Ulaş Difficile

Şimdi 7 vaka: 3 ölüm, 1’i kritik, 3 hafif semptomlu. Hantavirüsün bu gemide görülmesi için 3 sebep olabilir: 👉1. Gemideki fare(ler) var ve dışkı idrar ile virüsü bulaştırıyor, insanlar da buradan kapıyor. (Şimdilik bence en mantıklısı bu çünkü mürettebattan da biri hastalanmış). 👉2. Hantavirüs kuluçka süresi uzun sürebileceği için gemiye binmeden önce kaptılar ve semptomlar gemide belirdi (yakın aile bireyleri için veya beraber gezenler için mantıklı ama mürettebatın nasıl kapmış olabileceğini açıklamıyor). 👉3. Gemideki hantavirüsün türü insandan insana daha kolay yayılabiliyor. Normalde insanlar arası bulaş kolay değil ama özellikle Andes virüs denen Hantavirüs alt türü önceden insanlar arasında bulaşmış. 👉Ölenlerden bir tanesi (2’inci vaka) 24 Nisan’da Saint Helena’da karaya çıkıyor ve hasta haliyle uçağa binip Johannesberg’e uçuyor, 26 Nisan’da hastane acil serviste ölüyor. PCR ile hantavirüs enfeksiyonu kesinleşiyor, uçaktakilere de uyarı veriliyor.

Virolog hatırlatması: Her sene 420bin insan gıda zehirlenmesinden ölüyor. Bunlardan 125bin’i 5 yaş altında çocuklar. 👉Gıda zehirlenmesi vakalarındaki patojenler genellikle 3 tür: Bakteri, Parazit, Virüs. 👉En yaygın bakteri vakaları: Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Campylobacter jejuni, Clostridium botulinum, Clostridium perfringens, Cronobacter sakazakii, Escherichia coli, Listeria monocytogenes, Salmonella, Shigella, Vibrio, Yersinia enterocolitica. 👉En yaygın virüs vakaları: Hepatit A, Norovirüs. 👉En yaygın parazit vakaları: Cyclospora cayetanensis, Toxoplasma gondii, Trichinella spiralis. 👉Gıda zehirlenmesine sebep olan bakterilerin çoğu aslında doğada bazıları ise vücudumuzda yaşıyor. Yani varlıkları hastalık için yeterli değil. 👉Özellikle bu bakterilerin gıda zehirlenmesine sebep olması için Enterotoxin genlerini barındırması ve yeterli miktarda üreyip bu Enterotoxin’i salgılaması, bu Enterotoxin’in stabil kalması ve herhangi bir yemek hazırlama ritüeline rağmen yeterli Enterotoxin’in mevcut olması gerekiyor. 👉Mesela bazı enterotoxigenic E.coli türlerinin ürettiği Enterotoxin ya ısı-stabil (ısıya dayanıklı) ya ısı-labil (ısıya duyarlı) ya da ikisi beraber olabiliyor. 👉Bu ne demek? Isı-stabil enterotoxinler 100C ısıda bile 3-boyutlu yapılarını koruyabiliyorlar (görsele bkz). Bu yüzden bu durumda gıdalar pişirilse bile bakteri ölse bile bu ısı-stabil enterotoxinler yok olmayabilir. 👉Dolayısıyla “iyi pişmiş yiyin” tavsiyesi bu durumda yetersiz kalır. 👉Asıl önemli olan gıdaları bu tür patojen kaynaklarından korumak, ve muhafaza esnasında üremelerini ve toxin salgılamalarını önlemek. 👉Peki bu enterotoxinler neden ölümcül? Görsele bkz: bunlar hücre içindeki moleküllerimizle etkileşime girip hücre iyon kanallarının düzenini bozup elektrolit dengesini bozuyorlar, bu da tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabiliyor. Bu yüzden ciddi ishal vakalarında bol su ile beraber elektrolit (şeker ve tuz) katkısı yapılıyor. 👉Elektrolit dengesi bozan toxinler dışında direkt nörotoksin yani sinir sistemi felcine sebep olan toksinler var. Örnek: Clostridium botulinum bakterisi toksini. 👉Zaten bu yüzden bu aynı toxin tıpta Botox olarak kullanılır: bakterinin toksini ufak dozda enjekte edilir, oradaki sinir felcine sebep olur, insanlar kaslarını hareket ettiremez, ve bu güzellik olarak tercih edilir bazıları tarafından. Migren gibi başka sorunlarda da kullanılır. 👉Peki bu bakteriyel toksinlerin kaynağı ne? Virüsler. Bu bakterilerin içine yerleşmiş bakteriyofajlar beraberlerinde bu toksin genlerini getiriyor ve bakteriye evrimsel bir avantaj sağlıyor. Virüs konak bulduğu için, bakteri de ishal veya kusma ile yayıldığı için mutlu. 👉Bu bakteriler dışında virusler de gıda zehirlenmesine sebep. Norovirüs gibi kılıfsız virüsler mide asitine dayanıp bağırsağa ulaşıp yine oradaki moleküler ve elektrolit dengesini bozabiliyor. 👉Bu yüzden el yıkaması çok önemli: Büyük tuvalet sonrasında ellerine su değdirip çıkan insanları hepimiz görüyoruz. Ama bu kılıfsız kapsid barındıran virüsler çok dayanıklı. Kolonya bile yetersiz. Sabun su ve iyi yıkama tekniği şart. Bazı bakteriler spor oluşturuyor. Bunlara çamaşır suyu da etkisiz kalabilir ve özel sporisitler lazım. 👉Özetle: bu dünya hepimizin ama en yaygın varlıklar mikroorganizmalar. Bu yüzden suya ve sabuna dokunun. İşletmeler mutlaka halk sağlığı standartlarına uymalı. İstediğinizi yiyin, risklerine hazırlıklı olun. Ben şahsen yazın güneş altında bekleyen midyelere bir laboratuvar deneyi olarak bakıyorum. “Ne mutlu virüsler barınıyordur orada” diye geçiyor içimden.