Yusuf Kıraç (@krc_ysf) profile picture
Joined June 2013
Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)Photo by Yusuf Kıraç (@krc_ysf)
KİTAP: VADEDİLMİŞ TOPRAKLAR-ORTADOĞU’YU ESİR ALAN BİR YAHUDİ MİTİNİN TARİHİ – ZAFER DUYGU – KRONİK YAYINLARI Zafer Hoca; Dinler tarihi uzmanı ve özellikle Hıristiyanlık tarihi üzerine kıymetli çalışmaları var. Hoca bu kitapta belgelere dayanan bir çalışmanın sonucunda Tanah’dan (Eski Ahit) başlayıp (Tora/Tevrat), 1. Ve 2. Tapınak dönemleri, Babil sürgünü, Pers hakimiyeti, Roma idaresi boyunca uzanan kapsamlı bir hat kurarak “kutsal” anlatıların tarihsel bağlamlarını açığa çıkarmaya çalışıyor. Bunu yaparken Yeşu’nun fetihlerinden Davut ve Süleyman’a, diaspora tecrübelerinden Bar Kohba (Yahudilerin Romalarılara karşı son isyanı ve katledilmeleri) isyanına kadar dönüm noktaları, bir mitin nasıl ideolojiye, ideolojinin de nasıl siyasal projelere dönüşebildiğini; bu ideolojinin “vadedilmiş topraklar”, “seçilmiş halk” kavramlarıyla günümüzdeki yaşanan Filistin’deki acı olayların/vahşetin temel nedenlerine iniyor. “Vadedilmiş topraklar” düşüncesinin eskatolojik bir beklentiden somut jeopolitik hedefe çevrildiğini gösteriyor. Böylece modern Siyonizm’in dini sembolleri seküler ulus-devlet projesiyle nasıl harmanlandığını, haritalar, metinler ve hafızalar üzerinden nasıl meşruiyet ürettiğini ortaya koyuyor. Zafer Hoca’nın uzmanlık alanı olan Hıristiyanlık tarihine hakim olması hasabiyle günümüzde bu “mit”e destek olan Hıristiyan düşüncesinin kökenlerini kitapta ortaya koyması çok değerli. Özellikle 16. Yy da İngiltere Kilisesi’nde gerçekleştirilen reformu yeterli görmeyip Katolikliğe ait kalıntıların tamamen temizlenmesi gerekliliğini savunan reform hareketiyle ortaya çıkan Püritenler; 17. Yy da Amerika’ya gerçekleşen kitlesel göç ve yerleşim süreci bu düşüncenin siyasal ve kültürel düzeyde kök salmasına zemin hazıelamıştır. Püritenlerin bireysel sorumluluk, ahlaki disiplin, çalışkanlık, okur yazarlık ve kutsal metinlere dayalı yaşam anlatışları ABD’nin kuruluş ideolojisinde temel rol oynamıştır. Püritenlere için Yahudiler, Tanrı’nın ebedi kurtuluş planında vazgeçilmez bir yere sahipti. Bazı Püriten düşünürler İsrailoğullarının Filistin topraklarına geri dönmesinin Tanrı’nın vaatlerinin gerçekleşmesi bakımından zorunlu olduğunu savunmuşlardır. Bu fikir sonraki zamanlarda Hıristiyan Siyonizminin teolojik zeminini oluşturacaktır. Bu düşünsel arka plan özellikle yakın Amerikan siyasetinde de etkili olmuştur; başta Ronald Reagan, George W. Bush, Mike Pence olmak üzere bu düşünceden etkilenerek siyaseti belirlemişlerdir. Dolayısıyla kitap sadece geçmişi anlatmıyor; bugün konuşulan ya da uygulanmaya çalışılan politikaların arkasındaki uzun süreli fikir hareketlerini görünür kılmaya çalışıyor. “Vadedilmiş Toprak” kitabıyla hoca; Tapınağın yıkılışları, sürgünlerin kimliği yoğuran etkileri, Roma’nın hukuk ve kültür politikaları, mezhep ve hareketlerin(Ferisiler, Sadukiler, Esseniler, Hasmonayimler) dünyası; hepsi, bugünün çatışmalarını anlamaya yarayan bir arka planın parçaları olarak yeniden kurmaya çalışıyor.
1
2
24
2,361
KİTAP: İSLAM, OTORİTERLİK VE GERİ KALMIŞLIK – (Küresel ve Tarihsel Bir Karşılaştırma)- AHMET T. KURU – AYRINTI YAYINLARI Yazarın temel tezi; İslam dünyasının günümüzde demokrasi, bilim, ekonomik gelişmişlik ve düşünce özgürlüğü alanlarında yaşadığı sorunların temel nedeni İslam dini değil, tarihsel süreçte oluşan devlet–ulema ittifakının düşünsel alanı kontrol ettiğini, Bu ittifakın zamanla bağımsız düşünürleri ve ekonomik güce sahip tüccar sınıfını zayıflattığını, bunun da otoriterliğin ve ekonomik geri kalmışlığın kurumsallaşmasına yol açtığını ileri sürüyor. Kuru, İslam toplumlarının geri kalmışlığını dinin özünden ziyade, tarihsel olarak şekillenmiş siyasal ve kurumsal yapılarla açıklamaya çalışıyor. Bunu yaparken geri kalmışlığı açıklayan iki önemli ana teorik kendi deyimiyle “özcü” yaklaşımları da eleştirir. Birincisi, Müslümanların güncel sorunlarının ana kaynağı olarak İslam’ı gören ve İslami metinleri ve İslam tarihinin belirli bir “öz karakteri” olduğunu iddia ederek, ekonomik ve düşünsel geri kalmışlığın nedeni olarak görenler, ikincisi Sömürgecilik karşıtı çevrenin yaklaşımı yani Müslüman dünyasının temel sorunlarını Müslüman ülkelerin ve kaynaklarının günümüze dek devam eden sömürgeciliğin neden olduğu görüşü. Yazarın tezinin dört ana unsuru: 1. İslam dünyası başlangıçta geri kalmış değildi. Kuru'ya göre 8–11. yüzyıllar arasında İslam medeniyeti bilim, felsefe, matematik, astronomi, tıp ve ticarette dünyanın en gelişmiş merkezlerinden biriydi. Bu dönemde: Bilim insanları ve filozoflar görece özerk çalışabiliyordu. Tüccarlar güçlü ve bağımsız bir ekonomik sınıf oluşturuyordu. Dinî ve siyasi otoriteler arasında bugünkünden farklı güç dengeleri bulunuyordu. 2. Asıl kırılma 11. yüzyıl civarında yaşandı. Yazarın en önemli tarihsel iddiası budur. Özellikle Abbasi Halifesi’nin Sünni bir blok oluşturmak için başta Şii teolojisi olmak üzere Mutezili ve diğer bazı grupları bastırmak için kendisi bir Şafi olan Maverdi ile başlayıp özellikle Gazali’nin başrol oynadığı Selçuklular döneminde güçlenen devlet–ulema ittifakıyla birlikte dinî otorite ile siyasi iktidar arasındaki ilişkiler kurumsallaştı. Bu kurumsallaşma daha sonra hem Memluklular, hem Osmanlı hem de Babür imparatorluklarında katılaştığı tezini savunur. Kuru'ya göre bu gelişme, bağımsız düşünürlerin ve tüccarların toplumsal etkisini zamanla azalttı. 3. Sorun İslam değil, dinî otoritenin devletle bütünleşmesidir. Kuru, İslam'ın doğası gereği otoriter olduğu görüşünü reddeder. Ona göre devletin belirli dinî yorumları desteklemesi ve dinî kurumların siyasi iktidardan güç alması, eleştirel düşünceyi ve kurumsal çoğulculuğu sınırlandırmıştır. 4. Avrupa'da farklı bir tarihsel gelişme yaşandı. Avrupa'da zaman içinde tüccarlar, şehirler, üniversiteler ve çeşitli toplumsal güçler siyasi ve dinî otoriteler karşısında belirli ölçülerde özerklik kazandı. Kuru'ya göre bu gelişme, Avrupa'nın bilimsel, ekonomik ve siyasi dönüşümünde önemli rol oynadı. Peki yazarın önerdiği çözüm nedir? Kuru'ya göre İslam dünyasının yeniden gelişebilmesi için yalnızca dinî reform veya siyasi yönetim değişikliği yeterli değildir. Bağımsız bilim insanlarının, düşünürlerin, girişimcilerin ve ekonomik aktörlerin devlet ve dinî otoriteler karşısında güç kazanması gerekir. Bu, kitabın sonuç bölümünde özellikle vurgulanır. Kitap hakkında benim değerlendirmelerim:
