10 Nisan 2019'da insanlık ilk kez bir karadeliğin fotoğrafına baktı. Ama ilginç bir detay vardı: Fotoğraftaki karanlığın kendisi görünmüyordu. Gördüğümüz, etrafında dönen kızgın gazların ışığıydı. İnsan psikolojisi, travmalar ve anksiyete de tam olarak böyle çalışır

Evrenin en büyük sırrı belki de ne kadar büyük olduğu değil, o büyüklüğün içinde yaşayan beynimizin gerçekliği ne kadar eksik anlayabildiğidir. Kafatasının içindeki küçücük bir organ milyarlarca ışık yılı uzaktaki galaksileri hesaplayabiliyor, yıldızların nasıl öleceğini tahmin edebiliyor ve atomların davranışlarını açıklayan denklemler kurabiliyor. Ama aynı beyin, algıladığı dünyanın gerçekliğin tamamı olmadığını çoğu zaman unutuyor. Gördüğün renkler, hissettiğin zaman ve dış dünyaya ilişkin deneyimin, beyninin fiziksel sinyalleri işleyerek oluşturduğu bir model. Yani evreni doğrudan deneyimlediğini sanırken aslında onun zihninde kurulan versiyonunu yaşıyorsun. Kuantum dünyasına indiğimizde bu durum daha da tuhaflaşıyor. Çift yarık deneyinde parçacıkların hangi yoldan geçtiğine ilişkin bilgi elde edilmediğinde girişim desenleri ortaya çıkabiliyor; hangi yol bilgisini sağlayan fiziksel etkileşimler ise bu deseni ortadan kaldırabiliyor. Bu, insan bilincinin gerçekliği yarattığı anlamına gelmiyor. Asıl şaşırtıcı olan, doğanın en temel düzeyde bile günlük hayattaki sezgilerimize uymaması. Evren, bizim nasıl çalışmasını beklediğimize göre davranmak zorunda değil. Kuantum dolaşıklığında ise iki parçacık, aralarındaki ilişki nedeniyle birbirinden bağımsız sistemler gibi tanımlanamayabiliyor. Aralarındaki ölçüm sonuçları, klasik fizik kurallarıyla açıklanamayan korelasyonlar gösterebiliyor. Bu durum düşüncelerimizin uzaktaki insanları etkilediğini kanıtlamıyor ama gerçekliği yalnızca ayrı ayrı nesneler üzerinden anlamanın yeterli olmayabileceğini gösteriyor. Bazen parçaların kendisi kadar, aralarındaki ilişki de önem taşıyor. İnsan zihni de dünyayı anlamlandırırken sürekli bağlantılar kuruyor. Bir cümle, geçmişte yaşadığın bir olayı yeniden canlandırabiliyor; tek bir bakış, bir insan hakkındaki bütün düşünceni değiştirebiliyor. Çünkü beynin bilgiyi boş bir ekrana yazmıyor; onu anıların, beklentilerin ve duygularınla yorumluyor. Üstelik çoğu zaman kendi yorumunu gerçekliğin kendisi sanıyorsun. Bir şeye inandığında onu destekleyen işaretleri daha kolay fark edip karşıt kanıtları gözden kaçırabiliyorsun. Böylece zihninin oluşturduğu modele bakıp dünyanın gerçekten öyle olduğuna karar veriyorsun. Uzayla insan arasındaki bağın en somut tarafıysa bedenimizin içindeki maddede saklı. Vücudundaki bazı elementler, milyarlarca yıl önce yıldızların içinde gerçekleşen süreçlerde oluştu. Yıldızlar bu elementlerin bir kısmını uzaya yaydı; zamanla gezegenlerin ve yaşamın oluşumuna katılan maddeye dönüştüler. Sen de bu kozmik tarihin içinden ortaya çıktın ve şimdi geldiğin yeri anlamaya çalışıyorsun. Bu, evrenin insanı yaratmak için özel bir amacı olduğunu kanıtlamaz. Ama evrenin maddesinin bir bölümünün, evren hakkında soru sorabilen bir zihin oluşturduğunu biliyoruz. İşte paradoks burada: Evreni anlamak için zihnimize güvenmek zorundayız ama zihnimizin yanılabileceğini de yine onun sayesinde keşfediyoruz. Gözlerimiz elektromanyetik tayfın yalnızca küçük bir bölümünü görüyor, beynimiz sınırlı bilgilerle gerçeklik modeli kuruyor. Buna rağmen teleskoplarla uzak galaksileri inceliyor, doğrudan göremediğimiz kuantum süreçlerini matematikle açıklıyor ve milyarlarca yıl önce gerçekleşen olayların izlerini bulabiliyoruz. Zihnimizin sınırları, evrenin sınırları demek değil. Belki de insanın evrendeki en tuhaf özelliği, evrenin tamamını anlayamayan bir beyne sahip olması değil; bu beynin kendi sınırlarını fark edip onları aşmaya çalışmasıdır.

