Rangeeza Noor ❤🇦🇫❤

شیخ فضول لګیا دی، چې: «جینۍ له جِن څخه اخیستل شوې او جِن پیري ته وايي او جینۍ باید د پيري غوندې پټه وي...» او نور خزعبلات او لاطائلات. لاتین ژبې ته له یوناني ژبې د انجِل او انجِلا [Αγγέλα] کلمه راغلې، چې د پریښتې (ملایکې) مانا لري. یوناني په خورا لرغونې زمانه کې له هیندواریاني ژبو سره تړلې ژبه ده، چې پښتو هم د همدې ګورې ونې په ختیزه څانګه پورې اړه لري. ما ته د یوناني انجِلا ريښه د پښتو له نجلۍ سره تړلې ښکاري. نو نجلۍ مانا پرېښته، نجلۍ مانا ملایکه، نجلۍ مانا د څښتن نازولې. زموږ نجونې پرېښتې دي، نه پېریانې.

سترګۍ زما د لید عینکې یوازې دوه کړکۍ او دوه رڼې هیندارې نه‌دي اوس ما ته دوی وايي، چې دغه نړۍ څنګه ښکاري؟ زما د لید عینکې اوس بېلوي هرڅه چې شته که نه‌شته هستي اوس دوه برخې ده څه برخه دېخوا او بله برخه د عینکو ترشا زما د رڼو هیندارو ژبه نه‌زده چې مې عینکو نه پوښتنه وکړم: هغه دونیا چې د ښیښو له شا نه ماته ښکاري ريښتیا همدغسې ده؟ د پاڼو رنګ ولې زرغون دی؟ او اوبه رڼې دي؟ زوی ته د مور لیږلي لیک کې توري ولې ناڅي او توتکۍ چې راځي د پېغلو نجونو تر پوټکي لاندې څه شی ځغلي؟ زما د رڼو هینداور ژبه نه‌زده که نه عینکو نه مې پوښتمه چې په تاسو څه باور که هاخوا دونیا دومره بې‌خونده نه‌وي چې مار هم ښکلی وي او تور کارغه هوښیار مرغه وي په تاسو څه باور چې ژمی یخ دی؟ که زما پوټکی نور زما وجود کې نه‌ځاییږي؟ په تاسو څه باور چې تیږې حافظه نه‌لري او که زه نه‌یم، زمان نه‌تېریږي؟ که زما زده وای د هیندارو ژبه نو ما به پوښتي وای چې زما ترعینکو هاخوا د ژوند په نوم چې څه روان دي، ولې خړ بهیږي؟ د رنځ د خټې رنګ ریښتیا همدا دی؟ نو دومره وینې چې توییږي څه شوې؟ رنګونه توري او هجاوې دي د هغې دروغجنې ژبې چې زما عینکې پرې خبرې کوي، خو زما یاده نه‌ده. زما په عینکو کې رڼو هیندارو! چې ستاسو ژبه مې لا یاده نه‌ده او د رنګونو الفبا چاته ریښتیا نه وايي ګني نو ما به درنه پوښتي وای چې: کومه دونیا ریښتیا ده؟ هغه چې دیخوا تر ښيښو زما په ذهن کې ده که د عینکو تر ښیښو ورهاخوا چې زه یې بې‌هیندارو نه‌شم لیدی؟ زه د رنګونو الفبا نه‌منم نو ما به څوک قانع کړي؟ که د عینکو ترشا هیڅه نه‌وي؟؟؟ او دغه هرڅه د عینکو او رنګونو له بې‌پایه حافظې راوځي؟ زه له دې ستړی یم چې هره شېبه په رېږدېدلو ګوتو خپلې عینکې موښم که چېرې پاکې شي د شک له خیرو ښيښې خیرنې دي، که زما پر لیدو ګرد پرېوتی؟ زه په ښیښو کې هم باور لټوم خو ترعینکو دېخوا هرڅه زما خپل دي او هېڅ رنګ نه‌لري زه ترعینکو دېخوا خپله نړۍ په خپلو سترګو وینم زه مې یوازې په خوبونو پوخ باور لرمه زه مې خوبونه بې عینکو وینم زه مې خوبونه په دې خپلو تورو کسیو څښم ما ته ریښتیني څه یوازې زما خوبونه ښکاري.