1
4
859
Tezler kendi içerisinde çok güçlü gözükse de Tarihsel nedensellik açısından özellikle 11.yy’ın kritik bir eşik ve dönem gösterilip, popüler olan meşhur “Gazali”nin düşüncenin gelişmesinin önünde başat aktör gösterilmesi sonucu bence üzerinde çalışılması gereken bir yaklaşım. Burası kitabın en önemli ve aynı zamanda tartışmaya açık tarafı, 11. yüzyıldaki devlet–ulema ittifakına çok güçlü bir açıklayıcı rol vermesidir. Çünkü İslam dünyasında 11. yüzyıldan sonra da İbn Rüşd, Nasîrüddin Tûsî, Uluğ Bey, Ali Kuşçu, İbn Şatır ve Takiyüddin gibi önemli bilim insanları yetişmiş; Meraga Rasathanesi, Semerkant Rasathanesi ve İstanbul Rasathanesi gibi kurumlar; astronomi, matematik ve gözleme dayalı araştırmalar sürmüştür. İkinci eleştirim ise Kuru’nun hakkını verdiği 8-11 yy’lar İslam dünyasında ki muazzam gelişme sırasında da çok ciddi otoriterlik problemleri barındırıyor. Sadece aynı dönemde yaşamış İbn-i Sina ve Biruni örneğine bakarsak, birbirleriyle sert entelektüel mektuplaşmalarla bilime katkılarını bildiğimiz iki alim dönemlerinde mevcut olan siyasi karışıklıklardan dolayı devamlı başka bir hükümdara sığınmak tabiri caizse kaçacak delik aramışlar, hatta benim düşünceme göre günümüz astronomisini “matematiksel modelleriyle” şekillendirip bu seviyelere gelmesinde çok büyük katkısı olan Biruni; Gazneli Mahmut tarafından yakalanarak uzun süre o dönem Hindistan topraklarında hapsedilmiş. İlginç olan Biruni, Hint Matematiğini burada çalışmış ve üzerine koyarak ve eski Yunan kozmoloji geleneğini eleştirerek astronomi de yeni kapılar açılmasını sağlamıştır. Dolayısıyla şu soru önemlidir: Devlet–ulema ittifakı bilimsel gelişmeyi gerçekten durdurmuş mudur, yoksa bilimsel üretimin kurumsal yapısını ve zaman içinde sürekliliğini mi zayıflatmıştır? Bu ayrım, kitabın tezini değerlendirirken oldukça önemlidir. Bağımsız düşüncenin gerilemesi yalnızca ulema-devlet ittifakının sonucu olmayabilir; dış etkenler sonucu dünya üzerinde ticaret yollarının değişmesiyle ortaya çıkan ekonomik dönüşüm de bu gerilemenin temel nedenlerinden biri olabilir. Sonuç olarak Kitap bence önemli bir çalışma, öne sürülen tezler üzerinde daha fazla tartışmak gerekiyor.
3
416
KİTAP: CELAL BAYAR, KAYSERİ CEZAEVİ GÜNLÜĞÜ – YAPI KREDİ YAYINLARI Bugün 17 Eylül; 27 Mayıs 1960 darbesi ve Yassıada yargılamalarının ardından Menderes, Zorlu ve Polatkan’ın idamlarının yıl dönümü. Kitap; Yassıada’da idama mahkûm edilmiş, cezası daha sonra müebbet hapse çevrilen ve Kayseri Cezaevi’ne gönderilen Cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın Kayseri Cezaevi’nde geçirdiği yaklaşık üç yılı kendi gözünden anlatan bir günlük/hatırat niteliğinde. Kitap yalnızca cezaevindeki günlük hayatı anlatmıyor. Bayar sık sık Yassıada günlerine, Demokrat Parti dönemine, yargılamalara ve 27 Mayıs sonrasında yaşananlara geri dönüyor. Bu nedenle eser, 1960–64 dönemine ilişkin birinci elden siyasi tarih kaynağı niteliğinde; ancak doğal olarak olayları Bayar’ın kendi perspektifinden aktarıyor. Kitaba bırakalım: - 8 Aralık 1961 Cuma: Bugün Afyon milletvekili Topçuoğlu, revirde komşumdur, vefat etti. Tevfik İleri’den de kötü haberler geliyor. Bu temiz ve sağlam karakterli arkadaşımızı vakitsiz kaybedersek, ömrümün sonuna kadar yanarım. - 31 Aralık 1962 Cumartesi: Avukatım Başak Bey gelmişti, Başak Bey Yassıada da bir anekdotu anlattı: Biliyorsunuz siz bulunduğunuz 2 numaralı odada tutulurken 1 nolu odada tutuluyordu, Sizden önce arkadaşınıza bulunduğu odanın önünde rastladım. Bana benim avukatım geldiler mi? dedi, Benden cevap almadan şiddetli bir tokat darbesi Adnan Bey’in yüzünde patladı. Yataktan tutulup oda içerisinde sürüklenirken başkasıyla nasıl konuşursun bağırtısıyla odasında dövme, sövme faslı devam etti. Bunu yapan sarı saçlı iri yarı teğmen idi .İsmini de söyledi… - 5 Mayıs 1962 Cumartesi: Bizim iftiralarla, düzme mahkemelerde kafamızı almak istediler. Ancak üç kurban verdik. Şimdi kalanlarımız için “af isteyiniz, müracaat ediniz” diyorlar. Haysiyetimiz namına Halet Efendi rolündeler. - Yassıada davaları sırasında Mahkeme reisi Başol bile aldığı talimata uyarak duruşmada “Ben Sizin cezalarınızın derecesini tayin edemem” sözlerini ağzından kaçırdı. Hakikatte bu plan orduyu siyasete sokan ve ayaklanmayı temin eden Halk Partisi ve liderinin eseridir. Milli Birlik Komitesi vasıtasıyla Divana bir direktif olarak verilmiştir; aynen tatbik olunmuştur. - 31 Ağustos 1962 Cuma: bugünlerde İzmir mebusu Dr Selahattin Bey’in refikasından üzerinde adresi olmayan bir mektup aldım, zarfı Eczacıbaşı Ferit Bey gönderdiği söylendi, açtım içerisinde bin tl çıktı, işime yaradı. Kızımın yol ve otel masrafları için bir miktarı ayırdım. Bununla Ferit Bey’e iki bin lira borcun oldu.. - 23 Mart 1963 Perşembe: Bugünün sabahı Ankara’ya gitmek üzere Kayseri’den ayrıldım, Kaman’a gelmiştim, halk tarafından sevgi ile karşılandık, ahalisi şose üzerinde toplanmış, benimle konuşmak arzusunda.Ta muhalefet zamanımızdan beri fırsat buldukça buralara gelir hasbihal ederdim. Bu tarihler de bir gün; üstü başı perişan bir vatandaş: “Baba, baba bak halimize…on iki lira olan yol vergisini 18 liraya çıkardılar, ödeyemiyorum, yorganımı satıyorum” diye feryat ediyordu. İçim sızlamıştı. Esasen yol vergisi ortaçağ usulü iptidai bir yük ve mükellefiyetti. Tereddüt etmeden söz vermiştim: “müsterih olunuz, sizi bu adaletsizlikten, angaryadan kurtaracağız” demiştim. İktidara gelişimizde de sözümüzü yerine getirilmişti. Kaman fakir eski bir kasaba idi, iktidarımız zamanında kalkındı, medeni bir şekil aldı.
