Sepehr Memar

وای بر ما! خردمندانِ گردِ «رضا شاه دوم» به جنگِ خرد تاختند و نشد کارشان به سامان،

The main character in the book of "Prince" by Machiovelli

از امنیت تا جنگ دائمی: کالبدشکافی دکترین نوین اسرائیل "به مناسبت انتخابات در اسرائیل" ✍️دکتر داود فرمانی آنچه در این متن به‌عنوان «دکترین امنیتی جدید اسرائیل» ترسیم می‌شود، بیش از آنکه یک نظریه منسجم امنیتی باشد، صورت‌بندی منظم‌شده‌ی یک بحران فکری است: آمیزه‌ای از ترس، قوم‌محوری، بدگمانی ژئوپلیتیک و شیفتگی به قدرت نظامی. تامیر هایمن در مقاله‌اش مدعی است که پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، مجموعه‌ای از اصول تازه عملاً بر تصمیم‌گیری امنیتی اسرائیل حاکم شده‌اند؛ اما تصریح می‌کند که متن او دفاع از این اصول نیست، بلکه تلاشی برای آشکارکردن و به بحث گذاشتن آن‌هاست. بازنویسی تحلیلی و انتقادی هسته‌ی این نگرش بر یک جابه‌جایی خطرناک استوار است: دولت دیگر خود را نهادی نمی‌بیند که باید هم‌زمان یهودی، دموکراتیک، پاسخ‌گو و متعهد به محدودیت‌های حقوقی باشد؛ بلکه «یهودی‌بودن» را به معیار نهایی مشروعیت تبدیل می‌کند و دموکراسی را تا زمانی معتبر می‌داند که با آن معیار تعارض پیدا نکند. در چنین چارچوبی، حقوق شهروندی، برابری سیاسی و استقلال نهادهای عمومی نه اصول بنیادین، بلکه امتیازهایی مشروط و قابل‌پس‌گرفتن تلقی می‌شوند. این منطق از همان ابتدا دموکراسی را تهی می‌کند: نظامی که در آن یک هویت قومی یا دینی بر منزلت برابر شهروندان تقدم دارد، دیگر دموکراسی کامل نیست، بلکه ساختاری اکثریت‌محور با پوشش انتخاباتی است. این ادعا که هویت ملی باید بر آزادی سیاسی غلبه کند، نه راهی برای حفظ کشور، بلکه نسخه‌ای برای فرسایش آن است. دولت زمانی پایدار می‌ماند که قانون بتواند بر هراس، انتقام و منافع گروهی غلبه کند. اگر هویت رسمی بهانه‌ای برای محدودکردن مخالفان، کنارزدن اقلیت‌ها و بی‌اعتبارکردن سازوکارهای دموکراتیک شود، نتیجه نه «تاب‌آوری ملی»، بلکه جامعه‌ای امنیتی، عصبی و دائماً در حال پاک‌سازی سیاسی خواهد بود. افسانه‌ی «آمریکای رو به افول» بخش مربوط به ایالات متحده از نظر استدلالی به‌طرز چشمگیری سست است. این دیدگاه، آمریکا را قدرتی در حال سقوط معرفی می‌کند که دیر یا زود اسرائیل را رها خواهد کرد؛ سپس از همین پیش‌گویی برای توجیه گسستن از واشنگتن استفاده می‌کند. این یک دور باطل است: ابتدا آینده‌ای فرضی ساخته می‌شود، سپس همان فرض به‌عنوان واقعیت راهنمای سیاست‌گذاری عرضه می‌گردد. وابستگی راهبردی البته مسئله‌ای واقعی است؛ هر کشوری باید توان دفاعی، صنعتی و تصمیم‌گیری مستقل داشته باشد. اما استقلال با بریدن روابط خارجی یکی نیست. استقلال یعنی توان مذاکره، تنوع‌بخشی به شرکا، تقویت تولید داخلی و پرهیز از گروگان‌شدن در برابر هر قدرت خارجی. تبدیل این اصل عقلانی به شعار «قطع رابطه با آمریکا» نه استقلال، بلکه خودانزوایی است. خودکفایی مطلق در جهانی که امنیت، فناوری، اطلاعات، اقتصاد و زنجیره‌های تأمین درهم‌تنیده‌اند، بیشتر شبیه خیال‌پردازی سیاسی است تا راهبرد جدی. حتی خطرناک‌تر آن است که ارزش‌های مترقی آمریکایی به‌عنوان