Diplomatic War (@diplomaticwar) header
Diplomatic War (@diplomaticwar) profile picture

🎖️ Jeopolitik | Savunma | OSINT | Siyasi Tarih | Diplomasi 🔍 Teyitli Kaynak • Tarafsız Analiz • Türkiye Perspektifiyle Küresel Bakış 📩 İletişim: DM

Türkiye
Joined September 2015
Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)Photo by Diplomatic War (@diplomaticwar)
🔴 Almanya, Polonya’yı işgal etmeden birkaç saat önce kendi radyo istasyonunu bastı. Aynı akşam Berlin radyosu saldırıyı Polonyalıların yaptığını duyurdu. 31 Ağustos 1939’da SS subayı Alfred Naujocks ve ekibi, o sırada Almanya sınırları içinde bulunan Gleiwitz radyo istasyonuna girdi. Çalışanları etkisiz hale getirip istasyonun Polonyalıların eline geçtiğini bildiren Lehçe bir duyuru okumaya çalıştılar. Burası bir aktarma istasyonuydu. Gliwice Müzesine göre duyurunun ancak birkaç kelimesi yakın çevrede duyulabildi. Baskını inandırıcı göstermek için daha önce gözaltına alınan Silezyalı Franz Honiok’u da istasyonda öldürdüler. Naujocks, 1945’te verdiği yeminli ifadede emri Reinhard Heydrich’ten aldığını anlattı. Heydrich, Polonya’nın Almanya’ya saldırdığına dair yabancı basına gösterebileceği bir kanıt istiyordu. 1 Eylül sabahı Alman ordusu Polonya’ya girdi. Alman gazetelerine ise “savaş” kelimesini kullanmamaları, Alman birliklerinin Polonya saldırılarını püskürttüğünü yazmaları talimatı verildi.
BREAKING: Poland has foiled a major Russian sabotage attack near the Polish border to Kaliningrad which would of caused dozens of casualties and triggered a provocation similar to 1939-Rzeczpospolita -Russian intelligence services were planning a border crossing operation and a staged attack on a facility inside Kaliningrad which would be blamed on Ukraine with forged documents with the aim of stopping Polish support for Ukraine. -The warning took place when foreign intelligence services likely French or British noticed the presence of Russian military intelligence officers who had flown to Kaliningrad who were linked to other sabotage operations. -Similar warnings were given to numerous Baltic states like Lithuania, Estonia and Latvia.
8
926
Gümrü’deki bir tekstil fabrikası Türkiye’den iplik alıyor. İki ülke komşu ama fabrika ipliği Gürcistan’daki aracılar üzerinden alıyor. Kapalı sınırın maliyeti bu fabrikanın her siparişine yansıyor. Paşinyan’a bu noktada katılıyorum. Ermenistan’da Türkiye’yle ya da Azerbaycan’la uzlaşmayı taviz gibi gösteren siyaset, ülkeye pahalıya mal oldu. Erivan komşularıyla kavgalı kaldıkça dışarıdan güvenlik vadeden güçlerin de Ermenistan üzerinde söz sahibi olması kolaylaştı. O arada Bakü, Tiflis ve Kars birbirine demiryoluyla bağlandı. Gümrü ise hemen yanındaki Kars’a trenle mal göndereceği günü bekliyor. Paşinyan’ın Aliyev’le barışı savunması da Ankara’yla sınırı açmak istemesi de Ermenistan’ın kendi çıkarına. Üstelik o sınır açıldığında Gümrü’deki üretici kadar Kars’taki esnaf da kazanır.
Ermenistan Başbakanı Paşinyan: Takıntılarımızdan ne zaman kurtulacağımızı bilmiyorum. 1870'lerden beri bizi kontrol etmeye çalışan güçler, bilincimizi bulandırmak istediklerinde ne dediler? "Türk, Türk, Türk" dediler. Düşünce sistemimizin tamamı karıştı.
1
8
870
Abdulkadir Baharçiçek hocamın “Yeni Dünya Düzeninde Türk Dış Politikası” kitabı. Kesinlikle tavsiye ederim. Ayrıca bir Astsubay arkadaşımızın ilgi duyduğu alanla ilgili yazdığı kitap var “Ateist Derviş” diye. Şu an onu okumayı planlıyorum bakalım. #reklam değil tavsiye
En son hangi kitabı okudunuz?