اغلې مېرمن مریم نواز شریف، روغه او ښکلې اوسې. خبر شوم، چې چېرته دې په کومه وینا کې ویلي: « پنجاب د رغېدلې‌ځیرکتیا (AI) زمانې ته رسېدلی او پښتونخوا په ډبرپېر(عصرحجر) کې ژوند کوي!» حیران شوم. حیرانتیا مې د دې لپاره نه‌وه چې یوه مېرمن – چې د تمدن و مختګ اکټ کوي - څومره په اسانۍ یو لوی ملت ته سپکاوی کولای شي. هغه هم داسې یو ملت چې په ظاهره یې ګواکې د خپل هېواد برخه هم بولي. خلک د پردیو، ان چې لا د دوښمنو ملتونو داسې سپکاوی نه‌کوي. ښايي څه اشخاصو یا سیاسي ډلو ته به سپکاوی کیږي، خو یوه بشپړ ملت ته سپکاوی عقلاني سیاست نه‌دی. په دې هم حیران نه‌شوم، چې ګواکې پوښتنه به وشي، چې د چا له لاسه؟ ځینې استدلال کوي، چې که پښتانه په ډبرپېر کې پاتې دي، خو د انګریز او بیا روسته د همدې پنجاب د دسیسو له لاسه. ښايي په دې برخه کې به دا منطق رامخ ته شي، چې د هرولس د روسته پاتې ساتلو لپاره دوښمنان هڅې کوي، دا پخپله د ولس، د هغه د روښانفکرانو او ملي شخصیتونو مسئولیت دی، چې له شاتګپالنې یې وژغوري او د رغېدلې ځيرکتیا زمانې ته یې ورسوي. ښایي یوشمېر منتقدان استدلال وکړي، چې د نورو دسیسې، مداخلې او لوبې معقوله بهانه نه‌ده، چې ته د بشریت د چټک مختګ د کاروان مخې ته ځان وغورځوې او تر پښو لاندې یې دل شې، ته باید پخپله پاڅېږې، منډه زده کړې او په دې کاروان پسې وځغلې، نه دا چې په ډبرپېر کې پاتې شې او بیا نور ملامت کړې، چې دسیسه یې کړې او ته یوازې مظلوم یې. ښه دا به هم سمه وي. زه حیران په دې یم، چې تاسو د خپلو پنجابي ټولنپوهانو او یا تاریخ‌څېړونکیو نظریات هم نه‌دي لوستي. لږ ترلږه د پنجابي توکمو؛ مېرمن عایشه جلال او طاهرکامران یا بل هیندي - پاکیستاني ډاکتر مبارک علي ټولنپوهنیز علمي نظریات مو که لوستي وای، نو دومره هوايي او واهي خبره به مو کړې نه وای. د تاریخ علم او ټولنپوهنه یې راته وايي، چې ازادي‌غوښتنه د انسان خورا لرغونې غریزه ده، چې د خپل هویت او ملي درک له مخې یې هر ملت هڅه کوي ولو که د تمدن په هرپړاو کې وي. پښتانه که په ډبرپېر کې وي یا د رغېدلې ځيرکتیا (AI) په زمانه کې، دوی خپلواکي غواړي او نور دا نه‌مني چې د پنجاب تر یوغ لاندې ژوند وکړي، ولو که دا پنجاب بیخي زیات مختللی وي. د رغېدلې ځيرکتیا زمانې ته د پنجاب رسېدلو دعوا مو ناسمه ده، که موخه مو دا وي، چې د پنجاب خلک له Chat GPT څخه پوښتنې کولای شي، نو دا کار ستاسو په ژبه، په ډبرپېر کې پاتې پښتانه، هم کړای شي او که نه د نړۍ په اوسمهالي تکنولوژیک ډګر کې له پاکیستاني پنجاب څخه کوم نوښت لا په مایکرسکوب کې هم نه‌ښکاري. بېرته راګرځم پښتنو ته. د روم د مرییتوب دوران ته ولاړ شئ، سپارتاکوس زرګونه مرییان راټول کړل او د یوې لویې اېمپراتورۍ په وړاندې یې د