ምቕስቃስ ቁስሊ፡ ስኑፍ ፖለቲካ መናውሒ ዕምሪ መራሒ ስርዓት ብልጽግና፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ብቋንቋ ትግርኛ፡ ናብ ህዝቢ ትግራይ ዝቐንዐ፡ ኣጸቢቑ ዘይተሸምደደ ድራማ ዝመስል ድኹም ቃለ-መጠይቕ ኣካዪዱ። እቲ ቃለ-መጠይቕ፡ ሰራዊት ብልጽግና፡ ብውጥን መሃይማን ኲናት ተመሪሑ፡ ኣብ ትግራይ ወራር ብምፍጻም፡ ኣብ ዘይወጾ ሰልሚ ድሕሪ ምድቕዳቑ ዝተኻየደ ብምንባሩ፡ ኣብ ገጽ’ቲ መራሒ፡ ከቢድ ጭንቀት ይንጸባረቕ ነበረ። ኣብ ልዕሊ ህዝብታት ኢትዮጵያ፡ እልቢ ዘይብሉ ኲናት ኣባሪዑ፡ ኣበየ ከባቢኡ ብዝኣጎዶ ሓዊ እናተለብለበ፡ ናብ ጉሓፍ ታሪኽ ዝሃጽጽ ዘሎ ስርዓት ብልጽግና፡ መናውሒ ዕምሪ ስልጣን ገይሩ ካብ ዝወሰዶ ሜላታት ሓደ ምቕስቃስ ቁስሊ እዩ። ከም መቐጸልታ ናይቲ ቅድሚ ሕጂ ከካይዶ ዝጸንሐ ቂምን ቅርሕንትን ናይ ምትዅታዅ ዘመተ ድማ፡ ኣብዚ ናይ ሕጂ ቃለ- መጠይቑ፡ ንህዝቢ ትግራይ፡ ‘ምስቶም ንሃጸይ ዮሃንስ ዝቐተሉ፡ ምስቶም ንራእሲ ኣሉላ ክጸርፉ ዝውዕሉ ኢኻ ምሕዝነት ፈጢርካ’ ክብል ኣባጭዩሉ። ንህዝብታት ሱዳንን ኤርትራን ማለቱ እዩ። መራሒ ብልጽግና፡ ኣቐድም ኣቢሉ፡ ኣብ ጐጃም ደብረማርቆስ ኣብ ዘስመዖ መደረ፡ “ሃጸይ ዮሃንስ ኣብ ምድሪ ጎጃም ዝፈጸሞ ዕንወት ዝርሳዕ ኣይኮነን” ክብል ንህዝቢ ኣምሓራ ኣንጻር ህዝቢ ትግራይ ከለዓዕል ምፍታኑ ኣይርሳዕን። ኦሮሞ ኣብ ዝተኣኻኸቡሉ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ድማ፡ “ሰሜናውያን ከጥፍኡኻ ይመጽኡ ኣለዉ፣ ንዓይ ኢልካ ዘይኮነ ንነብስኻ ኢልካ ተለዓል፣ ኣነ ካብ ስልጣን ክእለ እኽእል እየ፣ ኦሮሞ ድሕሪ ነዊሕ ዘመናት ዝረኸቦ ስልጣን ግን ክምንጠል የብሉን” እናበለ ደጋጊሙ ንህዝቢ ኦሮሞ ኣንጻር ህዝብታት ትግራይን ኣምሓራን ከረሳስን ተሰሚዑ’ዩ። መራሕ ሃገር ዝኣክል ከምዚ ዓይነት ህዝብታት ናይ ምንቛት ሕሱር ፕሮፖጋንዳ ከይተሰከፈ ክነዝሕ ምስማዕ፡ እቲ ስርዓት ኣበየናይ ደረጃ ቅብጸተ-ተስፋ ወሪዱ ከምዘሎ ኣጉሊሑ ዘርኢ እዩ። ጉጅለ ብልጽግና፡ በዚ ዝተጠቕሰን ካልእን ትሕተ-ሃገራዊ ፖለቲካ ንህዝቢ ኢትዮጵያ ሓድሕድ ከተሃናዅቶ እናጸዓረ፡ በቲ ካልእ ድማ፡ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ንምንቛቱ፡ “ታሪኻውያን ጸላእትና” ዝብል ቁዘማ ዕለታዊ መልቀሱ ገይሩዎ ይርከብ። ብልጽግና ‘ታሪኻውያን ጸላእቲ ህዝቢ ኢትዮጵያ’ ዝብሎም፡ ግብጺ፡ ኤርትራ፡ ሱዳንን ሶማልን እዮም። ይኹን’ምበር ብሰፊሕ ኣእምሮ ህዝቢ ኢትዮጵያ ጸላኢ የብሉን። ከም ኣገላልጻ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ “ጉርብትና ምርቓ እምበር መርገም ኣይኮነን።” ህዝቢ ኢትዮጵያ ከም ኩሎም ህዝብታት ንሓድሕዱ ኮነ ምስ ጎረባብቱ ብስኒትን ምክብባርን ክነባበር ዘሸግሮ ኣይኮነን። ሽግር ህዝቢ ኢትዮጵያ፡ ዘደናግር ዘይብሉ ኣዝዩ ንጹር እዩ። ኣብ ውሽጢ ሃገር ኮነ ምስ ጎረባብቲ ጸገም ዝፈጠረ ብልጽግና ዝተኸተሎ ግጉይ ፖሊሲታት’ዩ። ኣብዘን ዝስዕባ ነጥቢታት ምጥማሩ ይከኣል፦ 1) ኣብ ውሽጢ’ታ ኣደ ብዙሓት ብሄራት ዝኾነት ኢትዮጵያ፡ ዕብለላ ሓደ ንኡስ ጉጅለ ንምርግጋጽ ዝተኸተሎ ዘርኣዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ከፋፋሊን ኣናጻዪን ፖለቲካ፣ 2) ንዘቤታዊ ጸገማት ፖለቲካዊ ፍታሕ ኣብ ክንዲ ምንዳይ፡ ብጠበንጃ ናይ ምድቋስ ከንቱ ሃቐነ። 3) ብደረጃ ዞባ ኣብ ክንዲ ናብ ሰናይ ጉርብትናን ሓባራዊ ዕብየትን ምቁማት፣ ብቁንጣሮ ግንዖ ተዓሲብካ፡ ንረብሓ ሓይልታት ግዳም ምኽዳም፣ ተልእኾኦም ንምፍጻም፡ ምስ ጎረባብቲ ሃገራት ምጽራድ፣ 4) ሒደት ትኳቦ ንምርካብ ዝተኣታተወ ግጉይ ቁጠባዊ ፖሊሲታትን ብልሽው ምሕደራን፣ ኣብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ፈጢሩዎ ዘሎ ከቢድ ጾር መነባብሮ። እቲ ቀንዲ ጸላኢ ህዝቢ ኢትዮጵያ እምበኣር ብልጽግና ባዕሉ’ዩ። ኢትዮጵያ ብሰሪ’ዚ ዘይብቑዕ መንግስቲ፡ ከቢድ ሓደጋ ኣንጸላልዩዋ ኣሎ። ብኩነታት ሃገሮም ዝተሻቐሉ ኢትዮጵያውያን ከኣ፡ ‘ኪዳን ንህልውና’ ዝብል ጥምረት ፈጢሮም፡ ሃገር ካብ ምብትታን ንምድሓን ይጓየዩ ኣለዉ። ብርግጽ ምጉያይ ዘድልዮ ግዜ’ዩ። ምኽንያቱ ብልጽግና፡ ነቲ ብኹሉ ሸነኻት ተባሪዑን ተደጒሉን ዘሎ ሓደጋ ክቆጻጸሮ ዘኽእል ወተሃደራውን ፖለቲካውን ቁመና የብሉን። ኣብ ርእሲኡ፡ በቶም ንሱዳንን ኢትዮጵያን ኣብ ትሕቲ ጽልዋኦም ብምእታው፡ መላእ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንምቁጽጻር ሚልዮናት ዶላራት ከፍስሱ ዝጸንሑ ሓይልታት ግዳም ስለ ዝእዘዝ ብናቱ ሓሳብ ዝምራሕ ኣይኮነን። ንሳቶም ከኣ፡ ዝርገት ህዝብታት ናይ’ዚ ዞባ ‘ንረብሓና’ዩ’ ኢሎም ስለዝኣምኑ፡ ስቓይ ህዝብታት ዞባና ዝዓጦም ኣይኮኑን። ቦርድ ክፍሊ ጋዜጣ

