Serhat Yılmaz

Kaç gündür okuyup da bir türlü bitiremediğim bir kitap var. Okudukça sıkıyor, gün geçtikçe sayfa sayısı artıyor sanki. Karanlık bir tünelde can çekişiyor gibiyim. Baktığım her yerde onu görüyor, gittiğim her yere benimle geliyor. Bir türlü yakamı bırakmıyor. Kitap, kitap olmaktan çıkıp gündelik hayatımın davetsiz misafirine, zihnimin içinde dolaşan bir ağırlığa dönüşüyor. Az önce vicdan yaptım. Elime alıp biraz okuduktan sonra bazanın yanına bıraktım. Birkaç dakika sonra “Bir sigara içeyim, kuruyan boğazıma da bir yudum su çalayım” dedim. Muz kabuğuna, sabuna basıp kayarak düşenleri çok duydum ama kitaba basıp düşeni de ilk defa kendimle deneyimliyorum. Fena düştüm. Sol bacağım kanadı, dört parmağımda da azımsanmayacak bir acı var. Meğer kitap yalnızca zihnimi değil, bedenimi de hırpalamaya başlamış. Her ne hikmetse hep sol tarafa çalışıyor; darbeler de yaralar da hep soldan geliyor bana. Hayatımın hangi ara bu kadar tek taraflı bir hesaplaşmaya dönüştüğünü bilmiyorum. Kitapla teke tek dövüşün ilk iki raundunu kaybetmiş, içi öfke, acı ve hayal kırıklığıyla dolmuş biri olarak söylüyorum: “Çok sıkıldım ama bitecen oxlımm!” Öyle ya da böyle insan bazen bir kitabı okumaktan çok, ona yenilmemek için diretiyor. Sayfalar ilerledikçe merak değil, inat büyüyor. Bir yerden sonra mesele kitabın ne anlattığı olmaktan çıkıyor; onu bitirmeden bırakmanın insana kendisini yenilmiş hissettirmesinin önüne geçmeye uğraşıyor. Ben de şimdilik bu hesabı kapatmıyorum. Kanayan ayağıma, sızlayan parmaklarıma rağmen mücadeleye devam diyorum. Kitap mı beni bitirecek, ben mi kitabı bitireceğim, göreceğiz. Ahmet Arif’in deyimiyle: “Anam avradım olsun kaçarsam!”

Kent bugün, zengin din adamlarının yoksul ve aç insanlara ‘erdem’ üstüne vaaz verdikleri bir rezillik yeridir. [Umberto Eco / Gülün Adı] Umberto Eco’nun “Gülün Adı” adlı romanına ilham kaynağı olan, sonrasında filmi de çevrilen Manastır.

Homa bi rehma xo şa biko. Rabbim rahmetiyle muamele eylesin. Mekânı cennet, makamı âli olsun. Ardında kalan ailesine, yakınlarına ve tüm sevenlerine sabr-ı cemil, güç ve metanet versin. Acılarını paylaşıyor, merhuma Allah’tan rahmet; geride kalanlara başsağlığı ve sabır diliyorum.

Deyîrbazo delal Mucahît Goker, qezayê Çewlîg, Dara-Hênî ra yo. Deyîra xwu “Evdalo” de halê feqîrîyê xortanê ma nîşan dano. Goş bidên ci, seke Rençber Ezîz vano, “Feqîrê Çolîg mi vîra nêşîna…” Feqîrîyê Çolig zî feqîrîyê şarê ma zî û vindbîyayişê zonê (ziwanê) ma zî pîyor kemanîyê aqilî ra yo. Eke merdim hetê malê dinyayî ra feqir bo, eşkeno xwu raşt bikero, la hetê aqilî ra feqîr bo, di dinya de zî no feqîrî ra nêxelisyeno, tim û tim sey herî barê şarî xwu paşti de kirişneno. Goş bidên, goşdarî bikerên; seba feqîrîyê şarê ma, seba bêkesîyê zonê ma û seba paqijîyê hişê ma biney bifikiryên, misqalêk zî tefekkur bikerên… 🍁

Batı’nın gücü, ekonomisinden ya da askerî gücünden ileri gelmemektedir. Bu, işin görünen kısmıdır. Avrupa’nın Bacon’dan bu yana sahip olduğu değişmez güç kaynağı, eleştirel düşüncedir. [Aliya İzzetbegoviç]