1
10
1,132
1 KİTAP: RÖNESANSLAR-JACK GOODY-İŞ BANKASI YAYINLARI Jack Goody, kitabında Rönesans’ın “biricik” olup sadece Avrupa da mı yoksa insanlık tarihinde başka medeniyetlerde de Rönesansların yaşanıp yaşanmadığını sorguluyor ve yazar özellikle Çin, Hint, Yahudi ve İslam tarihini inceleyerek; toplumbilimsel açıdan bakıldığında, rönesanslar birden fazlaydı ve ne “kapitalizme” ne de Batı’ya özgüydüler. Avrupa ne bir başınaydı ne de kültürel bir adaydı sonucuna varıyor. Bunu da bazı örneklerini aldığım aşağıdaki çok detaylı örneklerle tezini işliyor: - El-Razi (865-925) bir kısmı özgün, elli altı tıbbi inceleme ortaya koydu. Kızamıkla Çiçek hastalığı arasında tanısal bir fark gören Razi, bunların ayrı ayrı tedavi edilmelerini sağladı. Çiçek aşısı Müslüman tıbbının önemli bir özelliğiydi ve İngiltere’ye tabiki dışardan, 18. yy’da Türkiye den geldi. - İslam dünyasının en büyük cerrahı olarak tanımlanan Ebu’l Kasım (936-1013) İspanya’ya “akılcı cerrahiyi” getirmişti (zira diseksiyon uygulaması İskender döneminden beri askıya alınmıştı) ve Rönesans’tan önce Avrupa’daki uygulamalara şekil verecek şekilde doğu ile klasik çağ birikimini birleştirmişti. - Alhasen olarak bilinen Arap gökbilimci ve matematikçi İbn Heysem (965-1039)’in görsel ışınlar kuramı konusundaki kitabçığı Kitabü’l Menazır (Optik kitabı) ilk olarak 1028’de Kahire de basıldı ve Perspektive başlıklı Latince çevirisi 13. Yy dan başlayarak Batı Üniversitelerinde okunmaya başlandı. Yazar yukarda bir kaç örneğini alıntı yaptığım tarihi gerçeklerle tezini işliyor. Benim aldığım bu örnekler Müslüman kültürüne ait olmakla beraber kitap da özellikle kağıdı, barutu, matbaayı ilk bulan Çin medeniyetinin de hakkını teslim ediyor ve önemli bir noktanın da altını çiziyor: “Müslümanların etkisinin Avrupa’da bilimsel araştırma ve uygulamadaki yeniden canlanma sürecini hızlandırarak, antik modellerden gelen bilgiyi dini öğretiyle birleştiren bir çerçeve arayışındaki müslüman bilginlerin attığı temel olmadaydı, Avrupa’daki gelişmelerin bugünkü modernite dediğimiz şeye doğru olması mümkün olmazdı…
4
773
KİTAP: MEÇHUL KALMIŞ RÖPORTAJLAR – CEMALEDDİN BİLDİK – BÜYÜYENAY YAYINLARI Kitap; Gazeteci Cemaleddin Bildik’in 1946–1952 arasında Akşam gazetesinde yayımlanan röportajlarından seçilmiş ve Bildik sadece ünlülere “ne düşünüyorsunuz?” diye soran bir gazeteci değil. Eski İstanbul’u, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçişi ve insanların özel dünyalarını kayda geçiriyor. Bu yüzden bugün okunduğunda bazı röportajlar adeta zaman kapsülü gibi. Üç ayrı grup ile röportaj yapılmış: • Şairler ve yazarlar: Yahya Kemal Beyatlı, Refik Halid Karay, Rıza Tevfik, Cemal Nadir Güler, Hamdullah Suphi Tanrıöver, Behçet Kemal Çağlar gibi isimler, • Siyasetçiler: TBMM Başkanı Şükrü Saraçoğlu, Başbakan yardımcısı Nihat Erim, Devlet Bakanı Cemil Sait Barlas, İçişleri Bakanı Emin Erişrlgil, Sağlık Bakanı Kemal Beyazıt, Demokrat Parti’nin kurucularından Prof. Fuat Köprülü, Millet Partisi kurucularından Ahmet Tahtakılıç, ve Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan (Demokrat Parti) gibi dönemin siyasal aktörleriyle görüşmeler bulunuyor. Böylece erken Cumhuriyet’in siyaset dünyasına doğrudan dönemin insanlarının ağzından bakılıyor. • Eski devrin tanıkları: Bence kitabın en sıra dışı kısmı burası. Sultan Abdülaziz’le güreşmiş Pehlivan Mustafa, Çakıcı Efe’nin kızı Ayşe Hanım, Midhat Paşa’nın oğlu Ali Haydar Midhat, eski bir tulumbacı, edebiyatçıların berberi, Prens Sabahaddin’in eşi ve kızı gibi artık ulaşılması imkânsız kişilerin hatıraları kaydedilmiş. Kitapdan birkaç alıntı: - Köprülü, sözünü “Hürriyet” mevzusuna intikal ettirerek: Bu memlekette, dedi,100 seneden beri hürriyet hareketleri ve cereyanları görülmüştür. Birinci Meşrutiyet, İkinci Meşrutiyet, Cumhuriyet… Şimdiye kadar bunlar birer şekilden ibaret olup ve oyuncak mahiyetinde kalmışlardır. Bugünkü hareket (1945 sonrası çok partili dönem) ise beş seneden beri doğrudan doğruya memleketin ekseriyetinden gelen ve onun iradesine dayanan bir harekettir. Şimdikinin mesnedi vardır ve bu da büyük halk kitlesidir., diğerleri gibi dejenere olmamıştır. - Şemsettin Günaltay kabinesi içişleri bakanı Emin Erişirgil’in felsefi ve ictimai mahiyette bir çok eseri intişar etmiştir: Kant vs Felsefesi, Sokrat ve Bergson’dan tercüme ettiği Ahlak ve Dinin iki kaynağı gibi, Erişirgil en yaşlı bakanlardandı ve ilginç anektodlara sahipti: 1908 de Hürriyetin ilanına kadara mülkiye mektebinde Anarşi hüküm sürmüştü; Ali Kemal’in edebiyat dersine geldiği bir gündü. Kürsüye çıkarak ders verecek halde olmadığını söyledi ve :” Çünkü arkadaşım Samim’i öldürdüler! Çok müteessirim dedi ve kürsüden indi. Ertesi günde Ali Kemal’in protestosunu mülkiyede mektep disiplinene mugayir gören bazı hocalar tepki olarak istifa etti. İstifa edenlerin başında İttihat ve Terakki’nin önde gelenlerinden benim de iktisat hocam Cavid Bey’de bulunuyordu. Mektep, Ali Kemal ve Cavid Bey taraftarları olarak iki kısma ayrılmıştı…
4
1,142
YAHUDİ YÜZYILI – YURİ SLEZKİNE – ELİPS YAYINLARI Yazar eserinde modern dünyanın şekillenmesinde Yahudilerin oynadığı merkezi rolü farklı bir yaklaşım ile ele alıyor. Slezkine göre Yahudiler tarih boyunca yerleşik olmayan; ticaretle ve bilgiyle özdeşleşmiş “Merküri” bir topluluğun temsilcileridir. Modernite ise tam da bu özelliklerin evrenselleştiği bir dönemi ifade eder. Bu açıdan bakıldığında 20.yy yalnızca Yahudilerin yükselişi değil, aynı zamanda dünyanın “ Yahudileşmesi” olarak da okunabilir. Yahudi kökenli yazar, eserinde iddialı ve provokatif bir tez ileri sürüyor: modern Çağ’ın aslında bir Yahudi Çağ’ı olduğunu ve hepimizin modernitenin gerekliliklerine uyum sağladığımız ölçüde Yahudi haline geldiğimizi savunuyor. Yazara göre Modern çağın başlıca dini milliyetçiliktir. Milliyetçilik, yeni toplumu eski cemaat gibi gösteren ve yeni kentlileşmiş prens ve köylülerin kendilerini gurbet ellerde hissetmesine imkan veren bir inançtır. Her devlet bir kabile olmalıdır ve tabii ki her kabilenin de bir devleti olmalıdır. Her toprak vadedilmiş, her dil Ademi dil, her başkent Kudüs, her halk ise seçilmiş ve kadim kabul edilir. Başka deyişle Milliyetçilik Çağı, her ulusun Yahudileşme Çağı’dır. Bütün modern (ve ilkel) kehanetler, aynı zamanda Yahudi çıkmazına dair çözümlerdi. Çoğunlukla Yahudiler tarafından geliştirilen Freudyencilik, yeni özgürleşmiş bireyin kuşatılmış yalnızlığını evrensel insanlık hali ilan ediyor ve bireysel ruh için liberal denge ve fren mekanizmalarına dayanan (yönetilen kusurluluk) bir tedavi öneriyordu. Kendisi de Yahudi kökenli olan Marx’ın Marksizmi, dünyanın Yahudilikten nihai kurtuluşunun ancak kapitalizmin tamamen yok edilmesiyle mümkün olacağını iddia ediyordu. (çünkü kapitalizm, çıplak Yahudilikti). Ve elbette milliyetçiliklerin en acımasızı olan Nazizm, kusursuz bir ulusal cemaat yaratmanın yolunun yalnızca Yahudilerin tamamen yok edilmesinden geçtiğine inanıyordu. (çünkü Yahudilik, çıplak kozmopolitizmdi). 