1
5
527
Mao, Çin’de Çan Kay Şek’i yenmişti. Moskova’ya geldiğinde ise Stalin’in, yenilgiye uğrattığı hükümetle imzaladığı anlaşmayı değiştirmek istemediğini gördü. 16 Aralık 1949’daki ilk görüşmenin tutanağında bu pazarlık açıkça yer alıyor. Mao yeni bir anlaşma istiyordu. Stalin ise 1945’te yapılan düzenlemelerin şimdilik korunmasını savunuyordu. Gerekçesi de oldukça somuttu. Port Arthur’daki Sovyet askeri varlığı ve Mançurya demiryoluna ilişkin haklar, savaş sonunda kurulan düzenin parçasıydı. Stalin, Çin’le anlaşmayı değiştirirse ABD ve İngiltere’nin de Sovyetlerin Kuril Adaları ve Güney Sahalin üzerindeki kazanımlarını tartışmaya açmasından çekiniyordu. Mao’nun önceliği ise savaştan çıkan ülkesini toparlamaktı. Görüşmeye Çin’in üç ila beş yıllık barışa ihtiyacı olduğunu söyleyerek başladı. Sovyetlerden 300 milyon dolarlık kredi de istedi. Yeni anlaşma ancak 14 Şubat 1950’de imzalandı. Bu görüşmeyi ilginç yapan, iki komünist liderin buluşmasında bile limanların, demiryollarının ve savaş sonunda elde edilen hakların bu kadar belirleyici olması. Çin’de devrim gerçekleşmişti ama Stalin, Sovyet devletinin eski Çin hükümetinden aldığı ayrıcalıkları hemen bırakmaya hazır değildi.
Moscow, December 16, 1949. After ten days by train from Beijing, Mao Zedong steps onto the platform at Yaroslavsky Station. Vyacheslav Molotov and Marshal Nikolai Bulganin are waiting to greet him. That evening at the Kremlin, Mao and Stalin meet for the first time.
7
1,030
🔴 FBI, Çin istihbaratıyla bağlantısını bildiği eski CIA görevlisini işe aldı. Alexander Yuk Ching Ma, sekiz yıl boyunca kurum için tercümanlık yaptı. İşe alınmasının amacı, faaliyetlerini ve Çinli istihbaratçılarla temaslarını izlemekti. Görüntülerde ise Çinli bir istihbarat görevlisi sandığı kişiden para alıyor. Karşısındaki kişi FBI için çalışıyor ve görüşme kaydediliyor. Ma, 1982–1989 yılları arasında CIA’de görev yapmıştı. Çok gizli bilgilere erişim yetkisi vardı. Kurumdan ayrıldıktan sonra da Çin istihbaratının ilgilendiği insanları tanıyor, onların hangi bilgilere sahip olduğunu biliyordu. Dosyanın merkezinde Ma’nın akrabası olan başka bir eski CIA görevlisi bulunuyor. Mahkeme belgelerinde adı yerine “CC #1” ifadesi kullanılıyor. Bu kişi CIA’de 1967–1983 yılları arasında çalışmıştı. Mart 2001’de Şanghay Devlet Güvenlik Bürosu görevlileri, Ma’dan bu akrabasıyla görüşme ayarlamasını istedi. Ma teklifi kabul ettirdi. İki eski CIA çalışanı, Hong Kong’daki bir otelde Çinli istihbaratçılarla üç gün boyunca görüştü. Bu görüşmelerde CIA personeli, operasyonları ve gizli haberleşme yöntemleri hakkında bilgiler aktarıldı. Üçüncü günün sonunda Çinli görevliler 50 bin dolar ödedi. Parayı Ma saydı. Görüşmenin bir bölümü kameraya kaydedilmişti. FBI daha sonra bu kaydı elde etti. Ma, 2003’te FBI’ın Honolulu ofisine sözleşmeli tercüman olmak için başvurdu. Burada dosyanın yıllar sonra açıklanan önemli bir ayrıntısı var. ABD Adalet Bakanlığının 2024 tarihli açıklamasına göre FBI, onun Çin istihbaratıyla ilişkisini biliyordu. Başvurusunu, faaliyetlerini ve bağlantılarını incelemek için değerlendirdi. Ağustos 2004’ten Ekim 2012’ye kadar kurumun ana binası dışında bir yerde yarı zamanlı çalıştı. Bu dönemde Çin’den gelen talepler arasında insanların kimliğini belirlemek de vardı. Şubat 2006’da Çinli görevliler, dört kişinin fotoğrafını akrabasına göstermesini istedi. Ma, en az iki kişinin kimliğinin açıklanmasını sağladı. Bu kimliklerin gizli ulusal savunma bilgisi niteliğinde olduğu, mahkeme dosyasında belirtildi. 