Herifler kötü, saf, bilgisiz ya da cahil değiller. Ne yaptıklarını, neyi savunduklarını ve gerçeği nasıl çarpıttıklarını gayet iyi biliyorlar. Mesele hakikati bilmemeleri değil; hakikati bile isteye çiğnemeleri, çarpıtmaları, değersizleştirmeleri ve kendi çıkarları uğruna gerçeğin üzerini örtmeleri. 2026 yılında hâlâ ‘putçuluk’ oynamaları, sembolleri kutsallaştırıp aklı, düşünceyi ve vicdanı ayaklar altına almaları cehaletle açıklanamaz. Bilinçli bir körlük, bilinçli bir tercihtir. Hakikati eğip bükmek, yalanı meşrulaştırmak ve sorgulamadan itaati erdem diye pazarlamak… Bunların meselesi gerçeği görememek değil, gördükleri gerçeği inkâr edecek kadar ona düşman kesilmeleri. Putlarını korumak için hakikati kurban etmekten çekinmeyen bir zihniyetin ne samimiyetinden ne de ahlakından söz edilebilir.

Bir yanda açlıkla, yoksullukla pençeleşen; çalıştığı hâlde ay sonunu getiremeyen, fabrikalarda, madenlerde ezilerek, yanarak, göçük altında kalarak can veren insanlar… Öte yanda bütün bu hayatları, yaşanan acıları ve toplumsal gerçekliği konuşmak yerine sürekli “düşman”, “sembol” ve “taraf” üzerinden kutuplaşma üreten bu tür insanlar…

Tanrı’nın insanları özgür ve eşit yarattığına; herhangi bir ırkın diğerinden üstün olmadığı gibi, herhangi bir milletin de diğerinden iyi veya kötü olmadığına inanıyorum. İnsanların devredilemez hakları olduğuna, herhangi bir otoritenin insanları bu haklardan mahrum bırakma hakkının olmadığına inanıyorum. Çoğunluğun sınırsız gücüne inanmıyorum; çünkü çoğunluk despotizminin başka despotizmlerden farkı yoktur. Özgürlüğün ölçüsü azınlıklara nasıl davranıldığıdır ve insanların farklı düşünebilme özgürlüğünden önce düşünce özgürlüğüne sahip olması gerekir. İşte benim demokrasi anlayışım budur. [Aliya İzzetbegoviç]