20.yy’ın Yahudi yüzyılı haline gelmesinin bir nedeni de hiç şüphesiz Hitler’in bu vizyonu hayata geçirme girişimiydi. Bu girişim, Nazilerin mutlak kötülük olarak kanonlaşmasına ve Yahudilerin evrensel kurbanlar olarak yeniden ortaya çıkmasına yol açtı. Diğer nedenler ise Rus İmparatorluğu’nun Yerleşim Alanı’nın çöküşü ve onu izleyen üç Mesihi göç hareketiydi (20.yy başlarınada Avrupa’daki Yahudilarin büyük çoğunluğu, yaklaşık 8,7 milyonun 5,2 milyonu Rus İmp. yaşıyordu). Bunlar ki Yahudilerin liberalizmin en tutarlı örneği olan ABD’ye göçü, sekülerleşmiş Yahudiliğin vadedilmiş toprağı olarak tanımlayacağımız Filistin’e göçü ve kapitalizmden ve kabilecilikten (göründüğü kadarıyla) arınmış bir dünya olan Sovyet şehirlerine göçüdür. Kitapdan: - Yeni Alman İmparatorluğu Bismarck’ın iddia ettiği gibi yalnızca “kan ve demir” üzerinden değil, aynı zamanda Bismarck’ın bankeri Yahudi Gerson von Bleichöder’in sağladığı altın ve finansal uzmanlık üzerine yükselmişti. Rothschild ailesi devletlere borç vererek ve devlet tahvilleri üzerinden spekülasyon yaparak servet kazanmıştı. Bu nedenle aile üyeleri belirli bir konuda güçlü bir görüş bildiğinde hükümetler onları dinlerdi (tabi her zaman gereğini yapmasalarda) - Büyük Yahudi bankacılık kuruluşlarının büyük kısmı -Rothchild, Bleichröder, Todesco, Stern, Oppenheim ve Seligman aileleri dahil- kardeşler ile erkek kuzenlerden oluşan aile ortaklılarıydı. Bu akrabalar genellikle Avrupa’nın farklı bölgelerine yerleştirilir, kayın akrabalar ve dışarıdan evlenen kadınlar ise çoğunlukla işin doğrudan dışında tutulurdu. 19. Yy başlarında Berlin’deki 52 özel bankanın 32’si Yahudi ailelerin elindeydi. Viyana’da bu % 40'dı. 1921 Budapeşte’sinde borsa üyelerinin % 88’i döviz komisyoncularının %91’i Yahudilerden oluşmaktaydı. - Modern Yahudi yolculuğunun en önemli duraklarından biri üniversiteydi, 1880’lerde nüfusun yalnızca %3-4 ünü oluşturmalarına rağmen Viyana Üniversitesinin üçte biriydiler, Budapeşte Teknoloji Üniversitesinin % 43’ü Yahudi öğrencilerdi
3
3
9
1,157
Bolşevik (Ekim) devrimi sonrası iç savaşda yaşananlar sonrası , Yahudilerin özel bir sorumluluk taşıdığını savunan Rus milliyetçisi ve Yahudi karşıtı V.V. Shulgin tarafından 1927’de Fransa da yazılan “Onları neden sevmiyoruz” kitabından: “En büyük yalan ve dolandırıcılık olduğu ortaya çıkan bu devrimde çok fazla ön planda yer almanızı sevmiyoruz. Komünist Parti’nin omurgası ve çekirdeği hâline gelmenizi sevmiyoruz. Disiplininiz ve dayanışmanızla, azminiz ve iradenizle, insanlığın yaradılış gününden bu yana gördüğü en çılgınca ve en kanlı girişimi gelecek yıllar için sağlamlaştırıp güçlendirmenizi sevmiyoruz. Bu deneyin bir Yahudi’nin, Karl Marx’ın öğretilerini hayata geçirmek için yürütülmüş olmasını sevmiyoruz. Tüm bu korkunç şeylerin Rusların sırtından yapılmasını ve biz Ruslara, hepimize birden ve her birimize ayrı ayrı, tarif edilemez kayıplara mal olmasını sevmiyoruz. Rus nüfusu içinde nispeten küçük bir grup olan siz Yahudilerin, bu rezil işe sayılarınızla kıyaslanamayacak bir oranda iştirak etmenizi sevmiyoruz.”
1
153
- Yeni seküler hakikatlarin rahipleri ve kahinleri olarak görülebilecek lisanslı meslekler arasında gazetecilerin (yani haberciler) önemli bir kısmı Yahudiydi. Tarihçi Steven Beller şöyle özetler: “ Kitlesel iletişimin tek mecrasının basın olduğu bir dönemde, liberal basın esasen Yahudi basınıydı”…
2
472
KİTAP: FÖTR ŞAPKALI ŞIH (CUMHURİYET SEKÜLERLEŞMESİ VE TAŞRA) – İLBEY C.N.ÖZDEMİRCİ – İLETİŞİM YAYINLARI Kitap bir tez çalışması; yaklaşık 1940 öncesi doğmuş Türkiye’nin farklı illerinden 20-30 kişiyle (çeşitli eğitim düzeyinde kişiler) yapılan söyleşiler ve bu konuda yazılan “Hatırat Literatürü” (Çaykaralı Hacı Hasan Efendi, Kutuz Hoca’nın Hatıraları-İsmail Kara, Yılların İzi-Mahir İz, Bir Ömrün Hikayesi-Sabahattin Zaim vb.) veri kaynağı olarak kullanılmış. Kitap adını, erken Cumhuriyet döneminde şapkayla gezen, rejime yakın bulunduğu için tekkesi kısmen “hoş görülen” bir şıhtan alıyor. Bu o dönemde resmen yasaklı olan dini pratiklerin, muhtelif taktiklerle pekala sürdürülmüş olduğuna da işaret ediyor. Yazar, çalışmasında, Erken dönemde Cumhuriyet sekülerleşme siyasetinin hem örgütsel yetersizliği bakımından hayata geçirilemediğini; hem de asıl önemlisi, taşrada çeşitli uyarlama, oyalama, deyim yerindeyse “çalıya dolanma “ taktikleriyle geçiştirildiğini anlatıyor ve tez olarak erken Cumhuriyet’in sekülerleşme deneyiminin, “Kemalist iktidar” ile “dindar halk kesimleri” arasında, veya “merkez” ile “çevre” arasında uzlaşmaz bir çelişki kalıbıyla anlaşılamayacağı kanısında. Kitaptan: Kemalist iktidar, Osmanlı İmparatorluğu’nda şekillenmiş haliyle taassuba dayalı olarak somutlaştığını düşündüğü mevcut İslam anlayışının, yeni rejime uygun hale getirilmesini zaruri görüyordu. Dolayısıyla reformun, iki aşamalı bir süreçte önce dinin kitleler üzerindeki tesirini sınırlandırmak ve sonrasında da tüm halka, belli bir din yorumu dikte etmek misyonuyla işlemesi gerekiyordu. İslam’ın siyasal olana yönelik tesirini iğdiş etmek ve paralel olarak onu kamusal alanın dışına göndermek anlamına geliyordu. (Ayşe Kadıoğlu Türkiye’de laikliği, modern bir toplum yaratabilme projesi