2019’da FBI başka bir adım attı. Çin istihbaratını temsil ettiğini söyleyen bir görevli Ma’yla görüştü. Ma geçmişteki faaliyetlerini doğruladı ve Çin’e yaptığı yardımların karşılığı olarak sunulan 2 bin doları kabul etti. Yeniden çalışmaya da istekliydi. Ağustos 2020’de tutuklandı. Mayıs 2024’te Çin’e ulusal savunma bilgileri aktarmaya yönelik komploya katıldığını kabul etti. Eylül ayında 10 yıl hapis cezası aldı. Bu dosyada Ma’nın rolü, kendi bildiklerini aktarmanın ötesine geçiyor. Çinli istihbaratçılarla eski meslektaşı arasındaki bağlantıyı kuruyor, görüşmeyi sağlıyor ve soruların cevaplanmasına yardımcı oluyor. Bir kişinin geçmişteki görevi kadar, kimlere ulaşabildiği de istihbarat açısından değer taşıyor. FBI’ın onu işe alması ise karşı istihbaratın bazen şüpheliyle teması kesmeden yürütüldüğünü gösteriyor. Ancak kamuya açıklanan belgeler operasyonun bütün ayrıntılarını vermiyor. Hangi bilgi akışının ne ölçüde kontrol edildiğini bilmiyoruz. Bu yüzden Ma’nın FBI’da çalıştığı yılları anlatırken hem Çin’le ilişkisini hem de Amerikan makamlarının onu bilerek izlediğini birlikte değerlendirmek gerekiyor.
3
1
17
3,541
🔴 Fethi Bey, Musul görüşmelerinde İngiliz heyetine Irak’ın coğrafi sınırlarını Britannica Ansiklopedisi’nden hatırlatıyor. Çünkü İngiltere, Türkiye’nin Musul üzerindeki talebini reddetmekle kalmamış, Hakkari vilayetinden de toprak istemişti. 5 Haziran 1924 tarihli toplantı tutanağında bu itirazı okuyabiliyoruz. Fethi Bey, Türkiye lehine taraf tutmakla suçlanamayacak bir kaynağa başvurduğunu belirterek İngiliz ansiklopedisindeki Irak tanımını aktarıyor. Ardından soruyor, Hakkari’den toprak verilmesi hangi gerekçeyle bu görüşmelerin konusu yapılabilir? Bu noktaya nasıl gelindi? Lozan’da Musul meselesi çözülememişti. Türkiye ile İngiltere sınırı ayrıca görüşecek, anlaşma sağlanamazsa mesele Milletler Cemiyetine götürülecekti. 19 Mayıs 1924’te İstanbul’da başlayan Haliç Konferansı bunun için toplandı. Türk heyetinin başında Fethi Bey, İngiliz heyetinin başında ise Irak’ta uzun yıllar görev yapmış Percy Cox vardı. Ankara, Musul vilayetinin Türkiye’ye bırakılmasını istiyordu. Burada söz konusu olan yalnızca bugünkü Musul şehri değildi. Kerkük ve Süleymaniye’yi de içine alan geniş bir bölgenin geleceği görüşülüyordu. Cox’un getirdiği teklif ise sınırı daha kuzeye taşıyordu. İngiliz heyeti, savaş sırasında yurtlarından ayrılan Nasturilerin yerleştirilmesini gerekçe göstererek Hakkari’nin bir bölümünün Irak’a katılmasını istedi. Böylece İngiliz mandası altındaki Irak içinde bir yerleşim alanı oluşturulacaktı. Nasturilerin yaşadığı yerinden edilme ve güvenlik sorunu gerçekti. İngiltere bu sorunun çözümünü, Türkiye’den toprak alınmasını gerektiren bir sınır düzenlemesine bağlamıştı. Üstelik Cox, sunduğu hattın isteyebilecekleri en geniş sınır olmadığını söylüyordu. Uzlaşma çıkmazsa İngiltere, Milletler Cemiyeti önünde ileri süreceği talepler konusunda kendisini serbest sayacaktı. Fethi Bey’in itirazı bu yüzden sertti. Türkiye, Irak sınırını görüşmeyi kabul etmişti. Bu kabulün Hakkari üzerinde yeni talepler ileri sürme hakkı vermediğini savunuyordu. Britannica’ya yaptığı gönderme de bu tartışmanın içinde yer alıyor. Elbette bir ansiklopedi maddesi sınır çizmez. Fethi Bey, İngiliz heyetinin görüşmenin kapsamını genişlettiğini göstermek için kendi kaynaklarından birini kullanıyordu. Konferans 5 Haziran’da anlaşma sağlanamadan sona erdi. Dosya daha sonra Milletler Cemiyetine taşındı. Uzayan sürecin sonunda 5 Haziran 1926 tarihli Ankara Antlaşması imzalandı. Musul Irak’ta kaldı. İngiltere’nin Hakkari’den toprak alma talebi ise kabul edilmedi. Haliç görüşmelerinde Türkiye’nin karşılaştığı güçlük burada. Musul üzerindeki iddiasını savunmaya çalışırken Hakkari’nin de tartışmaya açılmasını önlemek zorundaydı. İngiliz teklifinin masadaki etkisi, Ankara’yı aynı anda iki ayrı toprak meselesiyle uğraştırmasıydı.