“ዘይቀደሙ’ውን መጻጽ’ያ ነይራ” በለት ወኻርያ! ኣብ ሕብረተሰብና፡ ወኻርያ ዝከኣላ ኩሉ ፈቲና ምርካብ ንዝሰኣነታ ፍረ፡ “ዘይቀደሙ’ውን መጻጽ’ያ ነይራ” በለት! ዝብል ብሂል ወይ ምስላ’ሎ። እዚ ረዚን ትርጉም ዘለዎ ኣበሃህላ፡ ኣላሽ ዝበለን ተስፋ ዝቘረጸን ንዝዛረቦ ዝውክል’ዩ። ቀዳማይ ሚኒስተር ሰልፊ ብልጽግና ኣብ’ቲ ብ19 ጥቅምቲ ብቋንቋ ትግርኛ ዝሃቦ - ብሓያል ናይ ኣርትዖት መስርሕ ዝሓለፈን ኣቐዲሙ ዝተመልአን ንባብ ምባሉ ዝቐልል ቃለ-መሕትት ብዛዕባ ኤርትራ ዝበሎ፡ ካብ’ዚ ናይ ወኻርያ ዝፍለ ትርጉም ዝወሃቦ ኣይኰነን። ኣብ’ዚ ብቴለቪዥን ኢትዮጵያ ዝተፈነወ ቃለ-መሕትት፡ ምርኡይ ቀዳማይ ሚኒስተር ብልጽግና፡ ንቑጠባ ኤርትራ ብቐንዱ ድማ ንጽላት ኢንዱስትሪ ኣመልኪቱ ከይተሓተተ ኣብ ዝሃቦ መልሲ፡ ድሕሪ ናጽነት ኣብ 1991 “ደኽዲኹ ወይ ዓንዩ” ክብል መዲሩ። ንእግረ-መንገዱ’ውን፡ ምስ “ልኡላዊ መስኮት ባሕሪ”ን “ህላወ ሓይሊ ባሕሪ” ኣብ ገማግም ባሕሪ ኤርትራን ኣተኣሳሲሩ ኣብ ዝሓለፈ ሰለስተ ዓመታት ኣንጻር ኤርትራ ከካይዶ ንዝጸንሐ ቅሉዕ ናይ ወራርን ጠሓርኩኹምን ታህዲድ፡ ብካልእ ምስምስ፡ ቋንቋን ኣገባብን ደጊምዎ’ዩ። ናብ’ቲ ንቁጠባዊ ቊመና፡ ዓቕምን ተኽእሎን ኤርትራ ኣመልኪቱ ዝሃቦ ኣናሻዊ ዘረባ ንምም’ላስ፡ እዚ ዝስዕብ ሓቅታት ምጥቃስ ኣይጽላእን፦ 1. ኣብ ዝሓለፈ 35 ዓመታት፡ ኢትዮጵያ ልዕሊ 80 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ዝበጽሕ ኣዝዩ ገዚፍ ግዳማዊ ደገፍ’ያ ረኺባ። 2. ኢትዮጵያ፡ ብኣላይነት ዓለማዊ ባንክ ክልተ ግዜ ዕዳኣ ተሰሪዙላ’ዩ። ጐኒ-ጐኑ፡ ብኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብን ካልኦት ተዀብትን፡ ተደጋጋሚ ገንዘባዊ ምወላ ተገይሩላ። ኣብ መንጎ’ዚ ግዜ’ውን፡ ንዓሰርተ ዓመታት ንዝተኸስተ ከቢድ ሰብኣዊ ቅልውላው፡ ኣህጉራዊ ማሕበረሰብ ብስም’ቲ ልሙድ “ማሕበራዊ ሴፍቲ ኔት”ን ካልኦት ኣገባባት “ጽዑቕ ክንክንን” ብዝገበረላ ገንዘባዊ ደገፍ’ያ ሰጊራቶ። 3. እዚ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት’ውን ንባዕሉ፡ ኣብ ዝሓለፈ ሸሞንተ ዓመታት ዝረኸቦ ኣህጉራዊ ሓገዝ፡ ልዕሊ 30 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ይዳረግ። ብተወሳኺ፡ ዝተረዅመሸ ቁጠባ ናይ’ታ ሃገር፡ ብ3.1 ቢልዮን ዶላር ኣመሪካ ዝትመን ተወሳኺ ናይ ኣህጉራዊ ማዕከን ገንዘብ ሓኑኽ’ዩ ክሰርር ዝጸዓረሉ ዘሎ። 