dahilinde dini, ulus-devletin hizmetine sunan bir kavram olarak tanımlar. Kadıoğlu’na göre bu kavram, din ile devlet arasında bir ayrılmayı değil, dinin araçsal biçimde devletin denetimi altına girmesini ifade eder). Bu doğrultuda Kemalist iktidar, 1925’te başlayıp 1930’larda devam eden düzenlemelerle aşamalı olarak; Kur’an’ın Türkçeye çevrilmesi, ezanın Türkçe okunması, salat-u selam ve tekbirin Türkçeleştirilmesi , Şapka ve Harf devrimi vb gibi hamleler vasıtasıyla ibadet dilini Türkçeleştirerek İslam’ın milli bir yorumunun toplumsal yaşama hakim olmasını hedefleyen bir rota takip etmiştir. Bu rotaya karşı taşranın direnişi, iktidarın belirlediği düzen ve geliştirdiği stratejiler ile açıktan mücadele etmek yerine uzlaşır görünerek, iktidar tarafından değişime uğratılması hedeflenen alışkanlık ve terkipleri muhafaza etmek adına alternatif pratikler geliştirilmesiyle somutlaşan eylemleri ifade eder. Toplumu kültürel ve ideolojik açıdan “aydınlatarak” dönüştürebilmeyi planlayan ve bu suretle de Halkevleri gibi kurumlar tesis eden iktidar partisinin bilhassa rejimin sembolik açıdan önemli temsilcileri olan öğretmenler eliyle taşrada yetişkin insanlara ulaşma yönündeki uğraşlarının yeterince karşılık bulmadığı söylenebilir. Okuldaki öğretmenleriniz “Cumhuriyet nedir” diye anlatırlarmıydı? – Tabii, şöyle söylerlerdi: “Cumhuriyet tadından yenmeyen şeker gibidir.” (4. Görüşmeci) Biz Şam radyosundan Kur’an dinlerdik. Orada devamlı Kur’an okunurdu. Hatta oruç açılırken Şam radyosunda ezan duyunc biz çocuklar bağırırdık köyde ezan okundu diye. Ona göre açardık orucu (10. Görüşmeci)
1
5
1,140
KİTAP: BALKAN RECONQUISTA’SI (TÜRKİYE’NİN UNUTULMUŞ MUHACİR KRİZİ) – KETEBE YAYINLARI “En azından birkaç Türk’ü öldürmenize yardım edebilseydim keşke…Onları aşağılamak yeterli değil; yok edilmeliler!” Voltaire’in 2. Katerina’ya mektubundan (John Trumpbour, “The Clash of Civilizations”) Maalesef huzursuz bir toplumuz. Tarih okumalarından anladığım kadarıyla bunun en önemli nedenlerinden biri, geçmiş yüzyıllarda yaşadığımız ağır yenilgiler, katliamlar, sürgünler ve bunların Anadolu'da bıraktığı derin toplumsal travmalardır. Özellikle Balkanların kaybı, toplu katliamlar, tecavüzler ve hayatta kalan yüz binlerce insanın Anadolu'ya zorunlu göçe tabi tutulması, toplum hafızasında silinmesi güç izler bırakmıştır. Bu acı sürecin en önemli dönüm noktalarından biri de, 1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı olarak bilinen ve "93 Harbi" diye anılan savaşta yaşanan ağır yenilgidir.1875’te Bosna-Hersek’teki Sırp isyanı sonrasında Bulgarların da bunu fırsat bilerek ayaklanmaları ve Türk köylerine (O dönem Batılıların Osmanlı Müslümanlarının hepsine Türk diye adlandırıyorlardı) baskın ve katliam yapmaları sonucu(ölenlerin çoğu Müslüman çingenelerdi) isyan Osmanlı düzenli ve düzensiz ordusu tarafından (Bunların ağırlıklı olarak Pomak Müslümanları ve 1856 dan sonra Rusların Balkanlara sürdüğü Çerkezlerin oluşturduğu söylenir) kanlı bir biçimde isyanı bastırdı. Bu ayaklanmanın bastırılması sonrası izleyen bir buçuk yıl içinde yaklaşık iki yüz Avrupa gazetesi, Bulgarların maruz kaldığı şiddeti kınayan üç bini aşkın makale yayımladı. Avrupa’da yerleri olmayan “Asyalı” Türklerin ötekileştirilme /şeytanlaştırma süreci pekiştirildi. Avrupa kamuoyu Osmanlı İmparatorluğuna karşı yüksek tepki gösterdi; Victor Hugo, Oscar Wilde, Giuseppe Garibaldi, Charles Darwin ve Dostoyevski (Kromozov Kardeşler’de detaylı atıf yapıyor) gibi dönemin önde gelen yazar ve düşünürleri açık biçimde Türk (Müslüman) karşıtı bir tutum benimsedi. (Bu dönemde sadece Tolstoy’da bunu göremiyoruz hatta Anna Karanina’da savaş arzusunu körükleyenleri eleştirir. Ayrıca Tolstoy’un yayıncısı tanınmış bir Panslavist olan Mihail N. Katkov, Tolstoy’un savaş ve Panslavizm ile ilgili pasajlarını yayımlamayı reddetmişti.) Yapılan müzakerelerin sonuçsuz kalmasıyla Nisan 1877 de Avrupa devletlerinin desteğini alan Rus birlikleri Tuna Nehri’ni geçti, hedef Konstantinopolis’e kadardı. Avrupalıların Avrupa’da Türkleri sürme dürtüsü uzun bir maziye dayanır. Temelde Papa 2. Urban’ın “lanetlenmiş bir ırk” ya da “şeytanın kölesi” olarak nitelendirdiği Türklerden kutsal toprakları alma çağrısı ve benzer klişeler, asırlar sonra dahi defaten dile getirilmiştir. Nitekim 1. Dünya Savaşı’nda İngiltere ile Osmanlı karşı karşıya geldiğinde İngiliz askerleri hem basında hem de resmi propagandada “modern haçlılar” olarak yüceltilmiş, Filistin’deki harekât ise “Son Haçlı Seferi” diye anılmıştı. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus ordusu, Kazak birlikleri ve yerel Bulgar unsurlarının dahil olduğu şiddet sarmalı, bugün etnik temizlik olarak adlandırılan bir felaket zincirine dönüştü. Yüzbinlerce Müslüman öldürüldü, köyleri yıkılıp yakılırken Bulgaristan’dan Türkiye’ye doğru hayatta kalma mücadelesine dönüşen bir göçe zorlandı. William H. Holt, bu etkileyici çalışmasında yalnızca bir tarih anlatmıyor, aynı zamanda unutulmuş bir dünyanın hafızasını yeniden kuruyor ve soruyor böyle büyük bir trajedi “neden hatırlanmıyor?” Modern Türk devletinin kuruluş süreci, siyasi dönüşümler ve kolektif hafızanın seçici yapısı üzerinden bu sessizliğin izini sürüyor. Tanıklıklar, arşiv belgeleri ve bireysel hikayelerle örülü kitap, Bulgaristan’dan başlayan kaçışın İstanbul’a oradan da Anadolu’da yeniden kurulan hayata uzanan zorlu yolculuğunu bütün çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Kitap; acının nasıl görünmez kılındığını ve unutulmuş bir tarihin tam ortasında, okuru görmezden gelinmiş bir hakikatle baş başa bırakıyor. “Ah tren kara tren”, “Deryalar (Yusufum)”, “Bize derler Manastırlı”, “Vardar Ovası”, “Çalın Davullar”++
1
1
10
1,828
vb gibi şarkı ve türküleri ise katliam ve zorunlu göçün bıraktığı toplumsal travmaların tarihi belgeleri niteliğinde aramızda sessizce dolaşıyor…
1
3
610
Keşke okumasaydım. Acının bu kadarını artık unutmam mümkün değil…
238
