Oğuz Demirkapı ☮

Otuz Bir Puan: İnternette Özgürlük 2026 Raporu ve Kimliğe Bağlanan Ekran Freedom House Türkiye'yi yine "Özgür Değil" sayıyor; 1 Kasım'da başlayan e-Devlet doğrulaması ise raporun ancak kenarından gördüğü kapıyı açıyor bilgimusterekleri.org/blog/i… Freedom House, 22 Ekim 2026'da İnternette Özgürlük 2026 (Freedom on the Net 2026) raporunu yayımladı. Rapor Haziran 2025 – Mayıs 2026 dönemini kapsıyor ve 38 ülkeyi 100 puanlık ölçekle değerlendiriyor. Türkiye ile ilgili sonuç: Toplam puan 100 üzerinden 31. Geçen yılla aynı. Kategori yine "Özgür Değil". Alt puanlar: Erişim engelleri 25 üzerinden 14; içerik sınırlamaları 35 üzerinden 10; kullanıcı hakları ihlalleri 40 üzerinden 7. Avrupa'da sonuncu. Kendinden önceki Sırbistan'ın (66) 35 puan gerisinde; Türkiye hariç Avrupa ortalaması 75. Puan neden sabit? Deprem bölgesinde bağlantı onarıldı, altyapı puanı 1 arttı; gazetecilere saldırılar arttı, "yıldırma ve şiddet" puanı 1 düştü. Biri ötekini sıfırladı. Raporun Türkiye için en dikkat çekici cümlesi: 15 yaş altına sosyal medya yasağı getiren düzenleme, yaş doğrulamasını yalnızca e-Devlet üzerinden yaparak sosyal medya hesaplarını fiilen gerçek kimliğe bağlıyor. Freedom House bunu Çin'in "çocuğu koruma" diliyle getirdiği gerçek isim zorunluluğuna benzetiyor. Bizim üç tezimiz var: Otuz bir puanın asıl haberi sabitlik değil, bileşim. Kablo iyileşiyor, kullanıcı hakları dipte. Teknik erişim ile siyasal denetim birlikte büyüyor. Bu bir çelişki değil, aynı sürecin iki yüzü: ağ ne kadar yaygınsa denetim o kadar karlı. Sansürün kimi hedeflediğine bakınca sınıf görünüyor. Engellenenler gazeteciler, kadın örgütleri, sendikalar, ekonomistler. Yani krizi, sömürüyü ve şiddeti kayda geçirenler. 4 gün sonra, 1 Kasım'da başlayan e-Devlet doğrulaması sansürü "içerik engelleme" aşamasından "kimlik kaydı" aşamasına taşıyor. Sorun artık yalnızca neyin söylendiği değil, kimin söylediğinin kalıcı olarak devletin elinde olması. Aşağıda bunları ayrıntılı açıyoruz. Önce raporu okuyoruz, sonra raporun dışında kalanı, sonra sınıfsal okumayı, en sonda yapılacak işleri. Bu yazıyı bir puan tablosu olarak değil, her gün elinizde tuttuğunuz cihazın kimin elinde, kimin denetiminde, kimin yararına çalıştığını anlatan bir harita olarak okuyun. Otuz bir puan sizin ekranınızın puanı. bilgimusterekleri.org/blog/i… #freedomhouse #internetözgürlüğü #özgürinternet @freedomhouse @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi @fusunnebil @hakki_ozdal @taylanbilgic

Yüz Öğrenciden Seksen İkisi: Okurken Çalışmak Bir Tercih Değil, Bir Sınıf Konumudur bilgimusterekleri.org/blog/o… Emek Gençliği 27 Ekim'de İstanbul'da 877 üniversiteliyle yüz yüze yaptığı anketin sonuçlarını açıkladı. Başlık kısa ama ağır: yüz öğrenciden 82'si çalışmak zorunda. Bu yazıda anketi önce özetleyeceğim; sonra onu TÜİK, Türk-İş, YÖK, Gençlik ve Spor Bakanlığı ve 2027 bütçe teklifinin rakamlarıyla genişletip "bu tablo kimin elinde, kimin denetiminde, kimin yararına?" sorusunu soracağım. Önce Özet Çalışmak kural oldu. İstanbul'daki öğrencilerin %50,5'i üniversite boyunca maddi nedenle çalışmış ya da hala çalışıyor; %31,7'si iş arıyor ya da çalışmayı düşünüyor. Toplam %82,2. Hiç çalışmamış ve çalışmayı düşünmeyen yalnızca %17,8. Gelir, gereken tutarın üçte ikisi. Öğrencilerin %67,6'sı ayda 20 bin TL ya da daha azla yaşıyor. Anket, İstanbul'da öğrenci evinde yaşamanın alt sınırını 30 bin TL olarak hesaplıyor. Devletin katkısı simgesel. KYK bursu/kredisi lisans için aylık 4.000 TL. Bu, Türk-İş'in Eylül 2026'da hesapladığı bekar bir çalışanın yaşama maliyetinin (48.885 TL) %8'i; İstanbul'daki ortalama öğrenci kirasının (43.044 TL) %9'u. Yurt yok, kira var. İstanbul'da 930 bin üniversiteliye karşılık 67.677 KYK yatağı var: her 100 öğrenciye 7 yatak. Öğrencilerin yarısı (%47,2) aile evinde kalıyor; bu bir tercih değil, okulun kapısından geçmenin bedeli. Okumak borçlanmaktır. Öğrencilerin %42,1'i borçlu. Borç, kredi kartından KYK kredisine uzanan bir zincir; üniversite, iş gücü piyasasına daha diploma almadan borçlu girilen bir kapı oldu. Öğrenci, sermayenin en ucuz ve en esnek emeği. Çalışanların %42,9'u hizmet sektöründe: kafe, market, çağrı merkezi, kurye. Kısmi süreli, kayıt dışı, sigortası eksik, "nasılsa öğrenci" denilen emek. Mesele kaynak yokluğu değil, kaynağın yönü. 2027 bütçe teklifinde savunma harcaması bir yılda yaklaşık 1 trilyon TL artıyor. Bu artış tek başına, örgün eğitimdeki 3,98 milyon öğrencinin her birine yaklaşık beş yıl boyunca bugünkü KYK tutarını ödemeye yeter. Yoksulluk kader değil, örgütsüzlük kader olur. Talepler bellidir: karşılıksız ve yeterli burs, KYK kredi borçlarının silinmesi, nitelikli kamu yurdu, ücretsiz ulaşım ve beslenme. Bunlar ancak örgütlü öğrencinin, örgütlü işçiyle yan yana duruşuyla kazanılır. Şimdi ayrıntıya geçelim. bilgimusterekleri.org/blog/o… #sınıf #yoksulluk #gençlik #eğitim #üniversite @_emekgencligi_ @emekpartisi @tipgenelmerkezz @eg_odtu @solgencyeni60 @Ogrenci_Senn @Veli_Der @bounmeclis @hacerfoggo @hakki_ozdal @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi

Cumhuriyet Kimin? 103. Yılında Bir Temel Bilgi Kılavuzu Res publica'dan Sosyalist Halk Cumhuriyeti'ne: Kavramlar, Tarih ve Türkiye Pratiği bilgimusterekleri.org/blog/c… 29 Ekim geldi. Bayraklar asılacak, kürsülerden nutuklar atılacak, televizyonlarda aynı belgesel görüntüleri dönecek. Bir kısmınız bu günü içtenlikle kutlayacak, bir kısmınız "bizim neyimize" diyerek uzak duracak. İki tavrın da eksik kaldığını düşünüyoruz. Cumhuriyeti ne bir put gibi kutsamak ne de bir kabuk gibi elden çıkarmak doğru. Önce ne olduğunu anlamak gerekiyor: Hangi sınıfların, hangi koşullarda, hangi amaçlarla kurduğu bir devlet biçimi? Bugün kimin elinde, kimin denetiminde, kimin yararına işliyor? Ve biz "bugün ne istiyoruz" derken neden yine bir cumhuriyetten, ama bambaşka bir cumhuriyetten, bir sosyalist halk cumhuriyetinden söz ediyoruz? Bu yazı bir temel bilgi kılavuzu. Önce kısa bir özet, sonra ayrıntılar. Özet: On Tezde Cumhuriyet Cumhuriyet bir devlet biçimidir, bir devlet türü değil. Latince res publica, "kamusal şey, halkın işi" demektir. Devletin başında soydan gelen bir hükümdarın değil, seçilen ve belli süreyle görev yapan kişilerin bulunması anlamına gelir. Ama "kim seçer, kim seçilir, mülk kimdedir" soruları açık kaldıkça cumhuriyet, köle sahiplerinin de, tüccarların da, sanayicilerin de, işçilerin de devleti olabilir. Modern cumhuriyet, burjuvazinin feodal mutlakiyete karşı kurduğu siyasal biçimdir. Hollanda'dan ABD'ye, Fransa'dan Türkiye'ye cumhuriyetler, kan bağına dayalı ayrıcalığın yerine mülkiyete ve piyasaya dayalı yeni bir egemenliği geçirdi. Bu, insanlık için gerçek bir ilerlemeydi; ama sınırı da buradan geliyordu. Türkiye Cumhuriyeti, zayıf bir burjuvazinin devlet eliyle güçlendirildiği bir projedir. Osmanlı'nın son döneminde ticaret ve sanayi büyük ölçüde gayrimüslim ve yabancı sermayenin elindeydi. İttihat ve Terakki'nin "milli iktisat" politikası, savaş yıllarının mülksüzleştirmeleri ve Cumhuriyet'in devletçiliği, bir "milli burjuvazi"nin yukarıdan yaratılmasının aşamalarıdır. Kemalizmin "sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış kitle" söylemi, gerçekte sınıf örgütlenmesinin yasaklanmasıdır. İşçinin sendikası, grevi, partisi yasaklanırken patronun odası, bankası, teşvik kanunu kuruldu. Sınıfları inkar eden devlet, bir sınıfın devletiydi. Cumhuriyetin gerçek kazanımları vardır ve bunlar korunmalıdır. Saltanatın ve hilafetin kaldırılması, laikleşme, kadınların seçme–seçilme hakkı, medeni hukuk, harf ve eğitim reformları, Köy Enstitüleri gibi deneyler geri alınamaz medeni sıçramalardı. Bunları bugün en tutarlı biçimde savunabilecek olan, onları kuranlar değil, işçi sınıfıdır. Cumhuriyet ile demokrasi aynı şey değildir. Cumhuriyet "devletin başında kim var" sorusuna, demokrasi "egemenliği kim kullanıyor" sorusuna yanıt verir. Demokrasiz cumhuriyetler (tek parti, cunta, kayyım) olduğu gibi, cumhuriyet olmayan demokrasiler (İngiltere, İsveç gibi anayasal monarşiler) de vardır. Burjuva demokrasisi biçimsel eşitlik, maddi eşitsizlik üzerine kuruludur. Herkesin bir oyu vardır; ama fabrikanın, medyanın, bankanın, platformun sahibinin oyu sandığa girmeden önce sayılmıştır. Lenin'in deyişiyle demokratik cumhuriyet, kapitalizm için mümkün olan en iyi siyasal kabuktur. Sosyalizm cumhuriyeti reddetmez, onu tamamlar. Paris Komünü, sovyetler, halk cumhuriyetleri; hepsi cumhuriyet ilkesini (seçilmişlik, geri çağrılabilirlik, kamu yararı) üretim araçlarının mülkiyetine kadar genişletmeye çalıştı. "Halkın işi" ancak üretim de halkın işi olduğunda gerçek anlamını bulur. Türkiye'de bugün cumhuriyetin içi boşaltılıyor. 2017'de kurulan tek kişiye dayalı yönetim, kayyımlar, yargının bağımlılaşması, laikliğin aşındırılması ve "yeni anayasa" tartışması, 1923'ün burjuva cumhuriyetinin kendi kazanımlarını bile taşıyamadığını gösteriyor. Bizim istediğimiz: Sosyalist Halk Cumhuriyeti. Yani egemenliğin gerçekten emekçi halkta olduğu, üretim araçlarının toplumsal mülkiyete geçtiği, temsilcilerin seçildiği ve her an geri çağrılabildiği, laik, eşit yurttaşlığa dayalı, halkların kardeşliğini temel alan bir cumhuriyet. 1923'ün yarım bıraktığını tamamlayacak olan budur. bilgimusterekleri.org/blog/c… #cumhuriyet #29ekim

