Grażyna Ignaczak-Bandych

„Praworządne berkowanie” Słuchając peanów wychodzących z kręgów wiernopoddańczych wobec Pana Premiera, dotyczących jakże „wspaniałej kandydatury” Pana Berka na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, trudno nie odnieść wrażenia, że ich lawinowa produkcja ma zastąpić kryteria ustawowe i orzecznictwo. To dość osobliwe, ponieważ właśnie Pan Berek wybiera się do Trybunału zwanego „sądem prawa” – a więc miejsca, w którym ostatecznym punktem odniesienia powinny być przepisy, a nie zapewnienia zawarte w peanach na cześć kandydata! I nie chodzi tutaj o kwestionowanie jego dorobku czy doświadczenia, które mogą obiektywnie wzbudzać szacunek, ale przecież nie w tym rzecz. Jeszcze niedawno Pan Berek był przedstawicielem władzy wykonawczej i tzw. „prawą ręką Premiera”, który powierzył mu m. in. proces legislacyjny i przygotowywanie aktów prawnych. I tu zaczyna się już groteska. Osoba przez lata uczestnicząca w procesie tworzenia prawa ma następnie zasiadać w organie, który ma badać, czy prawo to było tworzone zgodnie z Konstytucją. Oczywiście nie ma obowiązującego przepisu, który taką sytuację by wykluczał, ale to raczej luka w prawie, którą wypełnia rozsądek tych, którzy właściwie oceniają kontekst sytuacyjny, w którym występuje Pan Berek. I co istotne, rozsądek ten przewija się w krytycznych opiniach pochodzących ze wszystkich stron politycznych, poza oczywiście Koalicją rządzącą. To chyba o czymś świadczy? To, co na początku już ociera się o lekceważenie prawa, dotyczy sposobu, w jaki potraktowano weryfikację kandydata, stosując głównie kryterium polityczne. Należy więc przypomnieć, że Pan Berek „wygrał” etap w procedurze wyboru sędziego TK z wybitnym profesorem nauk prawnych i radcą prawnym – prof. Arturem Kotowskim. Samo zaświadczenie Okręgowej Izby Radców Prawnych nie daje podstaw do uznania, że w okresie zatrudnienia w NIK Pan Berek wykonywał zawód radcy prawnego. Jako mianowany kontroler NIK podlegał bowiem odrębnym zasadom, dlatego okres ten należy oceniać przez pryzmat zadań realizowanych w Najwyższej Izbie Kontroli. Nie ma wątpliwości, że kryteria związane z kandydowaniem na urząd sędziego Trybunału Konstytucyjnego powinny wynikać wprost z przepisów prawa. Art. 3 ustawy z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego stanowi wprost: „Sędzią Trybunału może zostać osoba, która wyróżnia się wiedzą prawniczą oraz spełnia wymagania niezbędne do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego”. W przypadku Pana Berka chodzi o kryterium określone w art. 30 § 1 pkt 8 ustawy o Sądzie Najwyższym: „przez co najmniej dziesięć lat wykonywała w Polsce zawód adwokata, radcy prawnego lub notariusza”. Tu nie ma wielkiej filozofii – musi dać się wykazać, że kandydat spełnia to wymaganie poprzez ścieżkę zawodową radcy prawnego, to znaczy, że musi być spełniona ustawowa przesłanka „wykonywania zawodu”, co do której również wypowiadał się Sąd Najwyższy (sygn. I PK 181/13 z 13 marca 2014 r.). Samo posiadanie przez Pana Berka uprawnień zawodowych radcy prawnego nie oznacza więc automatycznie, że wykonywał zawód radcy prawnego i że każdą czynność wykonywaną przez niego w NIK należy kwalifikować jako wykonywanie zawodu radcy prawnego. Sam fakt posiadania kwalifikacji zawodowych nie powoduje automatycznego przekształcenia każdego stosunku pracy w zatrudnienie na stanowisku radcy prawnego. I zapewne rozumie to Pan Berek, inaczej wystarczyłoby pokazać np. umowę o pracę z Prezesem NIK na stanowisku radcy prawnego, ponieważ takie stanowisko widnieje w tabeli stanowisk, stanowiącej załącznik do zarządzenia Marszałka Sejmu w sprawie wynagradzania pracowników NIK. Tymczasem dowiadujemy się z odpowiedzi na interpelację posła Jabłońskiego w tej sprawie, że w strukturze NIK Pan Berek zajmował stanowisko DORADCY PRAWNEGO, a nie radcy prawnego, ponieważ taki katalog istniał wśród stanowisk kontrolerskich. A jakie to ma znaczenie, skoro nie był to jedyny katalog stanowisk w NIK, ale istniały inne, w których właśnie znalazło się stanowisko radcy prawnego? I właśnie tutaj trzeba wyprowadzić zasadniczy wniosek z samej odpowiedzi NIK, ponieważ ten drobny szczegół terminologiczny jest podstawą dla oceny, w jakim charakterze Pan Berek był zatrudniony. Skoro stanowisko radcy prawnego znajdowało się poza katalogiem stanowisk kontrolerskich i było odrębnie przewidziane wśród stanowisk administracyjnych NIK, to nie można powiedzieć, że Pan Berek był radcą prawnym tylko dlatego, że jako DORADCA PRAWNY wykonywał pewne czynności o charakterze