KİTAP: MÜSLÜMAN SİCİLYA (KESİŞMELER VE MİRAS) – NUHA ALSHAAR – KETEBE YAYINLARI 800 yılında Müslüman hakimiyetine giren Akdeniz’in kalbinde, medeniyetlerin kesişim ve çatışma noktasında yer alan Sicilya’nın 1061 yılında Norman hakimiyeti ile birlikte devam eden süreçteki İslam medeniyetinin Batı’daki en parlak ve özgün merkezlerinden biri olarak tarihe geçmiştir. Fıkıhtan felsefeye, tekstilden mimari ve tarıma (Müslümanlar adaya portakal, limon ve, şeker kamışı ve pamuk gibi bitkileri getirerek Sicilya tarımını devrim niteliğinde değiştirdiler). Farklı inanç ve dillerin bir arada olduğu dinamik bir etkileşim sahasına dönüşen ada; İbn Rüşd’ün felsefi yankılarından Norman saraylarındaki Arapça kitabelere, İbn Hamdis’in vatan hasretiyle yoğrulmuş şiirlerinden Malta dilinin köklerine kadar hem Doğu’nun hem Batı’nın hafızasında derin izler bırakmıştır. Sicilya’nın Endülüs ile sıkı ilişkisi sayesinde Sicilya’da bulunan bir çok Yunanca kaynağın tercümeleri de bu dönemde hız kazanmış; örneğin Endülüs Emevi Halifesi 3. Abdurrahman (912-961), Dioskorides’in “Meteria Medica”sını tercüme etmesi için Sicilyalı hekim Ebu Abdullah’tan destek almıştır. 12 yy da Normanlar tarafından Müslüman egemenliğine son verilen Sicilya’da Arapça etkin ilim dili olmaya devam etmiş, Sicilya, Endülüs, Mısır, Kuzey Afrika arasında arapça yazmaya devam eden yazar alışverişi vardı. Norman döneminde Sicilya’nın entelektüel kültürü, Müslüman düşünce ve felsefesiyle etkileşim halindeydi. Bu düşünce, Arapça metinlerin Latinceye tercüme edilmesiyle kıta Avrupası’nda da etkili olmaya başladı. Bunlar arasında Michael Scott (öl. 1232) ve William of Luna (aynı yy) tarafından yapılan İbn Rüşd (Averroes) olarak da bilinir, ö. 1198) tercümeleri de yer almaktadır.M. Scott’un arapça eserlerden yaptığı çevirileri inceleyen Massimo Campanini’nin de gösterdiği gibi, İbn Rüşd’ün teorileri 13. Yy da Avrupa’da bilhassa etkilemeye devam etmiş ve diğerlerinin yanında Dante’yi de etkilemiştir. Norman Sicilyası ile İslam dünyası özellikle Fatimi Mısır’ı arasındaki kültürel etkileşim ve alışveriş, sanat ve mimari alanlarında da devam etmiştir. Özellikle Sicilya’nın batı kesiminde, kiliselerin ve diğer binaların mimari ayrıntılarında görülebilir. Bunlarla birlikte Suriye mimari özellikleri kubbe ve bahçeler Sicilya binalarında kullanılmıştır. Arkeoloji, sanat tarihi, filoloji ve siyasi tarih disiplinlerini harmanlayan bu kapsamlı eser, Orta Çağ Akdeniz dünyasını merek edenler için önemli bir kaynak. Meraklılarına…
7
918
KİTAP: ÇAĞLARI AŞAN DAHİLER (İBN SİNA, BİRUNİ VE KAYIP AYDINLANMA) – S.FREDERICK STARR – KRONİK YAYINLARI Daha önceki kitabı “Kayıp Aydınlanma” ile o dönemde ki bilimsel çalışmaları “altın çağ “ olarak tanımlayan yazar; Müslüman Orta Asya’nın düşünce iklimini inşa eden şehirler, ağlar ve kültürel ortamını araştırdığı kitabından sonra bu kitabı ile de o benzersiz yükselişi mümkün kılan iki olağanüstü dâhinin hikayesini yakından tanıtmaya çalışıyor. Bugün eserlerinin elimize 250’ya yakın kısmen ve tamamı ulaşabilen İbn Sina ile kendi yaptığı listede 140’e yakın eseri olduğunu bildiğimiz ama bir kısmı elimize ulaşmayan Biruni’nin (örneğin listesindeki 3 gök bilim kitabı maalesef kayıp.) başta tıp, felsefe, matematik, gökbilimi, coğrafya ve doğa bilimlerine çağlarını aşan keşiflere imza attılar. Bu eserler yaklaşık bin senedir tercüme edilmekte olup; Thomas Aquinas, Dante ve Chaucer her iki ismin latince tercümelerini okumuş, Kopernik ve Galileo tercüme edilmiş eserlerinden yararlanmışlardı. Biruni, Dünya’nın çevresini 16.yy’a kadar kimsenin ulaşamayacağı bir isabetle hesapladı, “Güneş Merkezli bir Evren” ihtimalini verilerle tartıştı ve Amerika kıtasının varlığını K. Kolomb’dan beş asır önce öngördü. İbn Sina ise felsefe ve metafiziğini yeni bir bütünlük içerisinde ele alarak Avrupa düşüncesini derinden etkiledi; el-Kanun fi’t -Tıb adlı eseri yüzyıllar boyunca Avrupa’dan Hindistan’a kadar tıp eğitiminin temel metni oldu. Her ikisi de Antik Yunan, Çin ve Hint miraslarını eleştiri süzgecinden geçirerek özgün katkılar ile daha sonrakilere ilham oldular. Bu iki dahi aynı dönemde ve aynı coğrafya da yaşadılar (İbn Sina ölüm 1037, Biruni ölüm 1048) Birbirleri ile çok sert bilimsel yazışmaları (mektuplar) 1920 de Kahire’de bir arşivde bulunana kadar unutulmuştu. Başta Astronomi, Tıp ve matematik olmak üzerine yaklaşık 20- 30 yıl süren bu tartışmalar bilim dünyasına zengin kaynaklar sunmuştur. Bu mektuplardan çıkardığımıza göre Biruni’nin İbn Sina’ya karşı temel eleştirisi: İbn Sina’nın üslubunun matematik ve şahsi gözleme değil, mantiki tutarlılıklara ve önceki alimlerin (Özellikle Aristo’nun) varsayılan otoritesine dayanmasından kaynaklanıyordu. Mektuplaşmalar derin bilimsel gözlemler ve analizler içermesinden dolayı kendilerinden sonrası için önemli örnekler olmuştur. Astronomi üzerine çok önemli gördüğüm bir husus Biruni’nin eşsiz katkılarıdır. Örneğin daha önce Batlamyus tarafından 23 derece 52 saniye, Hintli gökbilimcilerince 24 derece hesaplanan dünyanın eksen eğikliğini dönemin önde gelen Astronum ve matematikçisi Hucendi’nin bugünkü bilinen değere yakın 23 derece 32 dk ve 19 sn hesabını çalışmalar sonucu ilerletmesi ve Biruni’nin bu rakamı hatalı görüp daha da geliştirmesi ve geliştirdiği aleti duvar üzerine yerleştirmesi, daha sonraları bu aletin hem kendisinin Gazne’deki rasathanesi, hem de tarihin ilk modern rasathane örneklerinde Tusi’nin Meraga ve Uluğ Bey’in Semerkant’da ki rasathanesinin tasarlanmasının temelini oluşturmuştu. Astronomi üzerinde çalışırken, “Yıldızlara dayalı Kehanetlerde Aldatma Sanatına Karşı Bir Uyarı” adlı risale de yazdı ve hem Biruni Hem de İbn Sina, yıldız ilmi ve geleceği öngörme iddialarına yönelttikleri sert eleştirilerle bilineceklerdi. Din anlayışları üzerine bir çok görüş söylense de Seyyid Hüseyin Nasr başta olmak üzere bilim felsefesi tarihçilerine göre ; İbn Sina gibi Biruni’de dünyanın ebedi olduğu şeklindeki Yunan fikrini benimsememiş ve hatta “aptalca” bulmuştur. Aksine Tanrı’nın kainata hakim olduğu fikrini açıkça tasdik etmiştir. Yine İbn Sina gibi Şunni-Şii çatışmasının tamamen dışında kalmış, artan mezhepçilik karşısında “İslamiyet tüm milletleri tek bir çatı altında toplar” demiştir.
