🌐Yaptırıma Tabi Tankerlerin Son Rotası: Gemi Sökümü, ZOMBİ TANKERLER ve Gölge Filo Kimlik Aklama Yöntemleri Hk. Bilgi Notu: 📌OFAC yaptırımlarından dolayı Bangladeş'te söküm işlemi gerçekleştirilemeyen MAYMEI (IMO: 9133082) isimli ürün tankeri son olarak Hindistan'ın Alang gemi geri dönüşüm bölgesine götürülüp söküme alınmıştır. 29 yaşında ve ~45.000 DWT'lik tanker İran petrokimya ürünlerinin taşınmasıyla ilgili seyrüseferler gerçekleştirdiği için Mayıs ayında OFAC'ın yaptırım listesine alınmıştır. Tanker OFAC'ın yaptırım kararından altı gün önce Bangladeş'in Chattogram limanına söküm amacıyla ulaşmıştı. 📌OFAC kararıyla birlikte, 🔸Bangladeşli alıcı satın alma işleminden caymıştır. 🔸Banka akreditifi iptal edilmiştir. 🔸Gemi söküm izni iptal edilmiştir. 🔸Ardından gemi Hindistan'daki Alang gemi söküm bölgesine götürülüp söküm işlemine başlanmıştır. 📌Burada size Yaptırım Rejimleri ve Gölge Filolar ile ilgili olarak yeni bir hususu göstererek konuya dikkat çekmek istiyorum. Bakınız yaptırımlar gemilerin ekonomik ömürlerinin son aşamasını dahi etkilemektedir. Gemi imha edilecek ve söküm hizmetinden bir değer ortaya çıkacak, bu değerin bile hedef ülkenin kasasına girmemesi gerekmektedir. 🔸Yani yaptırım rejimi derken anlatmaya çalıştığımız konu fark edilenden daha derin bir ilişki biçimine dönüşmektedir. Tankerlerin hangi yükleri, hangi rotalarda taşıyacağını, hangi şirketlerle, hangi sigorta kuruluşlarından faydalanabileceğini ve hangi tersanelerde bakım-onarıp görüp hangi pazarlara erişebileceğini kısıtlayabilirsin, daha ötesinde hangi koşullarda ticari dolaşımdan çıkarılacağını da kısıtlamanız gerekmektedir. 📌Ancak tam da bu noktada yaptırım rejimleri açısından daha ciddi bir güvenlik açığı ortaya çıkmaktadır. Buna literatürde Vessel Identity Laundering denmektedir, geminin kimliğinin aklanmasıdır. Uluslararası deniz taşımacılığında gemilere verilen IMO numaraları kalıcıdır. Gemi adı, bayrağı, sahibi veya işletmecisi değişse bile IMO numarası asla değişmemektedir. Bu geminin parmak izi gibidir. Gemi söküm işleminden sonra sökülen gemilerin IMO numaraları ise başka gemilere yeniden tahsis edilememektedir. Daha doğrusu edilmemesi gerekmektedir. :) 📌Fakat Gölge Filo olgusunda bu kuralın sistematik biçimde istismar edildiğini de gözlemliyoruz. Örneğin Aralık 2024'te sökülmüş tankerlere ait 19 IMO numarasının aktif olan ve işletilen gemiler tarafından kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunu Lloyd's List yazmıştır. Dahası mı? Aralık 2025'te bu sayı 46'ya yükselmiştir. Bu yöntemle yaptırımlı tankerler fiziksel olarak varlığı sona ermiş başka gemilerin kimlik bilgilerini kullanarak ticari faaliyetlerini farklı bir gemi kimliği altında sürdürmeye devam etmektedir. Yani ZOMBİ TANKERLER ortaya çıkmaktadır. Gerçekten de literatürde bu gemilere "Zombie Ships/Vessels/Tankers" olarak hitap edilmektedir. 📌 Peki gemi söküm tesisleri bu kritik konuda nasıl bir rol oynayabilir? 📌Gemi söküme gönderilen bir geminin, 🔸Gerçekten fiziksel olarak sökülüp sökülmediği, 🔸Sökümün resmi kayıtlarla doğrulanıp doğrulanamadığı, 🔸Sökülen gemiye ait kimlik bilgilerinin daha sonra başka gemiler tarafından kullanılıp kullanılmadığı, 🔸Geri dönüşüm amacıyla satılan bir geminin sökülmeden yeniden deniz taşımacılığına katılıp katılmadığı dikkatlice denetlenmelidir ki hemen hemen dünyanın hiçbir yerinde gemi söküm pazarında böylesine bir kamusal denetim yoktur. 📌Yaptırım rejimleri tankerlerin uluslararası deniz ticaretinde faaliyet göstermesini kısıtlarken bu gemilerin sabit sermaye olarak taşıdığı ekonomik değeri ortadan kaldırmamaktadır. Bir taraftan deniz taşımacılığından dışlanan tankerler hurda çelik ve geri dönüştürülebilir madenler üzerinden yeniden ekonomik değere dönüştürülmektedir. Diğer taraftan ise fiziksel olarak sökülmüş gemilere ait kimlikler yaptırım altındaki başka tankerlerin deniz taşımacılığı yapabilmesi için araçsallaştırılmaktadır. 📌Bu nedenle yaptırıma tabi sabit sermayenin deniz taşımacılığından gerçekten çıkarılıp çıkarılmadığı ve fiziksel olarak ortadan kalkan gemilere ait kimliklerin başka tankerler üzerinden yeniden dolaşıma sokulup sokulmadığı kritik bir konu haline gelmektedir. 📌Aşağıdaki görüntü Hindistan'ın Alang gemi söküm tesisinden bir görüntüdür. Sizce bu tarz noktalarda geminin kimliği kolayca aklanamaz mı? Bu sadece basit bir kimlik değişimidir.