Kukutia Ole Pumbun

𝗨𝗖𝗛𝗔𝗠𝗕𝗨𝗭𝗜 𝗪𝗔 𝗞𝗜𝗙𝗨𝗡𝗚𝗨 𝗖𝗛𝗔 𝟯𝟭𝟵 𝗖𝗛𝗔 𝗦𝗛𝗘𝗥𝗜𝗔 𝗬𝗔 𝗠𝗪𝗘𝗡𝗘𝗡𝗗𝗢 𝗪𝗔 𝗠𝗔𝗞𝗢𝗦𝗔 𝗬𝗔 𝗝𝗜𝗡𝗔𝗜 (𝗖𝗣𝗔): Kifungu hiki kinairuhusu mahakama kumtia hatiani mshtakiwa kwa KOSA DOGO au mbadala (minor/lesser offence) pale ambapo upande wa DPP unashindwa kuthibitisha KOSA KUBWA lililoshtakiwa, lakini ushahidi uliotolewa unathibitisha kosa lingine la chini yake. MASHARTI YA UTUMIAJI WA KIFUNGU HIKI AMBAYO LAZIMA YATIMIE: ASILI MOJA (Cognate Offence): Makosa hayo (KUBWA & DOGO) ni lazima yawe ya kundi au muundo mmoja. Mfano: Kushtakiwa kwa mauaji (Murder) na kutiwa hatiani kwa kuua pasipo kukusudia (Manslaughter), au kutoka unyang'anyi wa Silaha kwenda Wizi wa Kawaida. VIPENGELE VILIVYOMO: Vipengele vya hilo KOSA DOGO ni lazima viwe vimo ndani ya maelezo ya KOSA KUBWA lililoshtakiwa tangu mwanzo. HAKI YA KUJITETEA: Sheria inataka, matumizi ya kifungu hiki yasimshitukize mshtakiwa; lazima iwe alipata NAFASI YA KUTOSHA ya kisheria kujitetea dhidi ya mambo hayo wakati wa usikilizwaji wa kesi. Baadhi ya kesi muhimu na za kihistoria nchini zilizoweka MISINGI MIKUU ya kisheria (leading precedents) ambayo majaji huandika kama rejea wanapotumia Kifungu cha 319 cha CPA kubadilisha au kushusha mashtaka: 1. 𝙆𝙚𝙨𝙞 𝙮𝙖 𝙎𝙈𝙕 𝙫. 𝙈𝙖𝙘𝙝𝙖𝙣𝙤 𝙆𝙝𝙖𝙢𝙞𝙨 & 𝙒𝙚𝙣𝙯𝙖𝙠𝙚 (2002) 𝙏𝙇𝙍 356. Hii ni moja ya kesi maarufu na kubwa zaidi za kisiasa kutoka visiwani Zanzibar zilizofika mpaka Mahakama ya Rufani ya Tanzania. UMUHIMU WAKE: Mahakama ilichambua kwa kina sana makosa yanayoweza kushuka daraja na kuwa "cognate" kwenye makosa ya KISIASA & USALAMA WA TAIFA. Mahakama ilieleza wazi kuwa makosa ya Kuhujumu Serikali/Uasi (Subversion) na Uhaini (Treason) ni makosa yenye asili moja (cognate offences) lakini sio UCHOCHEZI kama ilivyotumiwa na Jaji Ndunguru. Kesi hii ndiyo inayotoa mwongozo mkubwa wa jinsi ya kuunganisha makosa ya kiusalama nchini, hasa kwenye kesi za KISIASA kama ya TAL. 2. 𝙆𝙚𝙨𝙞 𝙮𝙖 𝙋𝙚𝙩𝙚𝙧 𝙎𝙖𝙛𝙖𝙧𝙞 𝙫. 𝙅𝙖𝙢𝙝𝙪𝙧𝙞 (𝘾𝙧𝙞𝙢𝙞𝙣𝙖𝙡 𝘼𝙥𝙥𝙚𝙖𝙡 𝙉𝙤. 90 𝙤𝙛 2005). Kesi hii inatoa tafsiri pana zaidi na ya kiufundi inayotumika kubainisha kama makosa mawili yana undugu au la. MISINGI ILIYOWEKWA: Mahakama ilisisitiza kuwa huwezi tu kubadilisha kosa kwa sababu linafanana kwa mbali. Ilitaja vigezo vikuu vitatu vya lazima: A. Kosa dogo lazima liwe ndani ya kundi lile lile la kisheria na kosa kubwa (same legal genus). B. Viambata/Vipengele vyote vya kosa dogo lazima viwe vimo ndani ya maelezo ya kosa kubwa lililoshtakiwa awali. C. Kosa dogo lisilete mshtuko au kushtukiza upande wa utetezi (no element of surprise). 3. 𝙆𝙚𝙨𝙞 𝙮𝙖 𝘼𝙡𝙡𝙞 𝙨/𝙤 𝙈𝙤𝙝𝙖𝙢𝙚𝙙 𝙫. 𝙍. (1970) 𝙃𝘾𝘿 𝙣𝙖𝙢𝙗𝙖 305. Hii ni kesi ya zamani (enzi za Kifungu cha 181 cha CPC ya zamani mbalada wa kifungu kipya cha 319) lakini bado inasalia kuwa rejea mama kwenye mahakama zetu. UMUHIMU WAKE: Mahakama Kuu ilikataa uamuzi wa hakimu wa chini aliyembadilishia mshtakiwa kosa kutoka Unyang’anyi wa Kutumia Silaha (Robbery) kwenda kosa la Kupokea Mali ya Wizi (Receiving Stolen Property). Mahakama ilisema makosa hayo mawili hayana asili moja (not cognate), kwani kosa la kupokea mali ya wizi linahitaji uthibitisho kuwa mshtakiwa alijua au alikuwa na sababu ya kuamini mali hiyo ni ya wizi—kitu ambacho hakipo kwenye sifa za unyang'anyi. 4. 𝙆𝙚𝙨𝙞 𝙮𝙖 𝘼𝙙𝙤𝙣𝙞𝙖𝙢 𝙫. 𝙍𝙚𝙥𝙪𝙗𝙡𝙞𝙘 (1971) 𝙀𝘼 450. Kesi hii kutoka Mahakama ya Rufani ya Afrika Mashariki ya kipindi hicho (ambayo maamuzi yake bado yana nguvu ya kisheria nchini) inaweka msingi juu ya haki ya mtuhumiwa. UMUHIMU WAKE: Mahakama ilisisitiza kuwa hata kama Jaji/Hakimu anaona kosa lina sifa zote za kushushwa chini ya kifungu hiki, ni MARUFUKU kufanya hivyo ikiwa kitendo hicho kitamnyima mshtakiwa haki ya kikatiba ya kujitetea (prejudice to the defense). Mahakama ikahitimisha kuwa, mtuhumiwa lazima awe alipata TAARIFA ZA KUTOSHA kupitia mwenendo mzima wa kesi. Ndugu zangu, tutafika tu.... #FreeTunduLissu #BabaMwita ⚖️