ویروسی بیگانه و ناسازگار با موجودیت یهودی اسرائیل معرفی می‌شوند. این تعبیر، اختلاف سیاسی را به دشمنی فرهنگی تبدیل می‌کند. برابری حقوقی، آزادی بیان، نظارت مدنی بر ارتش و محدودیت قدرت اجرایی «آمریکایی» نیستند؛ عناصر عمومی حکومت مدرن‌اند. رد آن‌ها به‌دلیل انتسابشان به یک فرهنگ سیاسی خارجی، چیزی جز تلاش برای مصون‌کردن اقتدارگرایی از نقد نیست. صلحی که عمداً به ابزار تقلیل داده می‌شود در این دستگاه فکری، صلح ارزش مستقل ندارد؛ صرفاً قراردادی موقت برای کسب فرصت، کاهش فشار یا دستیابی به هدفی دیگر است. چنین نگاهی اساس اعتماد را از میان می‌برد. صلح الزاماً به معنای پایان همه‌ی اختلافات نیست، اما هر توافق پایدار بر این پیش‌فرض بنا می‌شود که طرفین می‌توانند به تعهدات یکدیگر اتکا کنند و منافع مشترک را بر منطق انتقام ترجیح دهند. اینکه هر توافقی ممکن است نقض شود، دلیل بی‌معنا بودن صلح نیست؛ همان‌طور که امکان شکست قانون، دلیل کنارگذاشتن قانون نیست. توافق‌ها نیازمند نظارت، ضمانت اجرایی و بازبینی‌اند، اما موقتی‌بودن برخی ترتیبات، آن‌ها را بی‌ارزش نمی‌کند. نگاه امنیتی افراطی با یکی‌گرفتن «احتیاط» و «بی‌اعتمادی مطلق»، خود را از مهم‌ترین ابزارهای کاهش تهدید محروم می‌سازد. تقابل ساختگی میان «صلح» و «امنیت» نیز فریبنده است. امنیت پایدار معمولاً از ترکیب بازدارندگی، دیپلماسی، نهادهای پاسخ‌گو و توافق‌های قابل‌راستی‌آزمایی پدید می‌آید. کسی که صلح را ساده‌لوحانه و امنیت را ملک انحصاری اردوگاه راست معرفی می‌کند، در واقع مناقشه را از سطح سیاست‌گذاری به سطح هویت ایدئولوژیک می‌برد. انکار دولت‌های عربی و تبدیل تعصب به تحلیل...

"جمهوری اسلامی با شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» آمد؛ اما پس از نزدیک به پنج دهه، کار بدانجا رسیده است که حکومت و مخالفانش هر دو با اضطراب نتایج انتخابات اسرائیل را دنبال می‌کنند، زیرا تصمیم‌های آن کشور بر امنیت و سرنوشت ایران اثر می‌گذارد". این، طنز تلخ تاریخیِ شعار استقلال است: کشوری که قرار بود سرنوشتش را خود تعیین کند، اکنون چشم به صندوق رأی کشوری دیگر دوخته است. بااین‌همه، هرکس از این پنج دهه سخن می‌گوید، باید سهم خود را از این تاریخ کم نکند. اگر دو دهه از این دوران را در خدمت، همکاری یا بهره‌مندی از همین نظام جمهوری اعدامی گذرانده‌اید، نمی‌توانید همه پنج دهه را به نام مخالفت خود ثبت کنید. نمی‌توان امروز چنان سخن گفت که گویی از شکم مادر، مخالف جمهوری اعدامی بوده‌اید؛ درحالی‌که کارنامه شخصی و خانوادگی‌تان بخشی از همان ساختار را در خود دارد. اگر پدر بزرگوارتان هنوز از خون جوانان و از دستگاه همین نظام قرارداد و درآمد می‌گیرد، دست‌کم باید پیش از داوری دیگران، درباره این تناقض توضیح دهید. آدمی را نه با صدای بلند حمله‌هایش، بلکه با کارنامه‌اش می‌سنجند؛ نه با روایتی که امروز از خویش می‌سازد، بلکه با ردپایی که دیروز برجای گذاشته است. مخالفت امروز محترم است، اما گذشته را پاک نمی‌کند. توبه سیاسی ممکن است، تغییر موضع ممکن است، اما انکار مسئولیت ممکن نیست. کسی که از مردم حساب می‌کشد، باید نخست دفتر حساب خود را بگشاید؛ وگرنه