1
25
4,084
🔴 ABD Adalet Bakanlığının yayımladığı bu kayıt, Çin istihbaratının Amerika'daki para ve bilgi trafiğini gösteriyor. Görüntüdeki Edward Peng, otel odalarına para bırakıyor, karşılığında aldığı hafıza kartlarını Pekin'e taşıyordu. Ancak bilgi aldığı kaynak FBI ile çalışıyordu. Çin'e ulaştırdığı bilgileri de Amerikan makamları seçiyordu. Asıl adı Xuehua Peng. California'nın Hayward kentinde yaşayan bir Amerikan vatandaşıydı. Suçunu kabul ederken verdiği bilgilere göre ilişki, Mart 2015'te Çin'e yaptığı bir iş seyahatinde başladı. Kendisiyle görüşen Çinli yetkili, Amerikan vatandaşlığından yararlanarak bazı işlerde yardımcı olmasını istedi. Peng, zamanla bu kişinin Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı MSS adına çalıştığını anladığını ve buna rağmen iş birliğini sürdürdüğünü kabul etti. Görevi, ABD'de bırakılan malzemeleri teslim almak ve Çin'e ulaştırmaktı. İlk deneme Haziran 2015'te yapıldı. California'daki bir otelin resepsiyonuna Peng için boş bir paket bırakıldı. O da gidip paketi aldı. Bu işlemde para ya da bilgi aktarılmadı. Sonraki teslimatlarda hafıza kartları ve nakit devreye girdi. California ve Georgia'daki oteller kullanıldı. Dosyada, bilgi kaynağı için farklı tarihlerde bırakılmış toplam 70 bin dolar kayıtlı. Otel odası, tarafların karşılaşmadan para ve malzeme değiştirdiği bir teslim noktasıydı. İstihbaratta “dead drop” denilen yöntemin bir uygulaması. Peng odayı tutuyor, parayı bırakıyor ve uzaklaşıyordu. Kaynak daha sonra gelip parayı alıyor, hafıza kartını bırakıyordu. Peng döndüğünde kartı teslim alıyor, ardından Çin'e götürüyordu. Bu düzenin dikkat çeken bir ayrıntısı var. Peng, kartları bırakan kişiyle hiç görüşmediğini ve kendisine kartların içeriğine bakmamasının söylendiğini kabul etti. Yani para ve bilgi akışında görev almasına rağmen taşıdığı bilginin kaynağını tanımıyordu. Çin'deki görevliler de ABD'ye gelmeden teslimatları yönetebiliyordu. Fakat FBI, bilgi sağlayan kaynakla çalışıyordu. Mahkemeye sunulan belgelere göre aktarılacak bilgiler Amerikan makamlarınca dikkatle seçiliyor, kaynağın ne verdiği biliniyordu. FBI ayrıca Peng'in bazı teslimatlarını kameraya aldı ve Çin'deki görevlilerle telefon görüşmelerini takip etti. Buradan kartlardaki her bilginin sahte olduğu sonucu çıkmaz. Belgelerin söylediği, aktarımın Amerikan makamlarının bilgisi ve kontrolü altında gerçekleştiği. Peng, 27 Eylül 2019'da evinde yakalandı. Kasım ayında suçunu kabul etti. Mart 2020'de, ABD makamlarına gerekli bildirimi yapmadan Çin hükümeti adına çalışmaktan dört yıl hapis ve 30 bin dolar para cezası aldı. Bu dosyada FBI'ın avantajı, kuryeyi izlemenin yanında bilgi akışına da erişebilmesiydi. Böyle bir erişim, karşı tarafın ne istediğini, talimatların kimden geldiğini ve teslimatların nasıl yürütüldüğünü inceleme imkanı verir. Gizli bir teslim noktası, ancak onu kullanan taraflar kadar güvenlidir. Peng'in kaynakla hiç karşılaşmaması, kaynağın FBI ile çalışmasını engellemedi.