خپلواکۍ پاڅون وکړ، ګڼ شمېر یې ووژل شول، خو مرګ یې په ازادۍ کې و. دغو روسته پاتې پښتنو د ټولو یرغلګرو او په نومهالي تاریخ کې د مختللي انګریز او بیا پنجاب په وړاندې د ازادۍ جګړه کړې او کوي یې که دوی په هره زمانه کې وي او یا یې دوښمن په کومه مختللې زمانه کې وي، دا هېڅ مهم نه‌‌دي. تاسو له ازادي‌غوښتونکي ملت سره مخامخ یاست، ولو که په ډبرپېرکې ژوند کوي. یوه بله خبره هم په یاد ولره، چې د ډبرپېر په زمانه کې ژوند‌کوونکی ملت تر مختللي او لوکس ملت لا پسې ډېر ګواښمن اوخطرناک دی، پوهیږې ولې؟ د دې لپاره چې د له لاسه ورکولو لپاره هېڅه نه‌‌لري. د لمدو به څه لامده شي؟ پښتانه به له خپلو خړو خټینو کلاګانو، غرنۍ جغرافیا، ویجاړو کلیو، بایللو ښارونو او لوټ‌تالان شویو طبیعي زېرمو څخه نور څه وبایلي؟ انګریز یوه نیمه پېړۍ او بیا ستاسو متمدن(!) پنجاب نږدې اتیا کاله پښتونخوا داسې زبېښلې، دومره مو چور او تالا کړې، داسې مو له کرکې و عقدې ډکه کړې، دومره مو وژلي، داسې مو یې شتمنۍ ترې غلا کړي او دومره مو د دوی ملي غرور مات کړی چې نور نو د بایللو هېڅ هم ورپاتې نه‌دي او د خپلې ملي خپلواکۍ د ګټلو لپاره د ډبرپېر د ژوند هرڅه په اسانه په اوبو لاهو کولای شي. له دوی ډېره وډاره شه! پنجاب لوکس ښارونه لري، زیان‌منونکی دی، د تکنولوژي سېرورونه، برېښنايي بنسټونه، کارخونې، پوهنتونونه، ښارونه او فیوډال- کاپیټالیستي ژوند ژر اور اخیستلی شي، خو د پښتنو خړ پړ ډبرین غرونه چې لا پخوا یې هډونه انګریزي – پنجابي ښکېلاک ورشپېلولي او سیزلي دي، نور د اوراخیستلو لپاره هیڅه نه‌لري. له دوی سره نه‌کیږي. د ملتونو سپکاوی انګریزانو تجربه کړی، پوښتنه ترې وکړئ، که بل‌څوک نه‌وي، خپل مورخان او ټولنپوهان وپوښتئ. درناوی.

چا او چېرته د «ښځو» یادول بې‌غیرتي ده؟ دا لیکنه سیاسي نه‌ده. یوه ټولنپوهنیزه – فرهنګي شننه ده او په دې راڅرخي، چې د ښځو یادول ولې بې‌غیرتي ګڼل کیږي؟ دا لیکنه کوم ځانګړي قوم یا ملت ته هم اشاره نه‌کوي، بلکې هرځای له هغو شرایطو سره سمون لري، چې دا پرهېز (ټابو) په‌کې شته. لومړی باید غیرت و پېژنو. غیرت د «غَ یَ رِ» له مادې څخه بل (غیر) ته پاملرنه او بل (غیر) ترنظر لاندې راوستل او یا هم د پام محور ګرځول او په اصطلاح کې متفاوتې یا متغییرې اخلاقي ځانګړنې لرل دي، چې د بل په وړاندې پېښیږي. په ټولنیز چارچلند کې دا د رخې، حسد، حمیت، ناموس‌پالنې، زړورتیا او نفسي پیاوړتیا په ماناوو اخیستل کیږي. غیرت یو عملي یا رواني غبرګون دی، چې شخصي حریم ته د ګواښ پېښېدا پرمهال راڅرګندیږي. په بله وینا غیرت هغه مهال راپاریږي، چې شخصي حریم او ناموسي ارزښتونه وګواښل شي. غیرت د بدامنۍ د احساس په وړاندې انساني غبرګون دی. هلته چې امنیت او قرارداد