29 Ekim 1933 - Cumhuriyet'in 10.Yılı - Sovyet Yapımı youtu.be/PCL92wtK0nM?si=GrPO…

"Siyonist Çoğunluk" Kimin Çoğunluğu? İsrail Seçimleri, Bir Devletin Kökleri ve Karşısında Duranlar 27 Ekim 2026 Sandığından Sürgün Tarihine, Sulama Borusundan Gözetim Yazılımına İsrail'i Sınıf Penceresinden Okumak bilgimusterekleri.org/blog/i… Dün, 27 Ekim 2026'da İsrail sandığa gitti. Seçim gecesi iki büyük rakibin, Benjamin Netanyahu ile Gadi Eisenkot'un ağzından aynı kavram çıktı: "Siyonist çoğunluk." Netanyahu "Siyonist çoğunluk aklını başına toplamalı ve birleşmeli" dedi. Eisenkot ise kuracağı hükümetin ancak "Siyonist çoğunluğa" dayanacağını aylardır tekrarlıyor. Birbirini yıkmak isteyen iki blok, bir konuda tam olarak anlaşıyor: Ülke nüfusunun beşte birini oluşturan Arap yurttaşların oyu, hükümet kurma hesabında sayılmayacak. Bu yazıda bu cümlenin nereden geldiğini anlamaya çalışacağız. Önce kısa bir özet, sonra ayrıntılar: güncel seçim, İsrail siyasal sisteminin yapısı, devletin kurulmasından önce dünyanın dört bir yanına dağılmış Yahudi topluluklarının nasıl oluştuğu ve birbirine nasıl bağlandığı, Siyonizmin ne olduğu ve neden bu kadar tepki gördüğü, neden bir devlet kurulmasına karar verildiği, İsrail'de yaşayan toplulukların hayattaki rolleri, bugünkü İsrail'in teknoloji ve tarımdaki "atılımları", Filistin'de neyin denendiği, dünyada ne yapmaya çalıştığı, Büyük Ortadoğu Projesi ve CIA–Mossad ilişkileri gibi çok konuşulan konularda belgelenmiş olanla iddia edilenin ayrımı ve son olarak bu milliyetçi siyasetin karşısında kimlerin durduğu, ne istedikleri. Başlamadan bir ilke koyalım, çünkü yazının tamamı bunun üzerinde duruyor: Yahudi halkı, Siyonizm ve İsrail devleti üç ayrı şeydir. Yahudi düşmanlığı (antisemitizm), insanlık tarihinin en uzun soluklu ırkçılıklarından biridir ve bizim için hiçbir biçimde kabul edilemez. İsrail devletinin işgal ve ayrımcılık politikasını eleştirmek ise antisemitizm değildir; tam tersine, bu eleştiriyi en cesurca yapanlar arasında İsrailli Yahudiler de vardır. Türkiye'de sık rastlanan "Yahudi komplosu" dilinin bizim saflarımızda yeri yoktur. Irkçılığa nereden gelirse gelsin karşıyız; bunu daha önce "Nedir Şu Irkçılık Dedikleri Şey?" yazısında ayrıntılı tartışmıştık. bilgimusterekleri.org/blog/i… #israil #seçim #mossad #cia #siyonizm #netenyahu #Eisenkot #ortadogu @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi @hakki_ozdal @taylanbilgic @fusunnebil @bahadir_ozgur1 @muhdansaglam @unsalunlu

ABD Ara Seçimleri, Tekno-Sermaye ve Algoritmik Siyaset Para Ağı, Akış Ağı: Platformların Sahipleri Seçimin Tarafı Olunca bilgimusterekleri.org/blog/a… 3 Kasım 2026'da, yani altı gün sonra, ABD'de ara seçim yapılıyor. Temsilciler Meclisi'nin tamamı, Senato'nun üçte biri, onlarca valilik ve binlerce eyalet meclisi koltuğu sandıkta. Türkiye'den bakınca bu seçim "Trump kazanır mı, kaybeder mi" sorusuna indirgeniyor. Oysa asıl ilginç olan, sandığın etrafında örülen iki ağ: para ağı ve akış ağı. Birincisi seçimi kimin finanse ettiğini, ikincisi seçmenin neyi görüp neyi görmediğini belirliyor. İkisinin düğümünde aynı şirketler oturuyor. Önce Özet: On Tez Rüzgar Demokratlardan yana. Genel oy yoklamalarında Demokratlar ortalama 9 puan önde; Trump'ın onayı %37 civarında, 1946'dan bu yana ara seçime girerken en düşük ikinci düzey. Meclis büyük olasılıkla el değiştiriyor, Senato ilk kez ciddi biçimde oyunda. Seçimi belirleyen konu hayat pahalılığı. Seçmenin %71'i Trump'ın enflasyon yönetimini onaylamıyor. Yani sınıfın gündelik hayatı, kültür savaşlarının gürültüsünü bastırmış görünüyor. Tarihin en pahalı seçimi. Siyasi reklam harcamasının 11,6 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor. En büyük 50 bağışçı tek başına 2,77 milyar dolar vermiş. Tek kişilik parti: Elon Musk. Yaklaşık 446 milyon dolarla bu seçimin açık ara en büyük bağışçısı. Cumhuriyetçilerin bağışlarının dörtte birinden fazlası tek bir adamın cebinden çıkıyor. Yapay zeka sermayesi ilk kez kendi süper PAC'leriyle sahada. Andreessen Horowitz ve OpenAI'ın Greg Brockman'ı "Leading the Future"da, Meta kendi süper PAC'lerinde, David Sacks'in grubu doğrudan Trump hattında, Anthropic ise "Public First" ile karşı tarafta. Kavganın konusu düzenleme kimde olacak. Tekno-sermayenin ana talebi, eyaletlerin yapay zekayı düzenleme yetkisinin federal düzeyde kaldırılması (preemption). Trump bunu kararname ve yasa taslağıyla destekliyor. Trump ile tekno-sermaye arasındaki ilişki bir alışveriş. Destek ve para karşılığında düzenlemesizlik, devlet sözleşmeleri, TikTok gibi varlıkların "dost ellere" devri. Algoritmik siyaset artık bir "dış