16
105
5
1,079
473,405
İsim doğru. İbrahim Paşa’nın ölümünden sonra düzenlenen mal varlığı kayıtlarında “Süleyman-ı Acem” adlı bir erkek köle bulunuyor. Paşanın saraçhanesinde hizmet eden bu kişi, 3.000 akçeye satılmış. Aynı kayıtta Macar kökenli Hamza ve Cafer de var. Üçünün satışından elde edilen paranın masraflar düşüldükten sonra hazineye aktarıldığı belirtiliyor.
ibrahim paşa'nın süleyman adında bir kölesi vardı. Alın bu bilgiyle ne yaparsanız yapın...
1
15
3,982
🔴 1918’de Türk ordusu Bakü’ye ilerlerken İngilizler şehre asker çıkarıyor, Osmanlı’nın müttefiki Almanya ise bu ilerleyişi durdurmak için Sovyet Rusya’yla pazarlık yapıyordu. Pazarlığın karşılığında Bakü petrolü vardı. Almanya’ya üretimin dörtte birinin verilmesi öngörülüyordu. Nuri Paşa’nın Bakü’ye girişi, Osmanlı’nın kendi müttefikinin de önlemeye çalıştığı bir sonuçtu. Bugün 15 Eylül’ü anarken çoğu zaman atladığımız taraf burası. 1917’de Rusya’da +++
5
15
1
189
18,944
Alman tarafında da herkes aynı fikirde değildi. Osmanlı karargahında görevli General Hans von Seeckt, İngilizlerin gelişinden sonra Türk kuvvetlerinin Bakü’yü hızla almasını savunuyordu. Petrol tesislerinin tahrip edilmesini önlemenin yolunu bunda görüyordu. Aynı kaynağa ulaşmak isteyen Alman yetkililer bile bunun hangi yolla yapılacağında anlaşamıyordu. Nuri Paşa’nın harekatı sürdü. Eylül ortasındaki son taarruzun ardından İngiliz kuvvetleri çekildi. 15 Eylül 1918’de Bakü, Türk ve Azerbaycan kuvvetlerinin kontrolüne geçti. Azerbaycan hükümeti iki gün sonra Gence’den Bakü’ye taşındı. Bu sonuç, Azerbaycan’ın devlet olarak tutunması için büyük önem taşıyordu. Hükümet artık ülkenin başlıca ekonomik merkezinde faaliyet gösterebiliyordu. Ancak Bakü’de kazanılan muharebe, dünya savaşının gidişatını değiştirmedi. Osmanlı’nın yenilgisi ve 30 Ekim’de imzalanan Mondros Mütarekesi çekilmeyi beraberinde getirdi. Kasımda Türk birlikleri ayrılırken İngilizler yeniden Bakü’ye girdi.
1
18
1,900
Bakü seferinin değeri, bu kısa süreye rağmen Azerbaycan hükümetinin şehre yerleşmesini sağlamasında. Osmanlı askeri varlığı kalıcı olamadı ama Azerbaycan’ın Bakü üzerindeki egemenlik iddiası fiilen karşılık buldu. Bence bu olayın en öğretici tarafı da Almanya’nın tutumu. Osmanlı ile aynı cephede savaşmak, Berlin’in Osmanlı’nın her kazanımını desteklediği anlamına gelmiyordu. Bakü’ye gelindiğinde müttefiklik devam ediyor, çıkar çatışması da bütün açıklığıyla ortaya çıkıyordu.
