ఆసుపత్రి బిల్లుకు కళ్లెం వేసే రూలు.. 14 ఏళ్లుగా కాగితాల్లోనే! రేట్ల శ్రేణి నిర్ణయించాలన్న Rule 9(ii)ని సుప్రీంకోర్టులో సమర్థించిన కేంద్రం.. అమలుపై మాత్రం చేతులెత్తేసిన రాష్ట్రాలు ఒకే ఆపరేషన్‌కు ఒక ఆసుపత్రిలో లక్ష రూపాయలు.. మరో ఆసుపత్రిలో మూడు లక్షలు. ఏ ప్రాతిపదికన ఈ తేడా అని అడిగే దిక్కులేదు. ఇలాంటి ఇష్టారాజ్యపు వసూళ్లకు అడ్డుకట్ట వేయడానికే 2012లోనే ఒక నిబంధన వచ్చింది. వైద్య procedureలకు, సేవలకు కేంద్రం నిర్ణయించిన రేట్ల శ్రేణి (range of rates) లోపే ఆసుపత్రులు charge చేయాలన్నది Clinical Establishments (Central Government) Rules, 2012 లోని Rule 9(ii) సారాంశం. కానీ 14 ఏళ్లు గడిచినా ఆ రేట్ల శ్రేణిని ఇప్పటివరకు ఎవరూ నిర్ణయించలేదు. సమావేశాల మీద సమావేశాలు జరిగాయి.. ఒక్క రాష్ట్రం నుంచి కూడా concrete proposal రాలేదని కేంద్రమే సుప్రీంకోర్టుకు తాజాగా నివేదించింది. కేసు ఏమిటి? Rule 9(ii)ని సవాలు చేస్తూ All India Ophthalmological Society సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. ప్రభుత్వం వైద్య సేవలకు రేట్లు ఎలా నిర్ణయిస్తుందని 2024 ఏప్రిల్‌లో కోర్టు కూడా ప్రశ్నించింది. అయితే 2012 Rules పై stay లేదని, అవి అమల్లో ఉన్న చట్టమేనని 2025 ఆగస్టులో కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఈ నేపథ్యంలో కేంద్ర ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ affidavit దాఖలు చేసి నిబంధనను గట్టిగా సమర్థించింది. రేట్ల శ్రేణి నిర్ణయిస్తే అన్ని ఆసుపత్రుల్లో charges ప్రామాణీకరణ (standardisation) జరుగుతుందని, అసంబద్ధమైన, అధిక ధరలకు, price gougingకు, ఇష్టారాజ్యపు పెంపులకు అవకాశం ఉండదని, రోగులు దోపిడీకి గురికాకుండా రక్షణ లభిస్తుందని affidavit లో కేంద్రం పేర్కొంది. 'ఒకే రేటు కాదు.. శ్రేణి మాత్రమే' ఇది uniform price కాదని, కేవలం ఒక శ్రేణి మాత్రమేనని కేంద్రం స్పష్టం చేసింది. ఆ శ్రేణి లోపల infrastructure, సేవల నాణ్యత, patient demographics వంటి అంశాల ఆధారంగా ఆసుపత్రులు తమ charges సర్దుబాటు చేసుకోవచ్చు. రోగులకు affordability, ఆసుపత్రులకు ఆర్థిక సుస్థిరత — రెండింటి మధ్య సమతుల్యత ఇందులో ఉందని కేంద్రం వాదన. రేట్లను ఏకపక్షంగా కాకుండా, వివిధ stakeholders సభ్యులుగా ఉండే National Council for Clinical Establishments ద్వారా, State Councils నుంచి వచ్చే data ఆధారంగా సంప్రదింపుల ప్రక్రియలో నిర్ణయిస్తామని తెలిపింది. రాజ్యాంగపరమైన అభ్యంతరాలను కూడా కేంద్రం తోసిపుచ్చింది. ఆసుపత్రులను సాధారణ వ్యాపార సంస్థలతో సమానంగా చూడలేమని, ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా charges నియంత్రణ Article 19(6) కింద reasonable restriction అవుతుందని వాదించింది. రేట్ల ప్రామాణీకరణ వల్ల సామాజిక, ఆర్థిక నేపథ్యంతో సంబంధం లేకుండా అందరికీ వైద్యం అందుబాటులోకి వస్తుందని, ఇది Article 21 కింద ఆరోగ్య హక్కును, Article 47 కింద ప్రజారోగ్య