etki" değil, altyapı. Meta bağımsız doğrulamayı kaldırdı ve siyasi içeriği yeniden öne çıkarıyor; X'in akış algoritmasının kullanıcıları sağa kaydırdığı Nature'da yayımlanan bir deneyle gösterildi; TikTok'un ABD kolu Trump'a yakın bir yatırımcı grubunun eline geçti. Bu bir ABD olayı değil. Musk'ın AfD'ye desteği, Meta'nın Brezilya'daki "görünmez sandık" rolü, Sırbistan'da gençlerin algoritmaya karşı yürüyüşü aynı dünyanın parçaları: tekelci kapitalizm, devlet ve iletişim altyapısı birbirine kaynaşıyor. Demokrat zaferi kurtuluş değil, nefes alma payı. Karşı cephede de milyarderler var. Çıkış, sandıkta seçilecek ehvenişerde değil; akışa ve paraya karşı örgütlü toplumsal güçte. bilgimusterekleri.org/blog/a… #abd #seçim #trump #teknokapitalizm @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi @hakki_ozdal @taylanbilgic @fusunnebil @gorkemcetin @serhatayan

“Bize Gelecek Yoksa Sana Huzur Yok” Demek Neden Suç Değil Onları Tutuklamak Neden Hukuksuz Nehir ve Nevin'e Ne Oldu, Hukuk Ne Diyor? bilgimusterekleri.org/blog/n… Bu yazı uzun bir analiz olmaktan önce bir çağrı. Ama çağrının sağlam durması için ne olduğunu, hukukun ne dediğini ve kararın nerede hukuktan ayrıldığını tek tek bilmemiz gerekiyor. O yüzden önce kısa bir özet, sonra ayrıntı. Ne oldu? Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in İstanbul'daki Kadıköy Anadolu Lisesi ziyaretinden önce okulun çevresine "Bize gelecek yoksa sana huzur yok. Yusuf Tekin istifa" yazılı bir pankart asıldı. Kimler? Türkiye İşçi Partisi (TİP) Öğrenci Bürosu üyeleri Nehir Dizdar (Galatasaray Üniversitesi) ve Nevin Tekin (İstanbul Üniversitesi). İkisi de 19–20 yaşında. Nasıl? İkisi de gece yarısı evlerinden gözaltına alındı. TİP'in açıklamasına göre savcılık, öğrencilerin ifadelerini almadan tutuklama talebiyle hâkimliğe sevk etti. 25 Ekim 2026'da İstanbul Anadolu 8. Sulh Ceza Hâkimliği ikisini de tutukladı. Suçlama? "Birden fazla kişi ile birlikte tehdit" (TCK 106/2-c). Hâkimlik, pankarttaki "sana huzur yok" ifadesini tehdit ve gözdağı saydı. Gerekçeye kaçma ve delil karartma şüphesini, adli kontrolün yetersizliğini ve "pişmanlık göstermemelerini" ekledi. Hukuksuzluk nerede? Siyasal eleştiri tehdit sayıldı. Tutuklama eşiği nitelikli hâlle aşıldı. Kalıp gerekçelerle iki öğrenci cezaevine kondu ve pişmanlık beklentisi tutuklama nedeni yapıldı. Kısacası, tutuklama bir ceza gibi kullanıldı. Talebimiz basit: Nehir ve Nevin derhal serbest bırakılsın. Pankart suç değildir. bilgimusterekleri.org/blog/n… #NehirveNevineÖzgürlük #yusuftekinistifa @tipgenelmerkezz @ihdgenelmerkez @insanhaklari @TipIstanbull @Ogrenci_Senn @_emekgencligi_

Beyaz Yakalının Sefaleti Diploma, Dil, Uzmanlık ve Güvencesizlik: Yapay Zeka Çağında Ofis Emeğinin Proleterleşmesi bilgimusterekleri.org/blog/b… Sefaletin birinci yüzü, kapı. Yapay zeka işçiyi işten atmaktan çok, işe almamayı kolaylaştırıyor. Mesleğin öğrenildiği alt basamaklar sökülüyor; genç mezun ise onun yerine geçen teknolojinin süzgecinden geçerek iş arıyor. İkinci yüzü, güvence. DeFacto Teknoloji'de Eylül'de dört bilişim çalışanı işten çıkarıldı. Sendika, boşalan pozisyonlara taşeron çalışan alındığını ileri sürüyor. Aynı işi yapanların farklı işverenlere bölünmesi, ortak pazarlığı zorlaştırıyor. Üçüncü yüzü, ücret. TMMOB'nin 2026 için önerdiği mühendis, mimar ve şehir plancısı taban ücreti brüt 94.500 TL; bağlayıcı değil. Asgari ücret brüt 33.030 TL. Uzmanlığın "değeri" ile emeğin fiilî karşılığı arasındaki mesafeyi belirleyen şey diploma değil, pazarlık gücü. Dördüncü yüzü, zaman. Uzaktan ve hibrit çalışma özerklik ve zaman tasarrufu getirdi, ama mesainin sınırlarını sildi. Ofise gitmeyen çalışanın işi evine geldi. Beşinci yüzü, gözetim. Kişisel Verileri Koruma Kurulu Eylül'de, işverenin kurumsal e-postaya teknik erişiminin sınırsız içerik denetimi hakkı vermediğine hükmetti. Karar önemli, ama gözetimin varlığını değil sınırını tartışıyor. Kapıyı açtıracak araç da yok. Özel sektörde toplu sözleşme kapsamı yüzde 4,2, gençlerde sendikalaşma yüzde 6,3. Ofis emeğinin ağırlık merkezi olan Ticaret ve Büro işkolunda 4,5 milyon işçinin yalnızca yüzde 6,6'sı temsil ediliyor. Ama arayış başladı. Bilişim emekçilerinin kendi sendikası Bilişim-Sen'in kuruluş işlemleri Kasım 2025'te tamamlandı. Sivil toplum kuruluşlarında bile çalışanlar toplu sözleşme talep ediyor. Dünyada İrlanda'dan İspanya'ya, ABD'deki senaristlerden İsveç'teki beyaz yaka sendikasına kadar yapay zeka maddeleri toplu sözleşmeyle yazdırılıyor. Sınıfın tavrı: Beyaz yaka artık "biz farklıyız" diyemeyecek bir yerde. Talebimiz yapay zekanın yasaklanması değil, yarattığı zamanın paylaşılması: ücret kesintisi olmadan çalışma süresinin kısaltılması, yapay zeka kaynaklı işten çıkarmalarda bildirim ve sendika denetimi, giriş seviyesi istihdam için kamusal yükümlülük, gözetime sınır ve beyaz yaka sendikalaşmasının önündeki engellerin kaldırılması. Şimdi ayrıntıya geçelim. bilgimusterekleri.org/blog/b… #beyazyaka #işsizlik #örgütlenme @bilisimsenorg @TMMOB_BMO @TMMOB1954 @plazaeylem @sendikaumut_ @sosyalissendika @disk_arastirma @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi @fusunnebil @hacerfoggo @hakki_ozdal @bahadir_ozgur1 @OzlemGurses @tipgenelmerkezz @emekpartisi @solpartibilgi @DEMGenelMerkezi

