मराठी विश्वपैलू

महाराष्ट्रात एकूण सात दसरा मेळावा झाले. या सात प्रमुख दसरा मेळाव्यांतून राज्याच्या राजकारणातील विविध प्रवाह स्पष्ट होतात. उद्धव ठाकरे आणि एकनाथ शिंदे यांच्यातील पक्षीय आणि राजकीय लढाई, भाजप नेत्या पंकजाताई मुंडे यांचा सामाजिक जनाधार, मनोज जरांगे पाटील यांचे आंदोलनाधारित नेतृत्व, आमदार सुरेश धस यांचे स्थानिक राजकारण, आमदार गोपीचंद पडळकर यांचे धनगर समाजातील प्रतिनिधित्व व राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची वैचारिक भूमिका या सर्वांचा महाराष्ट्राच्या राजकीय समीकरणांवर प्रभाव पडतो. मुंबईतील उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेचा मेळावा हा स्व.बाळासाहेब ठाकरे यांच्या वारशाशी, महाराष्ट्र अस्मितेशी व पक्षाच्या स्वतंत्र ओळखीशी जोडलेला आहे. यावर्षी उद्धव ठाकरे यांच्या भाषणात लोकशाही, संविधान, राष्ट्रीय विषयांची परिस्थिती आणि दुष्काळ, शेतकऱ्यांचे प्रश्न व सरकारवरील टीका यांमधून विरोधी राजकारणाची दिशा मांडण्याचा प्रयत्न झाला. शिवाजी पार्कवरील दसरा मेळाव्याला यावर्षी ७५ वर्षे पूर्ण झाले. शिवसेनेचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचा वरळीतील शिवसेनेचा मेळावा हा सत्तेतील सहभाग, विकासकामे आणि अधिकृत पक्षाची ओळख अधोरेखित करणारा होता. करतो. सत्तेतील निर्णय व अंमलबजावणी, दुष्काळग्रस्त गावांना, शेतकऱ्यांना विविध योजनांद्वारे मदत व जनतेपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न दिसतो, शिवसैनिकांशी नाते आणि विरोधकांना प्रत्युत्तर यावर यावर्षीचा हा मेळावा आधारलेला होता. भगवान भक्तीगडावरील पंकजाताई मुंडे यांचा मेळावा धार्मिक श्रद्धा, गोपीनाथ मुंडे यांचा वारसा आणि वंजारी समाजाच्या भावनिक नात्याचे प्रतीक आहे. ओबीसींचे हक्क, आरक्षण आणि सामाजिक सलोखा या मुद्द्यांमधून त्यांचा सामाजिक जनाधार अधोरेखित होतो. भाजपमध्ये राहूनही स्वतंत्र नेतृत्व म्हणून टिकण्याचे आव्हान असल्याने हा मेळावा पंकजाताई मुंडे यांच्यासाठी उपयुक्त ठरतो. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार धनंजय मुंडे यांनीही या मेळाव्यात हजर राहून राजकीय-सामाजिक भूमिका मांडली. नारायणगडावरील मनोज जरांगे पाटील यांचा मेळावा मराठा आरक्षणाच्या आंदोलनाचे व पक्षीय राजकारणाबाहेर उभ्या राहिलेल्या समर्थनाचे प्रतीक आहे. आरक्षणाबरोबरच शेतकरी आणि दुष्काळासारखे प्रश्न पुढे आल्यास या चळवळीचा सामाजिक प्रभाव अधिक व्यापक होऊ शकतो यामुळे यावर्षी झालेल्या भाषणात हे प्रश्न पुढे आले. हा मेळावा मराठा समाजाची सामूहिक अस्मिता व आणि आंदोलनावर उभारलेल्या नेतृत्वाची ताकद दाखवणारा आहे. मच्छिंद्रनाथ गडावरील भाजप आमदार सुरेश धस यांचा मेळावा बीड जिल्ह्यातील स्थानिक राजकीय समीकरणांच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे. समर्थकांचे संघटन, जनसंपर्क आणि स्वतःच्या राजकीय भूमिकेची मांडणी येथे करण्याचा प्रयत्न आहे. यामध्ये मेळाव्यामागे बीड जिल्ह्याच्या राजकीय स्पर्धेचा संदर्भ आहे. सांगली जिल्ह्यात आरेवाडी येथील भाजप आमदार गोपीचंद पडळकर यांचा मेळावा धनगर समाजाची धार्मिक परंपरा, त्यांचे प्रश्न आरक्षण, सामाजिक-राजकीय प्रतिनिधित्व यांचा संगम आहे. बिरोबा परंपरेतून येथे भव्य सामाजिक एकजूट निर्माण करण्याचा प्रयत्न असतो.मेंढपाळ, वंचित, प्रस्थापित विरोधी सामाजिक भूमिका इत्यादी प्रश्नांवर भाष्य केले जाते. धनगर समाजच्या सांस्कृतिक अस्मितेमधून राजकीय नेतृत्व मोठे करण्याचा प्रयत्न या मेळाव्यामधून होत आहे. नागपूरमधील राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा विजयादशमी मेळावा हा प्रामुख्याने वैचारिक आणि संघटनात्मक व्यासपीठ आहे. हिंदुत्व, राष्ट्रीय एकता, सामाजिक सलोखा आणि संघटनात्मक विस्तार यांसारख्या विषयांमधून सरसंघचालक संघाची दिशा मांडतात. या दसरा मेळाव्याचे महत्त्व सत्ता, राजकारण, निवडणूक यापेक्षा दीर्घकालीन वैचारिक व सांस्कृतिक प्रभाव आणि सामाजिक संपर्क या भूमिकांमध्ये आहे. या सात मेळाव्यांतून महाराष्ट्रातील राजकारण केवळ पक्षीय स्पर्धेपुरते मर्यादित नसल्याचे दिसते. सामाजिक अस्मिता, धार्मिक श्रद्धा, ऐतिहासिक वारसा, आरक्षणाचे प्रश्न आणि संघटनात्मक शक्ती या राजकीय-सामाजिक प्रभावाचे महत्त्वाचे आधार आहेत. त्यामुळे दसरा मेळाव्यांचे मूल्यमापन केवळ भाषणे व गर्दीवरून न करता त्यातून निर्माण होणारे जनसमर्थन, नेतृत्वाची विश्वासार्हता आणि सामाजिक प्रश्नांवरील प्रभाव यांच्या आधारे होणे आवश्यक आहे. #दसरा_मेळावे #महाराष्ट्र