Mevsimlerin yer değiştirip sıcakların köyleri, şehirleri yavaş yavaş etkisi altına aldığı, dağların doruklarında karların erimeye başladığı dönemlerde yolunuz düşerse şayet, görebilirsiniz küçük beyaz kurtçukların kara gözleriyle karlar arasından nasıl bir nizama selam durduğunu. Karın bile bir ömrü olduğunu; vakti geldiğinde leş gibi yere serildiğini, içerisine rüzgârların larvalar savurup serpiştirdiğini; eriyen karlarla birlikte kurtçukların da sulara karışıp çaylara, derelere, nehirlere aktığını, geçtiği güzergâhlardaki kuşlara, balıklara yem olduğunu yaşayarak öğrendim. İşte biz, iyi ya da kötü olduğu iddia edilen insanlar da hem maddi hem manevi dünyamızda hızla yaşlanıyor, çürüyor, çağın savurduğu larvalarla kurtlanıyor, zamanın çaylarına, derelerine, nehirlerine karışıp akıyoruz. Bir zamanlar kendimize ait sandığımız ne varsa geride bırakarak yavaş yavaş bir yok oluşa doğru ilerliyoruz. Zaman, her şeyi dişleri arasında öğütüp midesine indiren, karnı büyük, obur bir canavara benziyor. İyiyi de kötüyü de, tembeli de çalışkanı da, Amedsporlu ile Galatasaraylıyı da, Filistinli ile İsrailliyi de aynı midede sindirip aynı toprağa sıçan bir canavar hem de! Aralarındaki bütün ayrımları bedenlerin çürüyüşünde silikleştirip aynı toprağa gönderen Allah’a hamdolsun. Ne var ki aynı toprağa karışmak, aynı izleri bırakmak anlamına gelmiyor. Toprağa düşen her şey aynı biçimde kaybolmuyor. Kimi iyiliğin, kimi kötülüğün köklerinden tutunup yeniden filiz veriyor. Bedenler çürüyor, isimler unutuluyor, iktidarlar dağılıyor; ama insanın dünyada açtığı yaralar da ektiği iyilikler de kendisinden sonra bir şekilde yaşamayı sürdürüyor. Her şey başka bir biçimde yeniden başlıyor. Mevzu, bu döngünün nereye vardığını bilmememiz değil, içinde yaşarken ona bir anlam vermeye çalışmamızdır. Milyarlarca yıllık dünyamızı (başka dünyaları, yıldızları, gezegenleri, galaksileri, kara delikleri saymıyorum bile) yirmi otuz yıllık bir bilgi birikimiyle anlamlandırmaya çalışmak, hayvanat bahçesinde bir filin karşısına geçip ona dokunarak bütün bir fili tarif etmeye çalışan altı körün hikâyesine benziyor. Biri hortumuna dokunup yılan, diğeri bacağına dokunup sütun, bir başkası kulağına dokunup yelpaze sanıyor. Her biri dokunduğu yerde haklı, bütün karşısında eksik kalıyor. Hakikat dediğimiz şey de çoğu zaman dokunabildiğimiz parçaya verdiğimiz isimden ibaret kalıyor. Bu uçsuz bucaksız, bilmem kaç milyar yıllık evrende, sınırlı bilgimizle yol alırken kendi varlığımızın kozmik ölçekte bir toz zerresi bile olmadığını fark edip hayrete düşüyor; fili es geçip mistik bir öykünün peşine düşüyor, sorularımızı çoğaltıp bilinmeyenin karşısına kendi hikâyemizi koymaya uğraşıyoruz. Kimileri için mistik anlatılar ölümün ötesinde bir kapı aralama umuduna dönüşüyor; kimileri görünmeyenin ardında başka bir zaman, başka bir boyut, başka bir varoluş arıyor. Sözüm ona ölümün olmadığı, her şeyin gün gibi, güneş gibi aşikâr olduğu bir yere ulaşabilirsek içimizdeki bütün sorular da susacak. Oysa bilinmeyenin önüne çektiğimiz her perde yalnızca bilmediğimiz şeyin biçimini değiştiriyor. Bir kapı arıyoruz; ardında ne olduğunu bilmeden, açıldığında hangi sorularla karşılaşacağımızı düşünmeden. Ölümün ötesine geçmekten çok, ölümün bu yakasında yaşamanın ne anlama geldiğini öğrenmeye ihtiyacımız var. Evrenin karşısında küçülmek, insanın kendi hakikatine ulaşabilmesinin ilk şartıdır belki de. Bütün bu akışın, çürümenin ve unutuluşun ortasında gördüğüm şeyi yalnızca seyretmekle yetinemiyorum. Karların arasından başını çıkaran o küçük kurtçukların gözlerinde neyin saklı olduğunu bilmiyorum; zamanın nereye aktığını, ölümün neyi bitirip neyi başlattığını da bilmiyorum. Bildiğim, bilmediklerimin bildiklerimden çok daha fazla olduğunu söylüyor sadece. Bizi biz yapan, bu uçsuz bucaksız evrenin, bu uçsuz bucaksız bilgisizliğin içerisinde hâlâ bir ses, hâlâ bir söz sahibi olmak istememizdir belki de. Ne diyordu adı İsmet olan şair? “Beni bir ses sahibi kıl; kefarete hazırım!”

Harfler için de bir “ümmet”tir, diyor İbn Arabî. Onlar da muhatap, onlar da mükellef; kendi cinslerinden peygamberleri, kendi şeriatları, kendi ibadetleri var. Bizim bildiğimiz “anlam”, onların bir araya gelişinden doğuyor; bizim kurduğumuz “dünya” ise onların bir araya gelişinin bir başka hâli oluyor. O harfleri harmanlayıp bir ümmet kılanlara, kelimelerden bir dünya kurup gurbeti ve ayrılığı sonlandıranlara, ortaya bir eser, bir şaheser çıkaranlara esaslı bir selam olsun. Tek başlarına bir ses, yan yana gelince bir anlam, bir araya gelince bir dünya olanlara… Gökyüzü ağır, Bingöl’de kar havası var. Böyle havalarda Arabî’nin harflerinden Nâzım’ın dizelerine uzanıyor aklım. Bir tarafta Arabî’nin harflerin batınî sırrını fısıldayan dervişane sükûneti; diğer tarafta Nâzım’ın kelimeleri dünyanın kurşunî ağırlığına karşı ayağa kaldıran gür sadası… “Hava toprak gibi gebe,
Hava kurşun gibi ağır…” Biri harflerin ve kâinatın yazılışındaki sırrı aralıyor, diğeri o sırrı insanın omuzuna yükleyip bir eyleme, bir haykırışa dönüştürüyor: “Bağır bağır bağırıyorum: 
Koşun, kurşun eritmeye çağırıyorum!”