Hisse Halka, Oy Kurucuya: Anthropic'in Halka Arzı ve Piyasa Dalgasının Sınıfı İki Trilyon Dolarlık Değerlemenin İçinde Kimin Emeği, Kimin Borcu, Kimin Oyu Var? bilgimusterekleri.org/blog/a… 26 Ekim 2026 sabahı Anthropic, ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) halka arz izahnamesini, yani S-1 formunu kamuya açık olarak sundu. Hisseler Nasdaq'ta ANT koduyla işlem görecek. Aynı gün New York borsası bir aydır yaşamadığı kadar iyi bir gün geçirdi; çip ve bellek şirketlerinin hisseleri uçtu. Bu yazıda önce kısa bir özet vereceğim, sonra ayrıntıya gireceğim. Soru her zamanki gibi üçlü: Kimin elinde? Kimin denetiminde? Kimin yararına? Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir. Rakamlar 27 Ekim 2026 itibarıyla kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; kaynaklar metin içinde ve sonda bağlantılıdır. İzahname güncellendikçe ve halka arz fiyatlandıkça yazı güncellenecektir. Önce Özet: On Bir Madde Ne oldu? Anthropic, Haziran'da gizli başvuruyla başlattığı halka arz sürecini 26 Ekim'de kamuya açık S-1 ile bir adım ilerletti. Aracı kurumlar Goldman Sachs ve Morgan Stanley. Fiyat ve hisse sayısı henüz belli değil; arzın Kasım ortasında yapılması bekleniyor. Değerleme: Basına yansıyan hedef 1,5–2 trilyon dolar. Şirketin Mayıs 2026'daki özel turdaki değeri 965 milyar dolardı. Beş ayda neredeyse ikiye katlanma beklentisi var. Gelir hızla büyüyor: 2026'nın ilk yarısında 16,3 milyar dolar gelir — 2025'in tamamında 4,6 milyardı. Zarar dev ama çoğu kâğıt üstünde: İlk yarı net zarar 80,7 milyar dolar; bunun 72,4 milyarı nakit dışı değerleme düzeltmesi. Faaliyet zararı ise 693 milyon dolara inmiş. Yani şirket ne kadar değerli görünürse defterdeki zarar o kadar büyüyor. Asıl yük bilişim taahhüdü: Google, Amazon, Microsoft ve SpaceX ile yapılmış 430 milyar doları kesin, iptal edilebilirlerle birlikte 637 milyar dolara varan bulut/hesaplama sözleşmesi. Tedarikçilerin ikisi aynı zamanda büyük yatırımcı. Yönetim halka kapalı: Halka satılacak olan A sınıfı hisse. Tek bir F sınıfı hisse, yedi kurucunun ortak şirketine oyların %50,1'ini veriyor; T sınıfı hisseyle Uzun Vadeli Fayda Vakfı (LTBT) yönetim kurulunun çoğunluğunu seçiyor. Halka açık hissedarın yönetimde fiilen sözü yok. Piyasa dalgası: Başvuru günü Nasdaq %0,82, yarı iletken endeksi SOX %2,8 yükseldi; Nvidia, Micron, SK Hynix, CoreWeave gibi "kazma kürek satıcıları" öne çıktı. Morgan Stanley ise çiplerde %10–15'lik yeni bir düşüş olasılığı ve veri merkezi borçlarında açılan faiz farkları konusunda uyardı. Devletle ilişki ikiyüzlü: Şubat'ta Pentagon, otonom silah ve kitlesel gözetim kullanımını reddettiği için şirketi "tedarik zinciri tehdidi" ilan etti; şirket dava açtı. Eylül'de Ticaret Bakanı Lutnick şirketin "yeniden doğru tarafta" olduğunu söyledi. ABD ihracat denetimi yönergesiyle iki modele yabancı uyruklu erişim askıya alındı. Sınıfı ilgilendiren çekirdek: Bu değerleme bugünkü kâra değil, yarın emeğin ne kadarının makineye devredileceği beklentisine dayanıyor. Bedel, emeklilik ve endeks fonları üzerinden işçi tasarruflarına, elektrik-su faturaları üzerinden halka, işsizlik üzerinden emekçiye yansıyabilir. Kıyamet de bir risk kalemi: İzahname, gelişmiş yapay zekanın "insanlık için felaket boyutunda ya da varoluşsal riskler" doğurabileceğini yazıyor ve cümleyi bunun "işimizi olumsuz etkileyebileceği" ile bitiriyor. Aynı paragrafta daha önemli bir itiraf var: modeller şirketin kendi araştırmasını hızlandırıyor. Yani en ayrıcalıklı emek bile ikame ediliyor. Tavrımız: Ne "balon patlasın da görsünler" kötümserliği ne "biz de hisse alıp zengin olalım" heveskârlığı. Soru, bu kadar büyük bir toplumsal üretici gücün neden bu kadar dar bir el tarafından yönetildiği. bilgimusterekleri.org/blog/a… #anthropic #anthropicAI #borsa #ipo @fusunnebil @taylanbilgic @hakki_ozdal