Çarpışan iki galaksi kümesinde ağırlık merkezi, görünen maddenin olduğu yerde değildi. Hayatındaki asıl çekim de orada olmayabilir 2006'da astronomlar Mermi Kümesi denen bir çarpışmayı ölçtü. İki galaksi kümesi birbirinin içinden geçmişti. Sıcak gaz, yani sıradan maddenin büyük kısmı, sürtünmeyle yavaşlayıp ortada kaldı. NASA'nın Chandra gözlemevi bu gazı X ışınlarında açıkça gösterdi Ama Hubble ve yer teleskoplarıyla ölçülen kütleçekimsel mercekleme başka bir şey söyledi. Kütlenin büyük bölümü gazla birlikte kalmamıştı, çarpışmadan geçip gitmişti. Yerçekiminin merkezi, gözle gördüğün şeyin olduğu yerde değildi Karanlık maddenin ne olduğunu hâlâ bilmiyoruz. Bir azınlık bilim insanı yerçekimi yasalarının değiştirilmesi gerektiğini savunuyor. Ama ölçüm net: görünen şey ile asıl çeken şey aynı yerde olmayabilir Bunu kesin bir yasa gibi değil benzetme olarak okuyorum. Çünkü psikolojide de benzer bir bulgu var. 1977'de Nisbett ve Wilson insanlara davranışlarının nedenini sordu. Cevaplar çoğu zaman gerçek nedenle örtüşmüyordu ama katılımcılar çok emindi. Gördüğümüz açıklama her zaman asıl çekim değil "İşim yüzünden mutsuzum" diyorsun. Belki uykusuzluk, belki söyleyemediğin bir ihtiyaç, belki aynı yerde tekrar eden bir tepki. Görünen gaz orada duruyor ama merkez başka yerde olabilir Bunu yalnız düşünerek çözemezsin, ölçmen gerekiyor
7 gün boyunca seni rahatsız eden her anı kısaca not et
Ne olmuştu, bedeninde ne hissettin, kendine ne dedin 
Hafta sonunda ortak olanı ara Bir not. Yoğun kaygı ya da aylardır süren bir sıkıntı varsa bu bir uzmanın işi Çoğu zaman cevap tek bir cümlede toplanıyor. Senin gazın ne, asıl kütlen nerede

Benim takip ettiğim en kaliteli hesap sana ait. Herkese başkasının parayla sattığı sistemleri bedavaya veriyorsun. İnsanları tüketimden ziyade üretime teşvik ediyorsun. Ben sadece yakınen gördüğüm 50 kadar hesabın senin desteğinle nerelere gittiğini biliyorum. Herkese senin ne paralar kazandırdığını ve 1 TL bile almadan işi nereye getirdiğini biliyorum, o yüzden çok kıymetlisin benim için. Bak bu kurduğun sistem sayesinde artık youtubede anlatacağım burada yazdıklarımı ve tuşla yapacağım. Seni takip etmeyen çok şey kaybeder. Teşekkür ediyorum.

Samanyolu bitmiş bir galaksi değil. Bugün bile küçük uydu galaksileri yutmaya devam ediyor ve bunların izlerini Gaia teleskobu yıldız akımlarında okuyor Spiral bir galaksi tek seferde oluşmuyor. Gaz yavaş yavaş çekim merkezine akıyor, parçalar ekleniyor, yapı milyarlarca yıl boyunca şekilleniyor Benliğin de böyle kurulduğunu düşünüyorum. Ama çoğumuz kendimizi tamamlanmış bir ürün gibi görüyoruz. Bir yargı veriyoruz, ben böyleyim diyoruz, kapıyı kapatıyoruz Oysa psikolojide bunun karşılığı var. Carl Jung kendinde kabul etmediğin yanları gölge olarak adlandırdı ve gelişimi o parçaları dışarıda bırakmak değil içeri almak olarak anlattı. Bu kanıtlanmış bir yasa değil, yararlı bir harita Bugün küçük bir deneme yap. Kendinde reddettiğin bir özelliği seç, öfke, hırs, kıskançlık olabilir. Bu özelliğin sana hangi ihtiyacı anlattığını tek cümleyle yaz Bastırdığın parça galaksinin dışında bir düşman değil, henüz yutmadığın bir uydu olabilir Sen hangi parçanı hâlâ dışarıda tutuyorsun