1
756
KİTAP: GÖRÜP İŞİTTİKLERİM – ALİ FUAD TÜRKGELDİ – KAPI YAYINLARI Ali Fuad Türkgeldi (1867-1935); Osmanlı’nın başta Meşrutiyet, 31 Mart ,Balkan Savaşları, 1.Dünya Savaşı, İstanbul’un işgali ve Milli Mücadele’ye saray çevresinde olan bitenlere yakından şahitlik etmiş ve yaşananlar hakkında önemli bilgiler bırakmış olan bir tarihçi ve devlet adamı. Meşrutiyet’den iki ay sonra Sadaret Mektupçuluğu’na (Sadrazamın yazışmalarından, gizli ve idari işlerinden sorumlu) tayin edilmesinden Mabeyn Başkatipliği (Padişahın saraydaki yazışmalarını, özel idari işlerini ve hükümetle olan iletişimini sağlayan en üst düzey görevli) görevinden ayrılıncıya kadar (Damat Ferit son döneminde görevden aldırmış) tanık olduğu önemli olayları anlatmış. Bu süreçte hizmet verdiği Sultan Reşad ve Vahidettin başta olmak üzere Sadrazam Hüseyin Hilmi Paşa, Tevfik Paşa, Kamil Paşa, Mahmut Şevket Paşa, Said Halim Paşa, Talat Paşa İzzet Paşa Damat Perid, Ali Rıza Paşa, Salih Paşa’ların döneminde olup bitenler ve bu zor dönemlerde bu kişilerin aldıkları karar ve davranışlar dönem ile ilgili ilginç veriler sunuyor. Kitaptan anekdotlara geçmeden önce şu önemli noktanın altını çizmek lazım: “ Tarih ve kahramanları, siyah-beyaz değerlendirmelerin dışında çok daha karışık, farklı ara tonlar içeren süreçleri içeriyor. Bu kitap da yaşanılan zor bir dönem ile ilgili bir kişinin şahitliklerinin sübjektif tarafları olma ihtimali de olsa çok şey anlatıyor.” Kitaptan: - Sadrazam Hüseyin Hilmi Paşa, “hal edilen” Padişah Abdülhamid hakkında Divan-ı Harb kararının reddi hakkındaki mazbatanın Taslağını bizzat kaleme aldı. Zaten Talat Paşa da Abdülhamid’in 31 Mart Olayı’nda dahli olmadığını bana bir çok defa söylemişti. - Seferberlik kararıyla savaşın ilanı (Balkan Savaşları) geçen günlerde odama gelen Harbiye Nazırı Nazım Paşa ile konuşurken savaş planlarının hazır olup olmadığını sordum. “Mahmut Şevket Paşa zamanında birtakım planlar yapılmış, getirtip inceleyeceğim” dedi. Anladım ki hala incelenmemiş. - Bozguna uğrayan ordu Çatalca’ya doğru çekiliyor, Bulgar ise ilerliyordu. Bu esnada İttihatçılar harekete geçtiler. Bir gün Ayan’dan Manastırlı İsmail Hakkı, eski Şeyhülislam Musa Kazım Efendilerle eski Dahiliye Nazırı Haci Adil Bey Saray’ a gelerek Padişah ile görüşerek durumun vahameti nedeniyle Nazım Paşa’nın azlini ve yerine Mahmut Şevket Paşa’nın başkomutan vekaletine ricada bulundular - Balkan devletleri Rumeli’yi elimizden almak için ittifak ettikleri halde paylaşım onuşunda savaşa tutuştular ve Bulgarlar saldırıya uğrayınca İşgal ettikleri Edirne’yi boşaltmak zorunda kaldılar. Talat Bey Edirne üzerine yürümek için orduya izin verilmesi hakkında uğraşa uğraşa Meclis-i Vükela’dan çıkarttığı mazbatayı Saray’a getirdi Sadrazam Said Halim Paşa, Şeyhulislam Esad Efendi ve Adliye Nazırı İbrahim Bey’in de arka çıkmasıyla kabineden tereddüt edenlere üstünlük sağlayarak padişahın onayı alındı. - 1. Dünya savaşın’da Rusya, İngiltere ve Fransa’nın bize harp ilan etmesi sonucu gelişen olaylar karşısında Padişahın, kabine üyelerini alarak birlikte Eskişehir’ gidecekti. Hakan-ı sabıkı (Sultan Abdülhamid) İstanbul da yalnız bırakmak istemediklerinden o da birlikte götürülecekti. Sultan Reşad haber gönderek sabık Hakan’ın hazırlanmasını için haber gönderdi. Kendisi gitmek istemediğini, Padişah’ın da İstanbul’dan ayrılmamasını tavsiye ederek, bir kere çıkılırsa bir daha geri dönüşün olmayacağı uyarısını yaptı… - Hünkar bir gün Talat Paşa’ya “Senin evin yok. Bir ev almak istersen ben de yardım ederim” demiş. Talat Paşa huzurdan çıkınca beni ve Başmabeynciyi çağırıp Padişah bana böyle bir teklifte bulundu be benim prensibime uygun değildir, kendisini gücendirmeden önünün alınmasını istedi. Talat Paşa şahsi menfaatlerinin peşinde koşan biri değildi….
1
1
17
1,950
1 KİTAP: HATIRALAR (NEREDEN BAŞLAMIŞTIK NERELERE GİTTİ İŞİN UCU)-MÜNİR R. AKTOLGA- ALTER YAYINCILIK 6 Mayıs tarihi, 68 kuşağının önde gelenlerinin asılarak ölüme gönderildiği tarih. Kitap, Yazarın ifadesiyle; “1968’den bu yana ideolojik-teorik bir arkeloji çalışması”, ama o aynı zamanda kendisine “solcu”, işci sınıfı devrimcisi” diyen yazarın da içinde bulunduğu 68 kuşağının hikayesi ve eleştirisi de. Münir Aktolga Mersin’den 1966 ODTÜ Ünv. kazanmasıyla TİP ile başlayan macerasında Deniz Gezmiş, Mahir Çayan gibi 68 kuşağının önde gelenleriyle birlikteliğinin kendi ifadesiyle cuntacılık ve gerillacılık konusunda eleştirileriyle onlardan ayrışması; yine kendi ifadesiyle 8-9 Mart’ta “sol cunta” beklerken, 12 Mart’ta (1971) “sağ cunta” geldi! Kimimiz öldük, geri kalanlarımız da hapishaneleri doldurduk. 9 yıl yattıktan sonra 80’li yılların başında yurtdışına çıkışı, dönercilik yaparken bir taraftanda öğrencilik yıllarında başladığı yoğun okuma ve düşünme faaliyetlerini sürdürmüş.  Bazılarına katılmasam da bence Münir Aktolga’nın bu kitabın da bu toplumu anlama/anlamlandırma konusunda çok değerli tespitler olduğunu düşünüyorum. Kendi kaleminden Kitabdan alıntılar: -3. Selim ve 2. Mahmut’un Osmanlı’dan bu yana “Batılılaşma” adı altında yaşanılan kültür ihtilali süreci; Devlet’in gerici halkına ragmen “burjuva devrimcisi”, “ilerici” bir güç olarak tarih sahnesinde yer alışının başlangıcıdır. “Devlet’i kurtarmak” amacıyla yaratılan ve Tanzimat’tan Meşrutiyet’e,İttihatçılardan Kemalizme, oradan da 27 Mayıs’a ve daha sonra da, “Kemalizmle sosyalizm arasında aşılmaz duvarlar bulunmadığı” için (!) yeni kuşak Jöntürkler olarak bilumum “solculara” kadar bütün bu oluşumların hepsinin (bugün artık “Beyaz Türkler” olarak ifade edilen bütün o “ asker, sivil aydın” kesimlerin) bu sürecin ürünleri olduğunu görürsünüz. Bizler de Bu sürecin aktörleri olarak toplum mühendisliğine soyunan sübjektif idealist-pozitivist gençlerdik, daha açık ifade etmek gerekirse tipik Jöntürklerdik. - 1950’ye gelince yukardan aşağıya doğru işleyen Devletçi merkeziyetçi sistem, yepyeni bir süreci tetikleyerek, sadece Cumhuriyet döneminde değil Osmanlı döneminde de hep ikinci sınıf konumunda kalmış olan girişimci “ Çevre” güçlerinin “Merkez” e, iktidara doğru yürüyüşünün yolunu açıyordu. Yok efendim, “Menderes’in de hataları varmış da , şöyleymiş, böyleymiş! Tabi ki vardı, ama sistem bir kere, genel seçimler yoluyla iktidar değişimini de içine alan bir “ demokratikleşme” sürecine girmişti ya, önemli olan bu değilmiydi? (Elbette