Eski Sorular, Yeni Laboratuvar: Yapay Zeka Bir Felsefeciyi Neden İlgilendirir? “Bunları Platon Da Sordu” Diyen Dosta Somut Malzemeyle Bir Yanıt bilgimusterekleri.org/blog/f… Felsefe çevrelerinde sık duyulan bir itiraz var: “Yapay zeka da buhar makinesi, telgraf, internet gibi bir teknoloji. Hayatı değiştirir, ama felsefeye yeni bir soru getirmez. Düşünen makine sorusunu Descartes sordu, Leibniz sordu, Turing sordu. Masada yeni bir şey yok.” Bu itiraz ciddiye alınmayı hak ediyor. Hem yarı yarıya doğru olduğu için hem de piyasadaki “her şey değişti” gürültüsüne karşı sağlıklı bir şüphe taşıdığı için. Bu yazıda o felsefeciyi alaya almadan, onun kendi klasik metinlerinden yola çıkarak ve somut olaylarla yanıt vermeye çalışacağız. Önce Özet: On Tez İtirazın doğru yanı: Yapay zekanın gündeme getirdiği soruların çoğunun kökü eskidir. Zihin nedir, dil nedir, bilgi nedir, sorumlu kimdir, insanı insan yapan nedir; bunlar yüzyıllardır soruluyor. İtirazın kaçırdığı şey: Sorular eski, ama ilk kez düşünce deneyi olmaktan çıkıp deneye dönüştüler. Descartes’ın, Leibniz’in, Searle’ün kafada kurduğu senaryolar bugün laboratuvarda, fabrikada, mahkemede somut olarak yaşanıyor. Önceki teknolojiler kası, eli, gözü, belleği uzattı. Yapay zeka ise felsefenin kendi aletini, yani dili ve kavramla iş görmeyi makineleştiriyor. Felsefeci ilk kez kendi tezgâhının otomasyonuyla yüz yüze geldi. Sokrates yazıya “sorduğunda hep aynı şeyi söyler” diye itiraz etmişti. Bugünün metni yanıt veriyor. Platon’un itirazı ortadan kalkmadı, ters yüz oldu. Leibniz’in değirmeni artık içine girilebilir bir değirmen. Yorumlanabilirlik araştırmaları modelin “içinde dolaşıp” kavramlara karşılık gelen yapıları bulup kurcalıyor. Zihin felsefesi ilk kez kendi mikroskobuna kavuşuyor. Gerçekten yeni sorular da var: öznesiz bilgi (anlamadan bilen sistem), öznesiz söz (niyeti olmayan konuşma), dağıtık sorumluluk (kararı kimin verdiği belirsiz işten çıkarma), ahlaki statü belirsizliği altında karar ve bu kararın bir şirkete bırakılması. En büyük yenilik metafizikte değil, toplumsal ilişkilerde: İnsanlığın ortak dili, bilgisi, yazısı, yani Marx’ın “genel zeka” (general intellect) dediği şey, ilk kez doğrudan ve toplu biçimde birkaç tekelin sabit sermayesine dönüştürülüyor. Engels’in uyarısı burada geçerli: “Doğa bilimleri alanında bile çağ açan her buluşla birlikte materyalizm biçimini değiştirmek zorundadır.” Soruların eski olması, yanıtların eski kalabileceği anlamına gelmez. Ölçülü olmak gerekiyor: “Bu sefer farklı” cümlesi aynı zamanda bir pazarlama cümlesi. Felsefi yeniliği şirketlerin değerleme söyleminden ayırmak da felsefecinin işi. Sonuç: Felsefeci yapay zekayla, “makine düşünür mü?” sorusu ilginç olduğu için değil, “makine kimin için düşünüyor, kimin düşüncesini kullanıyor?” sorusu çağımızın sorusu olduğu için ilgilenmeli. Şimdi bu tezleri tek tek açalım. bilgimusterekleri.org/blog/f… #yapayzeka #felsefe #marfet @TurkFelsefeDer @TRFelsefeKurumu @aydincubukcu @say_cem @ProfAhmetArslan @drmcevik @AhmetDagflsf @hikmetunlu @Fparrhesia @Kadim_Felsefe @insan_felsefesi

Algoritmayı Yürüyerek Geçtiler: Sırbistan'da Plenum Sandığı Nasıl Yendi? Lideri Olmayan Öğrenci Listesi Vučić'i Sandıkta Yendi bilgimusterekleri.org/blog/s… 25 Ekim 2026'da Sırbistan'da bir şey oldu ki, önümüzdeki yıllarda örgütlenme üzerine konuşan herkes ona dönüp bakacak. On dört yıldır ülkeyi yöneten Aleksandar Vučić'in Sırp İlerleme Partisi (SNS), lideri olmayan, parti olmayan, adaylarını üniversite amfilerinde el kaldırarak seçen bir öğrenci hareketine seçimi yitirdi. Danas'ın aktardığı RIK verilerine göre 26 Ekim sabahı, sandıkların yüzde 96'sı işlenmişken, "Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanıyor" (Studentska lista – Studenti pobeđuju) oyların yüzde 52,5'ini, Vučić'in "Birleşik Sırbistan" listesi yüzde 39,3'ünü almıştı. Katılım yüzde 68,8; 4 milyon 212 bin seçmen sandığa gitti. Seçim izleme örgütü CeSID'in sandalye tahmini şuydu: 250 kişilik meclisin 140'ı Öğrenci Listesi'ne, 103'ü SNS bloğuna, geri kalanı azınlık listelerine. Bu sandalye sayıları kesin sonuç değil, tahmindir. Vučić aynı gece yenilgiyi kabul etti. Bu yazıda üç şeyi anlatmaya çalışacağım: Birincisi, örgütlenme modelini. Hareketin çekirdeği "plenum"dur: her fakültede, yalnızca öğrencilerin oy kullandığı, moderatörün ve kâtibin her toplantıda değiştiği, konuşma süresinin bir dakikayla sınırlandığı, kararların basit çoğunlukla alındığı açık meclis. Fakülte plenumları delege ve iki tanıkla üniversite düzeyindeki Yüksek Delegeler Konseyi'ne bağlandı; konseyin kararı her fakülte plenumuna geri döndü ve orada onaylandı. Bu yapı iki yıl boyunca yüz binlerce insanı yönetti, kendi aday listesini seçti, 300'den fazla aday adayının 99'unu sorguya çekip 38'ini listeden çıkardı, hatta Belgrad Üniversitesi rektörünü 85 meclisin 