شوی نظم تأمین وي او انسانان د خپلو حریمونو د خوندیتوب ډاډ ولري، په داسې موقعیت کې د غیرت حدود هم رالنډیږي، ځکه اړتیا یې نه‌وي. په بدامنه، بداخلاقه او بې‌نظمه ټولنو کې ښځې په ناموسي حریم کې ترټولو زیان‌منونکې دي، ځکه خو یې د هرډول خونديتوب او مصئونیت نقض ډېرحساسیت راپارولی شي. د ښځو حضور او وجود په هغه ځای کې ممنوع، پرهېز (ټابو) او حساسیت پاروونکی ګڼل کیږي، چې رواني او فیزیکي امنیت یې ګواښل کېدای شي. هرڅومره چې د نارینه‌وو له خوا د ښځو په وړاندې د بدامنۍ ګواښ زیاتیږي، هماغومره یې وجود او حضور نفی کیږي، تر دې بریده چې د ډېرو خطرپېښوونکیو نارینه‌و په ټولنه کې د ښځو نوم یادول او په اړه یې خبرې کول هم په یوه پرهېز بدلیږي او ټابو ګرځي. د ښځو د حضور او وجود دومره ناموسي کول، سانسور او ممنوع‌ګرځول په حقیقت کې هغوی ته د نرینه‌وو د ګواښ زیاتوالی څرګندوي. هرځای چې د ښځو په اړه ډېر غیرت راپاریږي، هلته ښځه امنیت نه‌لري، غیرت غبرګون دی. د ښځې په وړاندې د بدامنۍ لپاره لا له وړاندې ترسره کېدونکي احتیاطي تدبیر دی. هغه نارینه چې پخپله ښځو ته زیات ګواښ پېښوي، د نورو نارینه‌و له خوا خپلو مېرمنو ته د ګواښ‌پېښولو ډېر احساس کوي، له همدې کبله یې د ناموسي احتیاط (غیرت) غورې دربې زیاتې وي. دغه ګواښ هرومرو فیزیکي نه‌وي، بلکې رواني او احساسي هم وي. په هغو ټولنو کې د ښځو د بشپړ پوښښ وسوسه ډېره وي، چې نارینه یې ښځې په سترګو داړي. په سترګو د ښځمنو داړونکیو (چشم‌چران) نارینه‌و په چاپېریال کې د ښځو د پوښښ او پټولو هڅه ډېره کیږي. په هغو ټولنیزو چاپېریالونو کې چې بدروزلې (بې‌تربیت) نارینه ښځو ته ناسمې، بې‌اړتیا خبرې کوي یا پرزې ورته وايي، هلته ښځمنې له ټولنیز حضوره تښتي او نه‌غواړي له رواني بې‌امنیتۍ وځوریږي. ښځو ته ورپېښې بدامنیتۍ له ټولنیز چاپېریال څخه د ښځو د غیابت لامل دی او د دې پیل د نارینه‌و له بداخلاق چلند څخه پیلیږي. هغه نارینه چې پخپله نیمګړي وي، یا ډېر بدرنګ وي، یا یې چلند ډېر تاوتریخجن، ګرومي (عقده‌مند) او ناوړه وي هغوی ترنورو زیات له ټولنیز چاپېریاله د ښځو د غیابت او ورکولو د غیرت دعوې کوي. په هغو ټولنو کې چې قوانین حاکم وي، پولیسي ځواک ټولنه د جرایمو او بدامنۍ په وړاندې خوندي ساتي او ښځې کړای شي پخپله اراده خپل امنیت خوندي کړي، هلته د ښځو حضور او وجود عادي دی او د فرهنګي اړتیا له مخې یې نوم یادول هم پرهېز نه‌وي. هلته ښځه د نارینه په شان خپل ټولنیز ماهیت پخپله ټاکي او حضور (وجود) یې عادي ګڼل کیږي. په پښتنو کې لومړنی سیاسي – روحاني غورځنګ د روښانیانو دی، چې په‌کې ښځې څرګند او ارادي حضور- وجود لري. بي بي شمسو د پیر روښان مېرمن له هغه سره په ګڼو جګړو کې ملګرې وه. د پیر روښان لمسۍ د جلال الدین روښاني لور او د احداد مېرمن چې پخپله فرهنګیالۍ، سیاستواله او جنګیالۍ مېرمن وه، دوی ځکه خپل حضور او وجود په سیاسي ټولنیز ډګر کې څرګند کړی، چې د خپل حریم او امنیت ساتنې لپاره بل چا ته اړ نه‌وې او پخپله یې خپل امنیت له هره اړخه ساتلای شو. دوی په فرهنګي ډګر کې هم ځلېدلي دي. تر دې روسته خوشال خان خټک هغه افغان مشر دی، چې بې‌پردې د مېرمنو په اړه خبرې کوي. دی د خپلې کورنۍ د ښځو په اړه په زغرده غږیږي، ځکه هم دی باور لري او هم یې د چاپېریال مېرمنې چې رواني او فیزیکي امنیت یې خوندي دی. د ده په کورنۍ کې هم شاعرانې، سیاستوالې او مبارزینې راهسکې شوې دي. د دې دواړو کورنیو په وړاندې که متحجرو شیخانو هرڅومره تورونه لګولي، خو تاریخ نه‌دي منلي. د پیرروښان او له ښځو سره د هغه انساني روښانفکرانه چلند په اړه د اخوند درویزه او نورو تورونه هيڅکله جدي نیول شوي نه‌دي. د ښځو د نوم نه‌یادول غیرت ګڼل ناپوهي ده، ځکه په دې کې د یوه ټولنیز چاپېریال نرینه بداخلاقه، چیرسترګي او بې‌حیا زباتیږي، چې د ښځو لپاره خوندي چاپېریال ګواښي او د ښځو پروجود و حضور بندیز غیرت بولي. ټولنه ښايي له اخلاقي پلوه د سمون هغه برید ته ورسیږي، چې ښځې له انساني دایرې وتلی مخلوق ونه‌بلل شي. نرینه ښايي د خپلو فکرونو، نظرونو، لاسونو او نیتونو پاکۍ ته دومره پام وساتي، چې ښځې د بدامنۍ احساس ونه‌کړي. په ټولنه کې قوانین، نظم او امنیت د غیرت حس خپلو طبیعي او مثبتو حدودو ته رامحدودوي.

ولې د دېرش کاله وړاندې پېښو په اړه د بنین‌سېوان مرکې د افغانانو په عامه ذهنیت کې زلزله پېښه کړه؟ موږ سل کاله پخوا خپل شاه او ملکه د اکسفورد په کوڅه کې د فوتوشاپ‌شویو عکسونو په لیدلو تکفیر کړل. د خپلو هېوادوالو ایمانونه مو د پردیو په ترازوګانو کې وتلل. د «شوروي انسان» په چیغو مو ستوني وشکول. د دوښمن ګاونډي صدراعظم مو د خپل دولت لوی سلاکار وټاکه. د ښکېلاک د راډیوګانو خبرونه راته ترټولو موثق ښکارېدل او کابل ته زموږوالو ترننوتلو وړاندې دوښمن په سرینا هوټل کې چای څښه... دا او دې ته ورته ګڼې پېښې څرګندوي، چې موږ ته پردي څومره مهم دي؟ دا چې پردي دوستان دي که دوښمنان؟ مهمه نه‌ده، خو خورا راته مهم دي. د پردیو خبرې لکه بمونه زموږ په افکارو کې چوي او زموږ په باورونو کې زلزلې راولي. پېښې زموږ په کور کې کیږي، قربانیان یې موږ یو، خو په اړه یې حقایق له پردیو اورو، له هغو پردیو چې دا پېښې یې پر موږ راوستي دي. د پېښو په اړه د خپلو خبرې نه‌اورو او نه یې منو. موږ ټول لګیا یو موږ ټولو ته په غوسه یو او کنځلې کوو. خو د پردیو په خبرو کې خپل وړ او پړ ډېر ژر پېژنو. موږ د بهرنیو له ذهني ښکېلاکه ځوریږو او په کور دننه د باور او اعتماد په ژور بحران اخته یو.