Seniorita del Sarcos 🇳🇱🏛

De coronaperiode was niet alleen een gezondheidscrisis. Het was ook de grootste test van individuele vrijheid, eigendomsrechten en staatsmacht in decennia. De rol van Maurice de Hond was belangrijk, omdat hij deed wat in een vrije samenleving vanzelfsprekend hoort te zijn: data analyseren, vragen stellen en gevestigde opvattingen uitdagen. Het debat zou daarom nooit over Maurice de Hond als persoon moeten gaan. De echte vraag is waarom afwijkende analyses zo vaak werden weggezet als gevaarlijk of onverantwoord. Wetenschap is geen autoriteit die gehoorzaamheid verlangt. Wetenschap is een proces van twijfel, kritiek en voortdurende correctie. Zodra politici of experts beweren dat “de wetenschap vaststaat”, is scepsis juist op zijn plaats. Tijdens corona kregen overheden ongekende bevoegdheden. Ondernemingen werden gesloten, mensen mochten familie niet bezoeken, avondklokken werden ingevoerd, scholen gingen dicht en miljoenen gezonde burgers verloren tijdelijk fundamentele vrijheden. Vrijheid werd behandeld als een vergunning die de overheid kon verlenen of intrekken. Vanuit libertair perspectief is dat precies de verkeerde benadering. Vrijheid is geen privilege. Zij is het uitgangspunt van een vrije samenleving. Wie dwang wil toepassen, draagt de volledige bewijslast. Achteraf bleek dat over meerdere onderwerpen veel meer discussie mogelijk was dan destijds werd toegestaan. Denk aan de rol van aerosolen, de effectiviteit van verschillende maatregelen, de nevenschade van lockdowns, de gevolgen voor jongeren en ondernemers en de maatschappelijke kosten van langdurige schoolsluitingen. Dat betekent niet dat iedere criticus gelijk had. Wel dat het onderdrukken van kritiek de wetenschap en de kwaliteit van besluitvorming verzwakt. Corona liet ook zien hoe snel politiek, media, grote technologiebedrijven en wetenschappelijke instituten dezelfde richting kunnen kiezen. Sociale media verwijderden berichten die later deels of volledig verdedigbaar bleken. Artsen en onderzoekers die afweken van de dominante lijn werden soms uitgesloten van het publieke debat. Dat is geen teken van een sterke democratie, maar van een samenleving die te afhankelijk is geworden van centrale autoriteit. Voor libertariërs is de belangrijkste les daarom breder dan corona alleen. Macht concentreert zich altijd als burgers haar onvoldoende begrenzen. Dat geldt voor oorlog, economische crises, terrorisme en pandemieën. Elke crisis vergroot de verleiding om uitzonderlijke bevoegdheden normaal te maken. De geschiedenis laat zien dat tijdelijke maatregelen vaak veel langer blijven bestaan dan oorspronkelijk werd beloofd. Maurice de Hond werd voor veel Nederlanders daarom meer dan een data-analist. Hij werd een symbool van intellectuele onafhankelijkheid. Niet omdat hij onfeilbaar was, maar omdat hij liet zien dat burgers zelf gegevens kunnen analyseren, autoriteiten mogen tegenspreken en niet verplicht zijn om politieke consensus voor waarheid aan te nemen. Dat is misschien wel de belangrijkste libertaire les van de coronaperiode. Een vrije samenleving vertrouwt niet op de onfeilbaarheid van regeringen, experts of media. Zij vertrouwt op open debat, vrijwillige samenwerking en het recht van iedere burger om macht kritisch te controleren. Want zodra kritiek verdwijnt, verdwijnt uiteindelijk ook de vrijheid.