bütün bunlar o döneme damgasını vuran dış dinamiğin etki alanı içinde, dünya konjöktörü içerisinde oluyordu)…İşte 27 Mayıs darbesi bu süreci akibete uğratmıştır. Onun, yani 27 Mayıs’ın Devlet zoruyla bu millet yıllarca zorla “devrim” diye kutlatıldığını unutmayalım! Tabi bizler de, yani “ solcular” da bu konuda Devlet’in yanında idik; onu “asker, sivil aydın zümrenin” “ilerici” bir hareketi olarak değerlendirerek geleneksel halk kitlelerinin karşısında Devlet’le yan yana duruyorduk! Bu kadar basir bir gerçeği bile görmek ne kadar zormuş meğer! Şu tabloya bakın; tankların üstünde “kahrolsun Amerika” diyerek 27 Mayıs’ı kutlayan 68’in “solcu- devrimci gençleri… - Asıl düşman Menderes’li, Demirel’li “Anadolu burjuvalarıydı” “Anadolu burjuvazisi” diyoruz, çünkü, değindiğimiz gibi , Türkiye’de bir de “Beyaztürk” Devlet’in yarattığı “Devletçi kapitalizmin” temsilcisi olan “Devletçi burjuvalar” vardı! Ve bu dönemde onlar da “asker-sivil zinde güçlerle” ve ”solcularla” birlikte Devlet’in yanında duruyurlardı…Gel de çık işin içinden! Siz dünyanın neresinde “kapitalist bir ülkede” burjuvaziye karşı mücadele eden bir devlet gördünüz? +++
1
6
1,329
Dikkat ederseniz, dönüp dolaşıp varılan yer hep şu oluyor: Türkiye’deki Devlet olayını kavramanın yolu Osmanlı’dan bu yana Türkiye toplumunun tarihsel gelişme diyalektiğini kavrayabilmekten geçiyor…. Ama bu Tabi Bati toplumlarından farklı bir sürece işaret ettiği için, ne “asker-sivil aydın” kökenli “Beyaztürk” zümrenin içinden çıkıp gelen gelen “solcuların”, ne de “Türkiye’nin zencileri” denilen “Çevre” unsurlarının, travmalarla dolu bu süreci kavrayarak düğümü çözmeleri mümkün olamıyor, mesele budur! - Avrupa’da ise durum bambaşkaydı, burjuva-devrimi süreci buralardan başlamıştı ama, burada devrim aşağıdan yukarıya doğru bir sivil toplum hareketiyle birlikte gerçekleşmişti. Yani burada hiçbir şekilde toplum mühendisliğine yer yoktu. Bu yüzden de insanlar daha İleri olanı inşa ederken eskiden beri varolan kültürü parçalayıp yok etme ihtiyacı duymamışlardı. Biz ne yapıyoruz? Yık bunların yerine Batı’da ne varsa onu inşa etmeye çalış. Bu şekilde biz kendi köklerimizi yok ediyoruz aslında, kendi ellerimizle toplumsal hafızamızı yok ediyoruz… Ne kalıyor o zaman geriye? Hafızası olmayan bir insanın- ya da toplumun özgün kimliği kalır mı? Kendisi olarak var olmayı başarabilir mi? Kendisi olarak varolmayı başaramayan bir insan ya da toplum hayat yollarında daha ileriye gidebilir mi? Nasıl gideceksin ki, sen ancak Batı’ya bakarak , ama onları da tam anlamayarak, mekanik şekilde taklit ederek yol alabiliyorsun!İşte, günümüz Türkiye’sine damgasını vuran o “Beyaztürk” devrimciliğiniz özü, esası budur…
1
6
861
Kitapdan: Hey Yusuf, Taylan, Ulaş, Hüseyin, Sinan ve diğerleri! Sizleri unuturmuyum hiç! Hele seni Yusuf (Aslan) ! Ulaş, sen ve ben ODTÜ Fizik Bölümünde sınıf arkadaşıydık. ve sen ilk zamanlarda bizim gibi "solcu" falan değildin. ama seni 0 Amerika'ya karşı mtinge götürdüğümüz süreçden sonra bizi yeterince aktif bulmaz olmuşdun... Bak sana bir şey anlatayım: Geçenlerde facebook da rasladım. iyi niyetli genç bir insan senin mezarını ziyarete gidiyor ve orada kağıtlara yazılmış bir sürü dualar falan görüyor! Şaşırmış!.. Başka türlü açıklayamadığı için de hemen demiş ki, insanları mezarda bile rahat bırakmıyorlar! Tabi, nereden bilecekti senin ailenin -özellikle babanın- dindar insanlar olduğunu! Hiç unutmam, sen Filistene gittiğin zaman bile baban okula gelip hep seni sorardı, o kadar çok severdi ki seni... Hatim indirip her gün dualar ettiğini söylerdi. Hatta bir seferinde de muska vermişti Ulaş'a, seni görürse vermesi için... Bunlar aklıma gelince gözlerim doluyor.
1
1
756
KİTAP: PARAYI VERDİ DÜDÜĞÜ ÇALDI(SANAT VE EDEBİYAT DÜNYASINDA CIA PARMAĞI) – FRANCES STONOR SAUNDERS – İMGE KİTABEVİ Kitap 2. Dünya Savaşı sonrasında başlayan Soğuk Savaş döneminde Truman Doktrini ve Marshall Planlarına paralel, eski OSS yeni CIA oluşumuyla birlikte ABD tarafının Batı Avrupa’da gizli bir propaganda programına büyük paraların ayrılması, başta vakıflar olmak üzere (Farfield, Ford, Rockefeller, Fullbrigt vs) , dergiler, kongreler, sergiler eliyle yürüttüğü “Kültürel Özgürlük” adı altında yürütülen faaliyetleri anlatıyor. Başta Bertrand Russell, George Orwell, Stephen Spender, Karl Jasper, T.S Eliot, Arthur Koestler gibi düşünürlerin bu paralı propagandanın gönüllüleri olmaları ilginç… Hayranlıkla okuduğumuz Orwell’in kitaplarını tekrar okumak farz oldu… Acaba soğuk savaşın karşı tarafının hikayesi nasıldı? Başta Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Albert Camus vs olmak üzere? Daha da önemlisi acaba Türkiye’de kimler bu vakıflar ile gitti ve biliNçli ya da bilinçsiz bu işlerin içerisinde oldu? Kitap dan alıntılar: - J.P Morgan’ın oğullarının her ikisi de OSS mensubuydu, DuPont, Standart Oil’in sahibi Archbold, seyahat kitapları yayımcısı Eugene Fodor, Tolstoy’un göçmen torunu Ilia Tolstoy, Antoine de Saint-Exupery, Hemingway ve daha niceleri… - Teşkilat’ta bir süredir evrilip çevrilen bir düşünce vardı. Komünistlerle savaşmak için eski koministlerden daha iyisi bulunabilir miydi? - Sartre, Rusya’yı özgürlüğün koruyucusu olarak yüceltmeye devam ediyor, onun “aziz”i Jean Genet ise Gulaglar’ın varlığını inkar ediyordu. Arthur Koestler, işte yoldaşların dünya başkentiydi bu, diyordu. Koestler’in “Fransız gribine yakalandıkları” tanısını koyduğu pek çok Avrupalı aydının huşuyla baktığı Picasso, Camus, Anouilh gibi orta yetenekli, mesleklerinde hızla yükselmek isteyen eli çabukların başkenti, istese Kominist Partisi bir telefonla Paris’ten bütün Fransa’yı teslim alır, diye özetlemişti Koestler. - Teşkilat’ın bir Soğuk Savaş silahı olarak kültür seferberliği yürütme çabalarının temeli “özel” grupların ya da “dostlar”ın örgüt ağını, resmi olmayan bir konsorsiyumun içine sistemli bir biçimde dahil etmeye dayanıyordu. Bu hayır vakıflarının, iş dünyasının anonim şirketlerinin, başka kurum ve bireylerin bir girişim koalisyonuydu, bunlar Teşkilat’ın Batı Avrupa’daki gizli proğramlarına paravanlık etmek ve para pompalamak için Teşkilat ile el ele çalıştılar. Ayrıca bu “dostlar”ın yurtiçinde ve dışında hükümetin çıkarlarına sözcülük edeceklerine güvenilebilirdi ve sözcülük ederken de bunu kendi istekleriyle yapıyormuş gibi görüntüsü verebilirlerdi....
6
780