43'ünün oyuyla listeden sildi. Mahalleye inince adı "zbor" oldu: yüzden fazla mahalle meclisi kuruldu ve seçim günü sandıkları bu meclisler korudu. İkincisi, algoritmaya karşı ne yaptıklarını. Sırbistan'da 2.000 kadar medya kuruluşu var ama izlenmenin yüzde 80'i yirmiden az kişinin denetiminde. Rejimin bir "bot ordusu" var: X'te 32 binden fazla hesaplık bir ağ, bakanlıklardan ve kamu şirketlerinden işletilen fabrika. Kasım 2025'te öğrencilerin bir milyon takipçili Instagram hesabına "yüz binlerce sahte takipçi ve kitlesel şikâyet" saldırısı yapıldı; amaç Meta'nın otomatik sistemini tetikleyip hesabı kapattırmaktı. Öğrenciler buna üç katmanlı bir yanıt verdi: (a) tek merkez değil, elli fakülte hesabından örülü, birbirinin içeriğini paylaşan federatif bir ağ; (b) Telegram ve Signal üzerinden şifreli koordinasyon ve "IT Blokada" adlı teknik dayanışma kolektifi; (c) en önemlisi, algoritmanın ulaşmadığı yere yürüyerek gitmek. Novi Sad'a 80 kilometre, Kragujevac'a, Niş'e, Novi Pazar'a yüzlerce kilometre yürüdüler; köylerde "bir öğrenciye sor" masaları kurdular; seçim kampanyasında bisikletle ülkeyi dolaştılar. Televizyonun ve algoritmanın ekranı kapattığı yerde insan bedeni haber oldu. Üçüncüsü, sınıfsal değerlendirmeyi. Bu hareket bir işçi hareketi değil; bir öğrenci hareketi ve programı yolsuzluk, hukuk, medya, eğitim ekseninde demokratik bir program. Ama biçimi, plenum, delege, geri çağırma tartışması, lider yokluğu, kararların yayımlanması, işçi sınıfının tarihsel biçimlerinden, sovyetlerden ve konseylerden ödünç alınmış. İçerik liberal-demokratik, biçim konseyci. Bu gerilim hem hareketin gücü hem de zayıflığı. Yazının sonunda bu gerilimin ne anlama geldiğini ve bizim için hangi dersleri taşıdığını tartışacağız. Şimdi ayrıntılara geçelim. bilgimusterekleri.org/blog/s… #Sırbistan #gençlik #seçim #örgütlenme @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi

Algoritmaya karşı model: saatli görev Meta'nın resmî hesabı kısması, kampanyanın ekranı kaybettiği anlamına gelmedi. Kaybedilen, tek bir hesabın erişimiydi. İkinci turda buna karşı kurulan şey bir yazılım değil, bir WhatsApp yayın kanalıydı. Kanalın adı "Lula'nın Ordusu" (Exército do Lula). Minas Gerais milletvekili André Janones (Rede) nisan ayında açtı. Janones'in Folha'ya söylediğine göre ilk tura kadar yaklaşık 50 bin üyesi vardı. Agência Brasil'e göre 13 Ekim'de 3,7 milyona çıkmıştı. Folha ve O Globo'ya göre 24 Ekim gecesi 10,8 milyonu geçmişti. Bu bir grup değildir. Yazan tek kişi yöneticidir; kalanı paylaşır ya da emojiyle karşılık verir. O Globo'nun 22 Ekim tarihli haberinde kampanyaların bu kanalı bir "top" diye gördüğü yazılı: birkaç dakikada X'in gündemini değiştirebilir, kitlesel tekrar Instagram'ın öneri sistemine istenen iletiyi bastırabilir. Sağ bu biçimi zaten kullanıyordu. Flávio tarafı ekim ayında, milletvekili Nikolas Ferreira'nın yönettiği "Flávio'nun Birliği"ni (Tropa do Flávio) açtı. O Globo'ya göre 24 Ekim gecesi onun da 2,1 milyon üyesi vardı. Model, Janones'in kendi anlattığı tekniktir. 13 Ekim'de gazetecilere şunu söyledi: destekçi videoyu izlemeden beğensin, yorum yazsın, paylaşsın. Anında gelen etkileşim Meta'nın algoritmasına "bu ilgili" der ve organik dağıtım büyür. İkincisi saatlidir. Belirli saatte herkes aynı etiketi, hazır yorumu ya da arama sözünü yazar. Poder360, 17 Ekim öğleden sonra en az sekiz Lula yanlısı etiketin X'te aynı anda en çok konuşulanlara girdiğini yazdı. Folha, Janones'in dijital birliğe rakibe karşı aramaları yükseltme görevi verdiğini de aktardı. 22 Ekim'de Lula 109 paylaşım yaptı ve iki adayın aldığı yorumların %94'ü onda toplandı. Flávio aynı gün 14 paylaşım yaptı; beğeni ortalaması daha yüksekti, 175 bine karşı 125 bin. Görev yorumu ve tekrarı büyüttü. Beğeniyi tek başına çözmedi. Bunun bot olmadığı, platformların TSE'ye verdiği kâğıtta duruyor. Flávio kampanyasının başvurusu üzerine mahkeme başkanı Kassio Nunes Marques, Meta, Google ve X'ten 24 saatte rapor istedi. CNN Brasil'in aktardığı X raporuna göre incelenen 58 etiket yaklaşık 8,2 milyon gönderi ve yaklaşık 476 bin hesap tutuyordu. Hareket belirli saatlerde yoğunlaşmıştı. Hesapların yaklaşık %97'sinde otomasyon, sahte ağ ya da çoklu hesap izi yoktu. X, 12.454 hesabı askıya aldı, 398 hesabı telefonla yeniden doğrulamaya aldı ve gerçek kullanıcıların eşgüdümüne kendi kuralının izin verdiğini yazdı. Google otomatik trafik, kodla yapılan saldırı ya da botnet bulmadığını bildirdi. Meta 23 Ekim'de kanaldaki ve Janones'in Instagram'ındaki eşgüdümde kural ihlali görmediğini söyledi. Yasadışı saydığı şey şiddet ya da suç örgütlemekti; gerçek ve kimliği belli kişilerin siyasal seferberliğini TSE'nin kendi kararı da meşru sayıyordu. Aynı yazıda, delillerin bir kısmının o cuma eline geçen bir bellek olduğunu ve beş gün daha istediğini ekledi. "İhlal yok" cümlesi, inceleme bitmeden verilmiş bir ilk cevaptır. Mahkeme aynı kanalı kapatmaya da kalktı. Agência Brasil'in aktardığına göre Nunes Marques 11 Ekim'de kanalı tümüyle durdurdu; TSE'nin genel denetçisi hâkim Ricardo Villas Bôas Cueva kararı saatler içinde kaldırdı. 