1
30
1,597
İran’ın en tanınmış meydanını yaptıran Şah Abbas’ın, Polonya kralına Türkçe mektup gönderdiğini kaç kişi biliyor? İsfahan’daki Nakş-ı Cihan Meydanı’ndan söz ediyorum. Bugün İran’ın mimari zenginliğini anlatan hemen her tanıtımda karşımıza çıkan yer. Meydanı yaptıran hükümdarın sarayında Türkçe konuşuluyor. Polonya devlet arşivlerinde korunan ve 1624’te ulaştığı kaydedilen mektubu da Türkçe. İran tarihindeki Türk varlığını anlatmaya bence buradan başlamak lazım. Çünkü mesele birkaç hanedan adını sıralamaktan çok daha geniş. Sözünü ettiğimiz insanlar devlet yönetiyor, şehirleri biçimlendiriyor, şiir yazıyor, diplomatik yazışmalar yapıyor. Bugünkü İran’ın oluşumunda doğrudan payları var. Bu süreç tek bir fetihle başlamıyor. Türk askerlerin ve toplulukların bölgedeki varlığı Selçuklulardan önceye uzanıyor. Gazneliler döneminde Türk kökenli askeri hanedanların gücü belirginleşiyor. 11. yüzyıldaki Oğuz göçleri ve Selçuklu hakimiyeti ise yerleşmenin ölçeğini değiştiriyor. Moğol ordularıyla gelen Türk toplulukları da özellikle Azerbaycan’daki Türk nüfusunu güçlendiriyor. Ardından Karakoyunlular ve Akkoyunlular geliyor. Tebriz, Türkmen hükümdarların başkenti oluyor. Karakoyunlu Cihan Şah’ın Hakiki mahlasıyla Türkçe şiirler yazması, bu tarihin doğrudan kendi kaleminden kalan örneklerinden biri. Akkoyunlu Sultan Yakup da Türkçe şiir yazan hükümdarlar arasında. Şah İsmail’in Hatayi adıyla yazdığı Türkçe şiirleri zaten biliyoruz. Fakat Safevilerde Türkçenin yerini yalnız onun şairliğiyle açıklamak eksik kalır. Devletin kuruluşunda Anadolu’dan gelen Türkmen Kızılbaşların büyük ağırlığı var. Türkçe sarayda ve orduda kullanılıyor. Farsça da bürokrasinin ve yüksek edebiyatın güçlü dili olmayı sürdürüyor. Willem Floor ile Hasan Javadi’nin Safevi İranı üzerine çalışması tam bu noktaya dikkat çekiyor. Türkçenin kullanımı, genellikle düşünüldüğünden daha geniş. Başkentin Tebriz’den Kazvin’e, ardından İsfahan’a taşınması da saraydaki Türkçeyi ortadan kaldırmıyor. Şah Abbas’ın Polonya’ya gönderdiği mektup bunun somut örneklerinden biri. Sonrasında Nadir Şah’ın mensup olduğu Avşarlar ve Kaçarlar var. Kaçar hanedanının Türkmen kökeni tarih kaynaklarında açıkça yer alıyor. Türkçe, Avşar ve Kaçar hükümdarlarının da ana dili. Dolayısıyla Türklerin İran tarihindeki yerini sınır boylarında yaşayan birkaç topluluğa indirgemek mümkün değil. Bugün ayakta duran yapılara baktığımızda da aynı geçmişle karşılaşıyoruz. İsfahan Cuma Camii’nin bugünkü mimarisini belirleyen en önemli değişikliklerden bir bölümü Selçuklu dönemine ait. UNESCO, özellikle dört eyvanı ve iki kubbeyi bu dönemin başlıca unsurları arasında sayıyor. Tebriz’deki Gök Mescit, Karakoyunlu döneminin eseri. Nakş-ı Cihan Meydanı ve çevresindeki büyük yapılar ise Safevi himayesinin izlerini taşıyor. Üstelik bu bağ yalnızca eski binalarda yaşamıyor. İran Azerbaycanı’nın aşıklık geleneğinde saz, koşma, bayatı, Köroğlu ve Aslı ile Kerem anlatıları var. Kuzeydoğudaki Türkmenlerin nakış sanatı, İran ve Türkmenistan’ın ortak başvurusuyla 2022’de UNESCO listesine alındı. Azerbaycan Türkçesinin yanında Kaşkay Türkçesi, Horasan Türkçesi, Türkmence ve Halaçça da İran’ın dil coğrafyasının parçası. Dede Korkut’un 2019’da bilim dünyasına tanıtılan Günbed yazmasını da hatırlayalım. Yazmayı Tahran’da satın alıp koruyan kişi, İranlı Türkmen koleksiyoncu Veli Muhammed Hoca. Ahmet Bican Ercilasun’un incelemesi, metindeki Azerbaycan Türkçesi özelliklerine dikkat çekiyor. Anadolu’da okuduğumuz Oğuz anlatılarının başka bir yazması, İran’da bir Türkmenin kütüphanesinden çıkıyor. +++
