Ahmet Selim Köroğlu

FON MESELESİ VE DEVLET PRATİĞİ, DÜNYADAKİ ÖRNEKLER Maliye Bakanı açıkladı; fonların tasfiye sürecinde olağanüstü tasfiye kapsamında 614 bin 874 hesaba 130,2 milyar lira ödeme yapıldı, 179 bin 449 kişi net yatırım tutarının tamamını aldı. Sadece bir buçuk ay gibi bir süreçte. Toplam 433 kişi hakkında soruşturma açılmış, bunlardan 112`si tutuklu olup 186 kişi hakkında adli kontrol tedbiri uygulanmış. 38 şüpheli ise firari. Ayrıca 359 gerçek kişi ve 111 tüzel kişinin malvarlıklarına ve banka hesaplarına bloke ve tedbir işlemleri uygulanmış. Diğer yandan devlet meseledeki kararlılığını tekraren teyit ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan: “Rüşvet, usulsüzlük, suistimal, bütün bunlar tek tek ortaya çıkarılıyor. Haksız kazanç sağlayan, sermaye piyasalarını manipüle eden veya bunlara çanak tutan kim varsa bunun hesabını verecek.” Adalet Bakanı Akın Gürlek: "Hiç kimse, sahip olduğu makamın, kurduğu ilişkilerin veya arkasına aldığı gücün kendisini hukuktan koruyacağını düşünmesin. Kimse `Ben paçayı kurtarırım` hesabı yapmasın. Hukuki sorumluluğu bulunan herkes yargı önünde hesap verecek" Buraya kadar tamam. Kıymetli Okuyucu, Birileri ısrarla bir ülkede böyle bir şey ilk defa oluyormuş o da Türkiye`de oluyormuş gibi anlatsada dünya bir zamandır küresel finans sisteminde kripto para borsası batışları, offshore hesap dolandırıcılıkları veya fon vurgunlarını yaşıyor. Bununla birlikte devletlerin vatandaşın zararını doğrudan tazmin ettiği (ödediği) bir devlet modeli veya örneği bulunmamaktadır. Devletlerin bu tür durumlardaki genel yaklaşımı ve bunun temel sebepleri şu şekildedir: 1. Devletler Neden Zararı Karşılamaz? Çünkü Yasal Güvence Kapsamı Dışındadır: Devletler genellikle sadece lisanslı bankalardaki mevduatları (örneğin Türkiye'de TMSF, ABD'de FDİÇ aracılığıyla) belirli bir limite kadar sigortalar. Kripto paralar, offshore hesaplar ve yüksek getirili gayriresmi fonlar bu yasal güvence kapsamının tamamen dışındadır. Maddi Risk (Moral Hazard) İlkesi: Ekonomi yönetimlerinde "ahlaki tehlike" denilen bir kural vardır. Eğer devlet, yüksek risk alarak veya yasa dışı kanallardan kazanç elde etmeye çalışıp kaybedenlerin zararını öderse, bu durum kişileri daha fazla risk almaya teşvik eder. 2. Dünyadaki Büyük Örneklerde Ne Oldu? FTX ve Mt. Göx (Kripto): Dünyanın en büyük kripto batışlarında (ABD ve Japonya merkezli) devletler mağdurlara kendi bütçelerinden ödeme yapmadı. En iyi örneklerde bile bunun yerine, batan şirketlerin kalan varlıklarına mahkeme kanalıyla el konuldu (tasfiye süreci) ve YILLAR SÜREN davaların ardından kalan paralar oranlanarak mağdurlara sadece zararlarının bir kısmı ödenebildi. DİKKAT: Türkiye’de mağdurlara ödemeler yapılmaya başlandı bile. Offshore ve Ponzi (Saadet Zinciri) Semaları: Bernard Madoff'un milyarlarca dolarlık tarihin en büyük Ponzi vurgununda, ABD devleti zararı üstlenmedi. Kurulan özel bir fon, Madoff'un ve suç ortaklarının lüks varlıklarını satarak mağdurlara kısmı iadeler sağladı. 