Taşralı toplumlarda partizan bir böcek, bir düşünürden daha değerlidir. [Atasoy Müftüoğlu]

Bütün süper kahramanları kendisine hayran bırakan, ardı sıra sürükleyen çocuksu, tertemiz, adanmış bir müslümanlıktan; bütün süper kahramanları kendisiyle beraber kirleten, yozlaşmış, tamahkâr, büyüyen bir ‘islamcılığa’ vardık. Bu bıçak taşın değil, İsmail’in başını keser.

Aşırı okuma bizi daha zeki kılmaz. Bazı insanlar kitapları basitçe ‘yutarlar’. Onlar bunu yaparken ‘sindirmek’, okunanı işlemek, hazmetmek ve anlamak için gerekli olan zorunlu düşünce fasılalarına riayet etmezler. Bu tür insanlar konuşurken, Hegel, Heidegger ve Marx’tan bazı parçalar ham olarak işlenmemiş hâlde çıkar. Bir arının poleni bala dönüştürmesinin ‘dâhilî’ çalışma gerektirmesi gibi okuma da şahsî bir katkı gerektirir. [Aliya İzzetbegoviç]

Bunca yoksunluğun, işsizliğin, adaletsizliğin, çürümüşlüğün ve kokuşmuşluğun içerisinde; bazen bir kitaba, bazen bir duaya, bazen bir şiire ya da bir türküye sığınarak kendimize kıymamaya, “insan” kalmaya uğraşıyoruz. Gel gör ki bunu dahi anlamıyorlar. O sığınağa da girip ellerinden gelen her türlü kötülüğü yapmaya çalışıyorlar. Kaybedecek hiçbir şeyi olmayan insanların kendi dünyalarına çekilip Rabbin kendilerine ayırdığı süreyi sessizce doldurmak istemelerini kaygıya, korkuya, çaresizliğe yoruyorlar. Yanlış yapıyorlar. Korkarım ki bir tedbir alınmazsa, müdahale edilmezse; yanlıştaki bu ısrar, iyinin, güzelin, hayrın ve hasenatın bir bütün olarak bu toprakları terk etmesine sebep olacak. Çünkü Allah bir kişinin belasını vermek istedi mi, onu iyileri yermeye, iyilere dokunmaya, iyilerle uğraşmaya sevk eder. O sevk gerçekleştiğinde ise geriye ne sığınacak bir liman ne de sığınacak bir “insan” kalır. “İnsan” kalmak ümidiyle, kalın sağlıcakla.

Sabah uyandım, pencereyi açtım… Sabahları pencere açmaya bayılıyorum! Günaydın! 😊

Allah’ım! İrademi, bilgimi, isyanımı, ihtiyaçsızlığımı, hayretimi, ruh inceliğimi, cesaretimi ve yalnızlığımı artır. [Dr. Ali Şeriati]

Osmanlı’nın özerk Kürt bölgelerine yönelik başlattığı savaş, Kürt beyliklerinin aralarındaki ihtilaflar ve ‘ihanetler’ sonucunda Osmanlı’nın kesin zaferiyle sonuçlanır. Parçada adı sıkça zikredilen Êzdînşêr ise Bedîrxan Bey’in sırtını verdiği, başkentini teslim ettiği yakını, akrabası, öz yeğenidir. Bedîrxan Bey ve fedailerinin müthiş bir direniş örneği sergilediği ve savaşın Kürtler lehine döndüğü bir süreçte, yeğeni Êzdînşêr, Osmanlı’yla “Mîrlik” karşılığında anlaşarak saf değiştirir, kapıları açar ve savaş ağır bir yenilgiyle sonuçlanır. Bedîrxan Bey önce Girit’e, sonra da Şam’a sürgün edilir. Êzdînşêr Bey de amcasına ve halkına ihaneti karşılığında, Osmanlı’yla yaptığı anlaşma sonucu “Mîr” olarak atanmayı bekler; ancak Osmanlı’nın kendisine verdiği sözü tutmaması nedeniyle bir süre sonra o da isyan eder. Tanzimat’tan günümüze kadar süren Kürt isyanlarının ve ihanetlerinin ilk ve en önemli kahramanlarıdır Bedîrxan Bey ile Êzdînşêr. İhtilaf ve ihanet ise günümüze kadar süregelen Kürt tarihinin kısa bir özeti gibidir. Goş bidên, goşdarî bikerên… 🍁