13 Ekim'de yeni ileti ve yeni üye yeniden durduruldu. Gerekçe içeriğin yalan olması değil, kanal adresinin seçim yargısına önceden bildirilmemesiydi. Dönüş, bu bildirime ve 48 saate bağlandı. Meta'ya, bu kanalı ve kampanyaların işaret ettiği diğer geniş kanalları izlemesi emredildi. Kanal sonraki günlerde yeniden işledi. Platform dağıtımı kısabiliyor, mahkeme mikrofonu kesebiliyor. "Ordu" bu ikisinin altındadır. Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, algoritma yenilmez bir kara kutu değildir. Öneri sistemi, aynı saatte aynı hareketi yapan gerçek hesapları ilgi diye okur. Resmî hesap kısılmışken bu sinyal dışarıdan, milyonlarca insanla üretildi. İkincisi, bu bir sınıf örgütü değildir. Kararı bir milletvekili verir. Dil askerîdir: görev, asker, ordu. "İzlemeden paylaş" komutu, insanın görmediği şeyi çoğaltmasını ister. Janones, muhalefetin WhatsApp'ta kurduğu seferberliği bildiğini ve aynı işi yaptığını saklamadı. Quaest'in dijital ilgi endeksinde Lula, ilk tur arifesinde 10 puandan fazla gerideyken 8–11 Ekim arasında 83,3 puana çıktı. Bu sandık değildir. 16 Ekim'de oy anketleri hâlâ Flávio'yu 52'ye 48 önde gösteriyordu. Ekrandaki çevirme, sandıktaki çevirmenin yerine geçmedi. Sandığı çeviren kapı kapı çalışma, Kuzeydoğu, 6x1 ve ikinci tura dönen seçmendi.

Umut Güneyden Geldi: Lula'nın Zaferi, Brezilya'nın Yüz Yılı ve Sınıfın Önündeki Yol Faşizm Sandıkta Durduruldu, Ama Yenilmedi bilgimusterekleri.org/blog/b… 25 Ekim 2026 Pazar günü Brezilya'da Luiz Inácio Lula da Silva dördüncü kez cumhurbaşkanı seçildi. Yüksek Seçim Mahkemesi'nin (TSE) verilerine göre sandıkların %98,3'ü açıldığında Lula geçerli oyların %51,75'ini (yaklaşık 63 milyon oy), Jair Bolsonaro'nun oğlu senatör Flávio Bolsonaro %48,25'ini (yaklaşık 58,8 milyon oy) aldı. Üç hafta önce, 4 Ekim'deki ilk turda Flávio %47,03 ile birinci, Lula %45,16 ile ikinci çıkmıştı ve bütün anketler Flávio'yu ikinci turda da önde gösteriyordu. Brezilya tarihinde ilk kez, ilk turu ikinci bitiren bir aday ikinci turu kazandı. Bu sonuç, dünyayı saran gerici ve faşist dalgaya karşı bir zaferdir. Washington'da Trump, Buenos Aires'te Milei, Santiago'da Kast, Roma'da Meloni, Budapeşte'de Orbán, Almanya'da yükselen AfD, Gazze'de süren soykırım ve Türkiye'de kayyumlarla, tutuklamalarla geçen bir dönemde, Latin Amerika'nın en büyük ülkesinde aşırı sağın adayı, ilk turu kazanmış olmasına rağmen ikinci turda durduruldu. Trump yönetiminin gümrük vergisi ve yaptırımla açıkça desteklediği aday yenildi. "Faşizm kaçınılmaz" diyenlere bir yanıt verildi: Kaçınılmaz değil; durdurulabilir. Bu zaferi bir adam kazanmadı. Kuzeydoğu'nun yoksulları, favelaların siyah gençleri, kadınlar, topraksız köylüler, evsiz işçiler, sendikalar, sosyalist partiler ve iki yıl önce bir perakende işçisinin videosuyla başlayıp haftada altı gün çalışmayı (6x1) anayasadan silen hareket kazandı. Seçimden dokuz gün önce yürürlüğe giren 40 saatlik çalışma haftası, bu seçimin en somut kazanımıydı. Ama gerçeği bütünüyle görmek de bizim görevimiz: Aynı seçimde Bolsonaro'nun partisi PL Temsilciler Meclisi'nde en büyük parti oldu, Senato'da en güçlü gruba dönüştü. Sonuç kesinleşir kesinleşmez dolar %10 fırladı. Lula sarayı tuttu; toprak, banka, maden, medya ve Kongre sağın elinde kaldı. Faşizm sandıkta durduruldu, ama yenilmedi. Bu yazıda önce o Pazar gecesini ve dünyadaki gerici dalganın haritasını anlatıyoruz. Sonra Lula'nın hayatını, geçmişiyle, uzlaşmalarıyla, hapis yıllarıyla birlikte ele alıyoruz. Ardından köleliğin en son kaldırıldığı ülkeden bir işçi partisinin iktidarına uzanan Brezilya tarihine, bugünün Brezilya'sının rakamlarına, zaferi asıl yaratanlara ve Brezilya sosyalist hareketine, CIPOML kayıtlarıyla birlikte bakıyoruz. Sonra dünyaya açılıyor, Nepal'den Kenya'ya, Sırbistan'dan Amerika'ya, Türkiye'den Fransa'ya hak arayan geniş kitlelerin hâlâ talepkâr olduğunu ve dünyayı dönüştürmek için bir yol aradığını gösteriyoruz. Sonunda her zamanki üç sorumuzla bir sınıf değerlendirmesi yapıyor ve somut görevleri sıralıyoruz: Kimin elinde? Kimin denetiminde? Kimin yararına? bilgimusterekleri.org/blog/b… #Brezilya #sınıf #Secim @evrenselgzt @BirGun_Gazetesi @erolanar5