బాధ్యతను ముందుకు తీసుకెళ్తుందని పేర్కొంది. ధరల నియంత్రణ భారత చట్టాలకు కొత్తేమీ కాదని — Union of India v. Cynamide India Ltd. (1987) తీర్పును, ఔషధ రంగంలో price controls ను, Legal Metrology కింద MRP విధానాన్ని ఉదాహరణలుగా చూపింది. సమావేశాలు బోలెడు.. ఫలితం సున్నా అసలు కథ affidavit లోని అమలు వివరాల్లో ఉంది. Rule 9(ii) అమలుకు concrete proposal తీసుకురావాలని 2024 ఫిబ్రవరి 27న సుప్రీంకోర్టు Health Secretaryని ఆదేశించింది. ఆ తర్వాత జరిగిందిదీ: 2024 మార్చి 19న అన్ని రాష్ట్రాలు, UTలతో సమావేశం. వైద్య procedureల standard cost లెక్కించాలని రాష్ట్రాలను కోరారు. మార్చి 28న costing template పంపారు — ప్రాంతం, చికిత్స రకం, వైద్య సిబ్బంది అర్హతలు, అనుభవం వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని. 2025 జూలై 31న మరో సమావేశం. నవంబర్ 11న stakeholder workshop. 2026 జనవరి 23, 28, ఫిబ్రవరి 4, 11 తేదీల్లో నాలుగు zonal సమావేశాలు. మార్చి 12న ఏకంగా 'చింతన్ శివిర్' కూడా జరిగింది. ఇన్ని చేసినా — రేట్ల శ్రేణి నిర్ణయంపై ఒక్క రాష్ట్రం నుంచి, ఒక్క UT నుంచి కూడా concrete proposal రాలేదని కేంద్రం కోర్టుకు నివేదించింది. రాష్ట్రాల అభ్యంతరాలేమిటి? కొన్ని రాష్ట్రాలు ప్రైవేటు ఆసుపత్రులతో మరింత విస్తృత సంప్రదింపులు కావాలన్నాయి. రేట్లు fix చేస్తే వైద్య సేవల నాణ్యత దెబ్బతింటుందని, ఆసుపత్రులు ఆర్థికంగా నిలదొక్కుకోలేవని మరికొన్ని ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి. వైద్య పరిశోధన, అభివృద్ధిపై, ప్రైవేటు రంగ వైద్య సేవలపై ప్రభావం పడుతుందన్న అభ్యంతరాలూ వచ్చాయి. దేశంలోని భౌగోళిక, సామాజిక-ఆర్థిక వైవిధ్యం, infrastructure తేడాలు, అర్హులైన సిబ్బంది లభ్యతలో వ్యత్యాసాల వల్ల ఒకే శ్రేణి నిర్ణయించడం కష్టమని కేంద్రమే అంగీకరించింది. Affidavit ప్రకారం Clinical Establishments Act ను 19 రాష్ట్రాలు/UTలు adopt చేయగా, 17 రాష్ట్రాలకు సొంత చట్టాలున్నాయి. సొంత చట్టాలున్న దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ రేట్ల display తప్పనిసరే — కానీ రేట్ల శ్రేణి నిర్ణయానికి మాత్రం ఏ చట్టంలోనూ ఏర్పాటు లేదు. రేట్లు display చేయడానికి రెండు category ల రాష్ట్రాలూ సిద్ధమేనని చెబుతున్నా, శ్రేణి నిర్ణయంపై అభ్యంతరాలు కొనసాగిస్తూనే ఉన్నాయి. సామాన్యుడికి మిగిలిందేమిటి? ప్రస్తుతానికి రోగికి ఉన్న ఏకైక హక్కు — Rule 9(i) ప్రకారం ఆసుపత్రులు తమ రేట్లను స్థానిక భాషలో, ఇంగ్లిష్‌లో అందరికీ కనిపించే చోట display చేయాలి. అంతే. ఆ రేట్లు ఎంత ఉండాలన్నదానిపై మాత్రం ఎలాంటి పరిమితీ లేదు. బిల్లుకు కళ్లెం వేయాల్సిన Rule 9(ii) — కోర్టు గదుల్లో రాజ్యాంగబద్ధమైనదిగా సమర్థన పొందుతూ, క్షేత్రస్థాయిలో మాత్రం 14 ఏళ్లుగా అమలుకు నోచుకోని నిబంధనగా మిగిలిపోయింది. కేంద్రం-రాష్ట్రాల మధ్య ఈ దోబూచులాట కొనసాగినంత కాలం, ఆసుపత్రి బిల్లు చూసి గుండె జారే పరిస్థితి సామాన్యుడికి తప్పదు.