GRO Notes

Een ochtendcolumn In Frankrijk gaan mensen de straat op voor meer geld. Voor onderwijs, hogere lonen en betere voorzieningen. Wie de protesten volgt, zou kunnen denken dat de overheid daar nauwelijks nog iets uitgeeft. De Franse overheidsuitgaven bedragen 57 procent van de economie. In de Europese Unie is dat gemiddeld 49 procent. Ook aan onderwijs besteedt Frankrijk meer dan het Europese gemiddelde. Toch heerst er grote onvrede. We zouden daar iets van kunnen leren. Dat meer geld geen garantie is voor beter onderwijs of dat een grotere overheid geen tevreden bevolking garandeert bijvoorbeeld. De Franse staatsschuld bedraagt inmiddels bijna 116 procent van de economie, tegenover ruim 44 procent in Nederland. Dat klinkt misschien geruststellend, zolang je niet vooruitkijkt. Volgens het CPB loopt onze schuld zonder verdere maatregelen op naar 64 procent in 2040 en 137 procent in 2060. Daarmee komen we boven het huidige Franse schuldniveau uit. Stakingen en protesten kunnen een regering dwingen een een bezuiniging terug te draaien. Voor de betrokkenen is dat een overwinning. Maar als de uitgaven blijven en de dekking ontbreekt, wordt de overwinning betaald door mensen die werken. In Nederland volgen we Franse recept. Er moet meer geld bij en de breedste schouders moeten dat betalen. Het idee dat we daarmee een schuldontwikkeling van deze omvang kunnen keren, getuigt van een kinderlijke naïviteit. Toch valt die boodschap goed. Je hoeft niets in te leveren, want iemand anders betaalt. In Frankrijk betaalt de tien procent huishoudens met de hoogste inkomens bijna driekwart van de inkomstenbelasting. Tegelijkertijd ontvangen bijna zes op de tien inwoners per saldo meer van de overheid dan er wordt bijgedragen. Frankrijk herverdeelt op grote schaal maar blijft geld tekort komen. Dat vraagt om een betere verklaring dan dat de breedste schouders onvoldoende bijdragen. We hebben in Nederland ervaring met een toptarief van 72 procent. Dat stelsel werd hervormd omdat het onvoldoende functioneerde. Toch wordt een hoger tarief vandaag opnieuw gepresenteerd als een eenvoudige oplossing. Alsof mensen hun gedrag niet aanpassen en iedere belastingverhoging vanzelf de berekende opbrengst oplevert. Het bestaan van rijke mensen garandeert geen dekking voor steeds hogere uitgaven. Een jaarlijks terugkerende rekening vraagt om jaarlijks terugkerende inkomsten. Als de uitgaven blijven groeien, moet het land ook steeds meer kunnen opbrengen. Die vraag verdwijnt voortdurend achter de belofte dat de rekening ergens anders kan worden neergelegd. Bij het eerste zuchtje tegenwind haalde de regeringscoalitie een verandering van tafel die eerder nog noodzakelijk werd genoemd. Zonder daar een akkoord over een nieuwe financiële koers voor terug te krijgen. De bezuinigingen zijn geschrapt, over de dekking moet opnieuw worden onderhandeld. Zo geef je je onderhandelingspositie weg voordat de ander iets heeft toegezegd. Pro en de vakbonden vierden hun overwinning met taart. Wie de rekening uiteindelijk draagt, bleef onduidelijk. Bij klimaatbeleid beroept deze politieke stroming zich voortdurend op onze verantwoordelijkheid voor volgende generaties. Die verantwoordelijkheid geldt ook voor de overheidsfinanciën. Kinderen erven immers ook de schulden waarmee we vandaag een politiek conflict afkopen. Iedere euro die straks aan rente moet worden betaald, kan niet naar onderwijs, zorg of andere voorzieningen. Wie vandaag iedere hervorming tegenhoudt, kan daarmee de voorzieningen van morgen uithollen. We hebben de lessen uit ons eigen verleden. Frankrijk laat zien welke toekomst ons wacht als we noodzakelijke keuzes blijven uitstellen. Een overheid die steeds meer uitgeeft, een schuld die blijft groeien en een bevolking die desondanks vindt dat er te weinig gebeurt. We blijven elkaar beloven dat een ander de rekening betaalt. In werkelijkheid is die ander de volgende generatie.