سخنش، هرقدر بلند و آتشین، چیزی بیش از خطابه‌ای برای پنهان‌کردن دُمِ روباه نخواهد بود جمهوری اسلامی با شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» به پیروزی رسید؛ شعاری که قرار بود کشور را از وابستگی قدرت‌های خارجی برهاند و برای مردم آزادی، عدالت و حق تعیین سرنوشت فراهم کند ولی نکرد و در زمانی، شما و پدر بزرگوارتان ذغال به آتش آن تنور وحشت و اعدام فراهم میکردید. اما اگر قرار است از «پنج دهه» سخن گفته شود، نخست باید با صداقت تاریخی روشن کرد که همه این پنج دهه به یک اندازه متعلق به گوینده نیست. کسی که خود یا خانواده‌اش بخشی از این دوره را در ساختار همان نظام گذرانده‌اند، نمی‌تواند آن سال‌ها را یکسره به حساب «مخالف همیشگی جمهوری اسلامی» بگذارد و سپس از جایگاه شاهدی بیرون از تاریخ، کارنامه دیگران را داوری کند. اگر دو دهه از این پنج دهه، مستقیم یا غیرمستقیم، در خدمت، همکاری، بهره‌مندی یا همراهی با همان ساختار سپری شده است، در محاسبه اخلاقی و سیاسی باید آن دو دهه را از ادعای «پنجاه سال مخالفت» کم کرد. در غیر این صورت، مسئله به تعبیر دقیق، به «سخن روباه با دُم خود» شبیه می‌شود: زبان از بی‌گناهی و مخالفت مطلق سخن می‌گوید، اما دُمِ کارنامه، ردّ همراهی و انتفاع از همان دستگاه را آشکار می‌کند. نقد اصلی: اعتبار از فریاد نمی‌آید، از کارنامه می‌آید در سیاست، انسان‌ها سرانجام نه با بلندی صدای حمله‌هایشان، بلکه با نسبت میان "ادعا، عمل و سابقه" داوری می‌شوند. هر کس می‌تواند امروز با شدیدترین واژگان به جمهوری اسلامی بتازد؛ اما این حمله، به‌تنهایی، گذشته او را پاک نمی‌کند و مسئولیت تصمیم‌ها، همکاری‌ها و سکوت‌های پیشین را از میان نمی‌برد. - مخالفت امروز، به‌خودی‌خود، اثبات‌کننده مخالفت دیروز نیست. - تندی زبان، جایگزین شفافیت کارنامه نمی‌شود. - حمله به یک نظام کثیفی جون جمهوری اعدامی، لزوماً به معنای بی‌نقشی در پیدایش، تثبیت یا استمرار آن نیست. - ادعای اخلاقی زمانی اعتبار دارد که گوینده هزینه انتخاب‌های گذشته خود را نیز بپذیرد. - آن‌کس که از مردم حساب‌کشی می‌کند، باید آمادگی حساب‌پس‌دادن درباره خود را هم داشته باشد. «از شکم مادر مخالف بودن»؛ اسطوره‌ای برای فرار از مسئولیت اینکه کسی چنان سخن بگوید که گویی «از شکم مادر ضد جمهوری اعدامی بوده است»، بیش از آنکه نشانه شجاعت باشد، می‌تواند نشانه حذف عامدانه حافظه تاریخی باشد. جامعه حق دارد بپرسد: - این فرد در سال‌های شکل‌گیری و استقرار نظام اعدامی کجا ایستاده بود؟ - در چه مقطعی با آن همکاری یا از امکاناتش استفاده کرده است؟ - چه زمانی سکوت کرده بخصوص در زمان کشتار دانشگاه هاو چه زمانی اعتراض کرده است؟ - آیا از موقعیت خانوادگی، اداری، سیاسی یا اقتصادی خود در همان ساختار بهره برده است؟ - آیا امروز مسئولیت آن گذشته را می‌پذیرد یا می‌کوشد با حمله به دیگران، آن را پنهان کند؟ پاسخ به این پرسش‌ها برای انتقام‌گیری نیست؛ برای تشخیص صداقت است. جامعه‌ای که حافظه تاریخی نداشته باشد، هر فرصت‌طلبی می‌تواند گذشته خود را پاک کند، لباس قهرمان بپوشد و دوباره در جایگاه داور اخلاقی مردم بنشیند. سهم پدر و مسئله مسئولیت خانوادگی...