İranlı Türkolog Babek Cavanşir: Türkler, İran Platosu'nun gerçek sahipleridir. Gazneliler, Selçuklular, İlhanlılar, Timurlular, Akkoyunlular, Karakoyunlular Safevi, Avşar hepsi Türk, bunları çıkartırsan İran'dan geriye ne kalır? Tüm mimari eserler de Türklere aittir. #10Kasim
1
6
23
2,047
Yalnız videodaki her cümleyi aynı kesinlikle savunamayız. İlhanlı hanedanı Moğol kökenli. Onları doğrudan Türk hanedanı saymak, Türklerin Moğol ordularındaki ve sonraki kültürel dönüşümdeki rolüyle hanedanın soyunu birbirine karıştırır. Timurlular için de Türk-Moğol mirasını birlikte değerlendirmek gerekir. “Bütün mimari eserler Türklere aittir” sözü de savunulamaz. İran’da Türk hanedanlarından önce de büyük bir mimari birikim var. Bir hükümdarın yaptırdığı yapıda farklı topluluklardan mimarların, ustaların ve sanatçıların emeği bulunabiliyor. Ama bunları ayırdığımızda Türklerin İran tarihindeki yeri küçülmüyor. Tam tersine daha açık görülüyor. Şah Abbas’ın mektubu, Cihan Şah’ın şiirleri, Selçuklu kubbeleri ve bugün konuşulan Türk dilleri ortada. İran’ın tarihini yalnızca Farsların tarihi gibi anlatan birinin bütün bunları açıklaması gerekiyor. Türklerin bu coğrafyadaki varlığını göstermek için başkasının tarihini silmeye ihtiyacımız yok. Kendi tarihimizin silinmesine itiraz etmemiz yeterli.
3
607
1923’te 10 yaşındaki Amerikalı bir çocuk, Mustafa Kemal’e mektup yazıp imzalı fotoğrafını istiyor. Cevapta fotoğrafın yanında bir tavsiye de var. Türkler hakkında duyduklarına hemen inanma, araştır. Çocuğun adı Curtis La France. New York eyaletinin Elmira kentinde yaşıyor. Türkiye hakkında haber ve fotoğraflar biriktiriyor. Mustafa Kemal ile eşi hakkında okuduğu bir röportajın ardından Ankara’ya yazmaya karar veriyor. Mektubunun tarihi 28 Ekim 1923, Cumhuriyet’in ilanından bir gün önce. Fotoğraf isteğinin yanında Amerikan çocuklarına vereceği bir mesaj olup olmadığını da soruyor. Mustafa Kemal, Türkiye’ye gösterdiği ilgi için teşekkür ederek fotoğrafını gönderiyor. Amerikan çocuklarına tavsiyesi ise Türkler hakkında işittiklerini hemen gerçek kabul etmemeleri, kanaatlerini bilimsel ve esaslı araştırmaya dayandırmaları. Bence mektubun en güzel tarafı bu. Türkiye’yi merak eden bir çocuğu ciddiye alıyor ve ona duyduklarını sorgulamasını öneriyor. Curtis bu cevabı 75 yıl saklıyor. 1998’de Cumhuriyet’in 75. yıl kutlamaları için Türkiye’ye geldiğinde de bağışlıyor. Aşağıdaki belge, cevabın İngilizce ve Türkçenüshası.
🤖 Made with AI
3
161
10
1,390
52,694
Tebriz’de kahvaltı eden bir gence “Bize yardım etmediniz” deniyor. Genç de Tebriz’i kendine yakın gördüğünü, siyasetle bir işi olmadığını söylüyor. Bu sözün neresinde ayrımcılık gördünüz? Bir insanın Tebrizlilere kardeşim demesi sizi de aynı duyguyu paylaşmaya mecbur bırakmıyor. Yalnız, “Biz İran Azerileri” derken kendi adınıza konuşmuyorsunuz artık. Tebriz’de konuşulan Azerbaycan Türkçesiyle Türkiye Türkçesi aynı dil ailesinin Oğuz kolundan. 1501’de Tebriz’de tahta çıkan Şah İsmail, Hatayi adıyla Türkçe şiirler yazıyordu. Asırlar sonra İranlı şair Şehriyar, çocukluğunun köyünü “Heyder Baba’ya Selam”da yine Azerbaycan Türkçesiyle anlattı. Şehriyar’ı İran edebiyatının içinde anarken ana dilinin adını da rahatça söyleyebiliyoruz. Bunun için kimsenin kanını kıyaslamaya gerek yok. Kendinizi nasıl tanımladığınıza elbette siz karar verirsiniz. Ama size yakınlık gösteren birine “Kahvaltını yap, paranı harca, sonra defol git” diye çıkışıp bir de onu ayrımcılıkla suçlamak haksızlık. O gençten Tebriz’de kahvaltı ederken Türkiye’nin dış politikasının hesabını vermesini mi bekliyordunuz?