prawnym. To, że mógł wykonywać czynności prawne, jest czymś zupełnie innym niż wykonywanie zawodu radcy prawnego, ponieważ stosuje się do tego odrębne przepisy. Przyjęcie przeciwnego rozumowania prowadziłoby zresztą do prawnego absurdu – skoro samo wykonywanie czynności związanych z prawem miałoby oznaczać wykonywanie zawodu radcy prawnego, to właściwie każdy prawnik zatrudniony na stanowisku, na którym sporządza opinie, analizuje przepisy czy uczestniczy w postępowaniach, mógłby uznać, że „wykonuje zawód radcy prawnego”. Dodatkowego smaczku do sprawy dodaje jeszcze okoliczność, że w katalogu stanowisk kontrolerskich znajduje się również radca Prezesa NIK, który jeszcze przed nowelizacją ustawy o NIK nosił nazwę „DORADCY Prezesa NIK” i też nie był tożsamy z „radcą prawnym”. Sama NIK wyraźnie rozróżnia te określenia, wskazując „radcę Prezesa NIK” jako stanowisko kontrolerskie, a „radcę prawnego” jako odrębny status zawodowy. Co więcej, w swoich materiałach NIK określa tę samą osobę jako „radcę prezesa NIK; radcę prawnego”, co samo w sobie pokazuje, że nie są to synonimy. Jaki stąd wniosek? Skoro nawet „radca Prezesa NIK” nie jest tożsamy z „radcą prawnym”, a oba określenia funkcjonują obok siebie i są odrębnie używane przez samą NIK, to tym bardziej nie można utożsamiać stanowiska „doradcy prawnego” ze stanowiskiem „radcy prawnego”. Np setki inspektorów administracji skarbowej występujących (a jakże na podstawie pełnomocnictwa) przed sądami administracyjnymi. Tyle, że obok radców prawnych - zawodowych! Trudno o bardziej komiczne zatarcie granicy pomiędzy stanowiskiem a zawodem, jakie serwują nam zwolennicy kandydatury Pana Berka. Dzięki takiej wykładni właściwie wszyscy doradcy mieliby przynajmniej otwartą drogę do ubiegania się o stanowisko sędziego w Sądzie Najwyższym czy Trybunale Konstytucyjnym, skoro fakt wykonywania pracy mającej z prawem wiele wspólnego stawałby się substytutem ustawowo określonego statusu zawodowego. 😊 A nawet gdyby przyjąć, że w określonych, konkretnych sprawach Pan Berek wykonywał czynności odpowiadające czynnościom radcy prawnego – na przykład występował przed sądem na podstawie stosownego pełnomocnictwa – to nadal nie wynika z tego, że przez cały okres zatrudnienia wykonywał zawód radcy prawnego, a ma uzbierać aż 10 lat (sic!). Pojedyncza czynność procesowa, nawet jeżeli była wykonywana w ramach udzielonego pełnomocnictwa, może potwierdzać wykonanie konkretnej czynności prawnej. Nie przekształca jednak automatycznie całego stosunku pracy ani zajmowanego stanowiska w zatrudnienie na stanowisku radcy prawnego. NIK nie kwestionuje przecież, że Pan Berek mógł wykonywać konkretne czynności prawne, w tym – w określonych przypadkach – czynności wymagające stosownego umocowania. Ale czym innym jest wykonanie konkretnej czynności prawnej, a czym innym wykonywanie zawodu radcy prawnego przez wymagany ustawą okres dziesięciu lat. Jeżeli zaś twierdzi się inaczej, trzeba wskazać konkretną podstawę prawną, która pozwala zaliczyć okres zatrudnienia na stanowisku doradcy prawnego jako okres wykonywania ZAWODU radcy prawnego, a takiej nie ma, przynajmniej nie ma takich dokumentów, które by to potwierdzały. I właśnie dlatego tak szczególnie wymowne jest zachowanie Kancelarii Sejmu. Od instytucji, która ma procedować kandydaturę na urząd sędziego Trybunału Konstytucyjnego, trudno przecież oczekiwać mniej niż zwykłej, elementarnej weryfikacji ustawowego kryterium. Tymczasem mamy sytuację, w której Kancelaria Sejmu przy tak istotnych przeszkodach zachowuje się jak ślepy jeździec w Wielkiej Pardubickiej, jakoś konsekwentnie ich nie zauważając. A przecież wystarczyło zebrać materiał, dzięki któremu można byłoby odpowiedzieć na proste pytanie: gdzie w dokumentach znajduje się dziesięcioletni okres wykonywania zawodu radcy prawnego? A tymczasem analizujemy, gdzie znajduje się informacja o posiadaniu uprawnień, gdzie znajduje się informacja o wykonywaniu czynności prawnych lub gdzie znajduje się pełnomocnictwo dla radcy prawnego do konkretnej sprawy. W państwie prawa weryfikacja każdej kandydatury na sędziego Trybunału Konstytucyjnego powinna być precyzyjna, a jej wynik powinien nieskazitelnie wskazywać, że kandydat jest bez najmniejszego zarzutu. Czy to takie trudne do ogarnięcia dla Pana Marszałka Czarzastego, który ostatnio pouczał Pana Prezydenta Nawrockiego w sprawie kompetencji głowy państwa? Oj, nieładnie! I co, złoży Pan urząd marszałka, tak jak proponował Pan Prezydentowi! A Pan Berek, hm… może sam zrezygnuje w tych okolicznościach?