با تلویزون افغانستان انترنیشنل ، در پیوند به وضع موسیقی در تبعید و خفه ش... youtu.be/HNkkmpAmCeI?is=IVla… via @YouTube
2
326