4. ምስናይ’ዚ ኩሉ ናይ ደገፍ ባላታት፡ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ - ልዕሊ 68 ሚእታዊት ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ ኣብ ክቱር ድኽነት ዝነብር ክኸውን ከሎ፡ ኣስታት 30 ሚልዮን ድማ ተጸባዪ ህጹጽ ሰብኣዊ ረድኤት’ዩ። 5. ንኤርትራ ብዝምልከት፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ብልጽግና ዝኣመተለን 300 ፋብሪካታት፡ ኣብ እዋን መግዛእቲ ጥልያን ካብ 1889 ክሳብ 1941 ዝተደኰና’የን። ወተሃደራዊ ምምሕዳር ብሪጣንያ ድማ፡ ከም “ናይ ውግእ መኽሰብ”ን ነቲ “ኤርትራ ብቑጠባ ነፍሳ ኣይትኽእልን’ያ” ዝብል ውዲት ባይታ ንምጥጣሕን፡ ንዝበዝሓ ካብኣተን - እንተላይ መዐሸጊ መራኽብ ምጽዋዕ - ናብ ካልኦት ሃገራት ሸይጥዎ። መግዛእታዊ ስርዓት ሃጸይ ሃይለስላሴ’ውን እንተዀነ፡ ብፍላይ ኣብ እዋን “ፈደረሽን” ንሓያሎ ካብ’ተን ፋብሪካታት ናብ ኢትዮጵያ’ዩ ኣግዒዝወን። 6. ድሕሪ’ቲ ብከቢድ መስዋእቲ ኣብ 1991 ዝተረጋገጸ ናጽነታ፡ ኤርትራ ኣብ’ተን ቀዳሞት ሸውዓተ ዓመታት ቅልጡፍ ቁጠባዊ ሕውየትን ዕብየትን’ያ ኣመዝጊባ። እዚ ሰነዳት ዓለማዊ ባንክ ዝመስከሮ ሓቂ’ዩ። እንተዀነ፡ ስዒቡ ዝመጸ ዝተስገደደ ኲናታትን ዘይምኽኑይ እገዳታትን፡ ነዚ ገስጋስ’ዚ በቲ ዝድለ ናህሪ ንኸይጐዓዝ ገቲእዎ’ዩ። 7. እዚ ግዳማዊ ማሕለኻታትን ተጽዕኖታትን፡ ምስ ክፉትነት ኤርትራ ንወፍሪ፡ ቁጠባዊ ፖሊሲታታን ራኢኣን ዝዀነ ዘተኣሳስር የብሉን። 8. ግደ ሓቂ፡ ኤርትራ - ቅልጡፍን ዘላቒን ልምዓት ናይ ምርግጋጽ ባህጊታታ ንምስማር ዝሕግዛ ኣዝዩ ገዚፍ ቁጠባዊ ዓቕሚ’ዩ ዘለዋ። እዚ ድማ፡ ጸጋታት ባሕሪ፡ ዕደና፡ ምሁርን ጻዕራምን ሰባዊ ርእሰ-ማል፡ ስልጡን ባህሊ ስኒትን ምንብባርን፡ ሃይማኖታውን ማሕበረ- ባህላውን ብዙሕነት፡ ከምኡ’ውን ድልዱል ሓድነት የጠቓልል። 9. ኣብ መወዳእታ፡ ኢትዮጵያ ንነብሳ ካብ ረማሲ ወልፊ ትኳቦን ግዳማዊ ጽገዕተኛነትን ኣግሊላ፡ ንዘለዋ ገዚፍ ጸጋታት ንሓቀኛ ልምዓት ብዝግባእ ምስ እትጥቀመሉ፡ ኣብ ዝበለጸ ደረጃ ክትበጽሕ ትኽእል’ያ። እዚ ክኸውን ዝኽእል ግና፡ መራሕታ ካብ’ቲ ንሕብረተሰብ ንትኹል ብምትፍናን ጠንቂ ቀጻሊ ውሽጣዊ ግጭት ኰይኑ ዘሎ ከፋፋሊ ፖሊሲታት፣ ከምኡ’ውን ጠንቂ ዞባዊ ዘይምርግጋእ ዝዀነ ኣስፋሕፋሒ ፕሮጀክትታት ምስ ዝሕየቡ ጥራይ’ዩ።