Biz İran Azeriler Turk değiliz Biz Türklerle kardeş falan da değiliz Kanımız falan da aynı değil Gelmişsin misafir sin otur oturduğun yerde Ayrımcılık yapıyorsun şimdi benim ülkemde Kahvaltını yap ülkemizde gez paralarını harca Sonra defol git Birisi gelip Türkiye’de ayrımcılık yapsa Kürtleri kışkırtırsa ne dersin o insana Aynı ben de sana onu diyorum şimdi Git dua et Atatürk’ü seviyorum Yoksa sana çok güzel cevaplar yazardım O Azeri kardeşimin de azına sağlık çok fena bozdu seni Helal olsun Ben orda olsaydım bi Osmanlı tokağı yerdin benden .
1
1
1
11
1,752
🔴 Reuters’ın 5 Kasım’da aktardığına göre Rusya’dan İsrail’e giden Fitburg adlı yük gemisi, Finlandiya Körfezi’nde demir zincirini deniz dibinde yaklaşık 130 kilometre sürükledi. İki haberleşme kablosu hasar gördü. Dosyadaki en dikkat çekici ayrıntı şu: Fin makamları gemiyle ilk kez temas kurduktan sonra bile zincir yaklaşık iki saat daha dipte sürüklendi. Olay 31 Aralık 2025’te yaşandı. Bugün yeniden konuşulmasının nedeni Helsinki’de çıkan mahkeme kararı. Peki mahkeme bunun bir deniz kazası olmadığına nasıl karar verdi? Bir de Baltık ülkelerini daha yakından ilgilendiren soru var. Bu işte Moskova’nın eli olduğuna dair ne biliyoruz?+++
1
5
1
49
12,998
Fin polisi deniz tabanını su altı robotları ve sonarla inceledi. Demirin bıraktığı iz Rus karasularının sınırına kadar uzanıyordu. Fitburg, St. Petersburg Limanı’ndan ayrılırken demir yukarıdaydı ve kilit mekanizması çalışıyordu. Mahkeme, demirin gemi henüz Rus karasularındayken indirildiği sonucuna vardı. Zincir o gece dokuz kablonun ve bir doğal gaz boru hattının üzerinden geçmişti. Savcılık, Rus kaptanın demiri indirme emri verdiğini öne sürmedi. Kaptanı mahkum eden şey, zincirin dipte sürüklendiğini bildiği halde geminin yoluna devam etmesine izin vermesiydi. Mahkeme, Azerbaycanlı güverte reisinin de Fin makamlarının ilk temasından sonra geminin bu şekilde ilerlemesinde etkin rol oynadığına hükmetti. Kaptana 3 yıl 6 ay, güverte reisine 2 yıl 10 ay hapis cezası verildi. İkisi de suçlamayı reddetti. Karar henüz kesinleşmedi. Peki ya Rusya? Bence Baltık ülkelerinin bu ihtimali ciddiye alması anlaşılır. Bölgede 2022’den bu yana kabloların ve boru hatlarının zarar gördüğü bir dizi olay yaşandı. Fitburg dosyasında da demirin nerede indirildiğini biliyoruz. Fakat deniz dibindeki iz bir coğrafyayı gösteriyor. Emri kimin verdiğini göstermiyor. Yayımlanan mahkeme özetinde gemiyi işleten şirketten veya Moskova’dan talimat geldiğini gösteren bir bulgu yok. Finlandiya’nın şimdiden cevabını aradığı soru daha somut. Bir ticaret gemisinden ne zaman şüphelenirsiniz ve bir sonraki kabloya ulaşmadan onu nasıl durdurursunuz? Finlandiya eylülde gemiye çıkma tatbikatı yaptı. Bana kalırsa bu davanın Baltık güvenliği açısından en önemli ayrıntısı o iki saat. Çünkü Helsinki’de kimin sorumlu olduğu aylarca tartışılabilir. Denizde ise ilk temas kurulduğunda bile zarar verme tehlikesi henüz geçmiş değildi.
2
7
1,180