Eerlijkheid duurt het langst ❤️

Een ochtendcolumn De democratie als quarantaine-inrichting. Ik volg met enige verwondering de discussie op X en Bluesky over Renske Leijten, die recent is gaan publiceren op het platform van Bart Nijman. De reacties richten zich nauwelijks op wat zij schrijft, maar vrijwel uitsluitend op waar zij dat doet. De plek van publicatie lijkt belangrijker geworden dan de inhoud zelf. Op Bluesky werd scherp gereageerd. Ook Sander Schimmelpenninck mengde zich in het debat. “Holy Fuk”, schreef hij, “Ik wist dat Leijten wat teveel in het slachtofferschap van De Gewone Man geloofde, maar om nou helemaal naar de dark side over te steken.” Het oordeel is helder. Dat Bart Nijman zich aan de rechterkant van het politieke en culturele spectrum beweegt ten opzichte van Leijten valt moeilijk te ontkennen. Maar juist dat maakt haar keuze interessant. Niet zwakker, maar sterker. Wie uitsluitend spreekt tot mensen die het al met hem eens zijn, doet niet aan overtuigen maar aan bevestigen. Dat kan prettig zijn, soms zelfs therapeutisch, maar het verandert weinig. Het alternatief is bekend. Schrijven voor mensen die het al met je eens zijn. Dat heeft voordelen. Je hoeft weinig uit te leggen, nauwelijks te overtuigen en zelden te twijfelen. Het is comfortabel en het voelt moreel verantwoord. Maar het is ook buitengewoon inefficiënt. In marketing weet men dat al jaren. Wie nieuwe klanten wil, moet zich wenden tot mensen die nog geen klant zijn. In de politiek heet dat ineens verraad. De aantrekkingskracht van platforms als Bluesky is in dat licht goed te begrijpen. De keuze om daar te publiceren is in de kern een zoektocht naar medestanders, niet naar tegenspraak. Naar een publiek dat de uitgangspunten deelt en de conclusies al kent. Dat is menselijk en verklaarbaar, maar het is iets anders dan debat. Onderzoek naar mediagebruik laat zien hoe diep deze logica inmiddels is geïnternaliseerd. Het Reuters Institute en het Pew Research Center beschrijven hoe publieke discussie steeds sterker verloopt langs ideologische breuklijnen. Mensen consumeren nieuws binnen hun eigen morele comfortzone en beschouwen afwijking niet als uitdaging, maar als besmettingsgevaar. De democratie als quarantaine-inrichting. In dat licht is de term “dark side” veelzeggend. Hij suggereert niet zozeer een inhoudelijk meningsverschil, maar een morele afgrond. Alsof men van mening verandert door een hyperlink. Alsof ideeën zich gedragen als virussen. Het is een geruststellend wereldbeeld. Zolang het kwaad elders zit, hoeven we onszelf niet lastig te vallen met twijfel. Juist daarom wekt een beweging in de tegenovergestelde richting zoveel weerstand. Niet omdat de inhoud plotseling problematisch wordt, maar omdat de vanzelfsprekende ordening wordt doorbroken. Een tekst verschijnt buiten de vertrouwde kring, en dat voelt al snel als een grensoverschrijding. Misschien zegt dat minder over Renske Leijten dan over de manier waarop het publieke debat zich heeft ontwikkeld. Waar posities steeds scherper worden bewaakt en de ruimte ertussen ongemakkelijk voelt. Niet omdat daar niets te zeggen valt, maar omdat daar mensen te vinden zijn die anders denken.