3. Türkiye`de Bundan Önceki Örneklerde Ne Oldu? Offshore Bankacılık Skandalları (1990'lar - 2000'ler) TMSF (Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu) bankalara el koyarken, offshore hesaplardaki mevduat sahiplerinin birçoğu yasal olarak devlet güvencesi dışında kaldı ve uzun yıllar süren hukuki mağduriyetler yaşandı. Bankerler Krizi (1981–1982) 500'den fazla banker iflas etti, yaklaşık 300 bin bankerzede milyarlarca lirasını kaybetti. 4. Asıl olarak Devletlerin Tek Rolü Nedir? Devletler bu süreçlerde tazmin edici (ödeyici) olarak değil, cezalandırıcı ve tasfiye edici olarak devreye girer. Hepsi bu, ötesi yok. Normalinde bu. Bu durum, küresel finansal sistemin yazılmamış ancak katı bir kuralıdır: Yüksek risk ve denetimsiz kazanç vaadiyle girilen sistemlerdeki kayıplardan tamamen bireyin kendisi sorumludur. Pekala bizde yani Türkiye’de? Devlet ▪️ En hızlı şekilde aksiyon aldı. ▪️Cezalandırıcı ve tasfiye edici kısmında kararlılık. ▪️ Mağdurların zararlarını en hızlı şekilde tazmine başladı. Böyle bir devlet türü yok Batı`da. Afetlerdeki durum, devletlerin görevi can kurtarmaktır, afetzedelerin barınma, beslenme ve sağlık gibi ihtiyaçlarını karşılamaktır. Bunun dışında ne kadar sigortalıysanız o kadar karşılanır mallarınız. Afetlere karşı ne kadar değerde özel sigorta yaptırmışsanız o kadar döner size. Hepsi bu. Pekala bizde? Devlet Baba, `yaralar sarılacak` diye anında sahne alır ve devasa iyileştirme operasyonlarına imza atar. Yeniden evler, işyerleri, şehirler kurar vatandaşına. Yok Böyle bir devlet türü Dünya`da.. Efendim, filanca şirket, işçilerine kaç aydır ücretlerini ödememiş, işçiler mağdur. Olabilir. Klasik iş anlaşmazlığı ve demokrasilerde, hukuk devletlerinde işçi-işveren uyuşmazlıklarının çözüm merci iş mahkemeleridir. Pekala bizde? Devlet Baba, ilgili bakanlık üzerinden hiç bir şekilde alakası ve dahli olmadığı bu konuya da dalar. Adeta sözkonusu firmanın tepesinde boza pişirerek, hukuk içinde bütün sınırları zorlayarak, kamu gücünü kullanarak işçilerin alacaklarını tazmin ederek alır ve işçilerin hesabına yatırtır. Efendim, ama demokrasilerde, hukukun üstünlüğü esas imiş? idari makamların yargı yetkisini devralması veya zor yoluyla çözüm üretmesi hukuk devleti pratiğiyle örtüşmez imiş? Ne gam? Devlet emekçinin, işçinin yanında durur. Hakkını yedirtmez. Yok Böyle Bir Devlet Dünyada. Bizde "Devlet Baba"dır. Bizde devlet-birey ilişkisi, sosyolojik, tarihsel ve kültürel açıdan Batı dünyasından derin farklar gösteren, üzerine çokça sosyolojik analiz yapılmış yapısal bir gerçektir. Bu durum, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türk devlet geleneği ve toplumsal beklentilerin bir bileşimidir. ▪️Bizde devlet, korumacı, vatandaşlarının haklarını koruyan, her şeye gücü yeten, rızık veren ve kollayan bir ebeveyndir. ▪️Batı`da devlet; asgari düzeni sağlayan bir hakem/hizmet sağlayıcı. Bu Türk devlet geleneğidir; devletten beklenti yüksektir. İnsanlar kendi çözebilecekleri sorunlarda bile inisiyatif almak yerine devletin müdahale etmesini bekler, devleti her şeyi organize etmesi beklenen bir mekanizma olarak görür dolayısıyla her eksiklik ve aksamadan da tek sorumlu tutar. ▪️Bizde devletten; İstihdamdan adalete, refahtan sosyal yardıma kadar her şey devletten beklenir. ▪️Batı`da devletten; daha çok bireysel ve kurumsal girişim ön plandadır; devlet son çaredir. Bunları da görelim istedim.